વાક્યરચના પ્રકારો — Syllabus
Gujarat Board · Class 12 · Gujarati
વાક્યરચના પ્રકારો topics: શબ્દથી વાક્ય અને અર્થનું અવગમન, રચનાના આધારે વાક્યના પ્રકાર, નિવેદન, ઉદ્ગાર અને પ્રશ્ન મુજબ વાક્ય, plus 1 more.
Interactive on Super Tutor
Studying વાક્યરચના પ્રકારો? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for syllabus and more.
Free trial, no card needed.
Topics in વાક્યરચના પ્રકારો
શબ્દથી વાક્ય અને અર્થનું અવગમન
- ધ્વનિ અને વર્ણ જોડાઈને શબ્દ બને છે. શબ્દ સાથે પ્રત્યય જોડાઈને પદ બને છે અને એક કે વધુ પદ ભેગાં થઈને વાક્ય બને છે.
- વાક્યો દ્વારા વાત કથન અથવા લેખનરૂપે વ્યક્ત થાય છે. શ્રવણ અને વાચન દ્વારા કથક કે લેખકની વાત સમજીને પામવાની પ્રક્રિયા અવગમન-સાધારણીકરણ કહેવાય છે.
- વાક્યરચના બદલવાથી એક જ વાતનો ભાવ કે સૂર જુદી રીતે વ્યક્ત કરી શકાય છે.
રચનાના આધારે વાક્યના પ્રકાર
- સાદું વાક્ય ઓળખવા ઉદ્દેશ્ય અને વિધેય જુઓ. ‘વરસાદ વરસે છે.’માં ‘વરસાદ’ ઉદ્દેશ્ય છે અને ‘વરસે છે’ વિધેય છે. ‘વીજળી ચમકે છે.’ અને ‘વિદ્યાર્થી ભણે છે.’ પણ સાદાં વાક્યો છે.
- સંયુક્ત વાક્યમાં સંયોજકથી જોડાયેલાં બંને વાક્યો સમાન મોભાનાં હોય છે. એક વાક્ય બીજા પર આધાર રાખતું નથી. ‘વરસાદ વરસે છે અને વીજળી ચમકે છે.’માં બે સાદાં વાક્યો ‘અને’થી જોડાયાં છે.
- સંયુક્ત વાક્યમાં ‘ને’, ‘અને’, ‘પણ’, ‘છતાં’, ‘તોપણ’, ‘છતાં પણ’, ‘કે’, ‘અથવા’, ‘તેમ છતાં’, ‘અથવા તો’, ‘કાં તો’, ‘એટલે’, ‘માટે’, ‘તેથી’, ‘કેમ કે’ અને ‘કારણ કે’ જેવા સંયોજકો વપરાય છે. જોડાયેલાં વાક્યો વચ્
નિવેદન, ઉદ્ગાર અને પ્રશ્ન મુજબ વાક્ય
- ‘આજે રવિવાર છે.’ હકીકતનું સીધું નિવેદન છે. આવું વિધાનવાક્ય બોલતાં બધાં પદોમાં સૂર લગભગ એકસરખો રહે છે અને અંતે પૂર્ણવિરામ મૂકાય છે.
- ‘આજે રવિવારે છે !’માં આશ્ચર્ય કે વિસ્મય વ્યક્ત થાય છે; તેથી તે ઉદ્ગારવાક્ય છે. ઉદ્ગારવાક્યનો સૂર આરોહ-અવરોહવાળો કે લુપ્ત હોય છે.
- ઉદ્ગારચિહ્ન માત્ર વિસ્મયસૂચક શબ્દ પછી જ નહીં, ઘટના જણાવતા વાક્ય પછી પણ આવે છે: ‘વાહ ! એક દિવસમાં આખું ખેતર ખેડી નાખ્યું !’
હકાર અને નકાર મુજબ વાક્ય
- હકારાત્મક વાક્યને વિધાનવાક્ય અથવા હકારવાક્ય કહે છે; નકારાત્મક વાક્યને નકાર-નિષેધવાક્ય કહે છે.
- ‘હું આજે પ્રવાસે જવાનો છું.’ હકારવાક્ય છે. તેનું નિષેધ સ્વરૂપ ‘હું આજે પ્રવાસે જવાનો નથી.’ છે.
- ‘હોડીમાં ગંગાપ્રસાદ બેઠા.’નું નિષેધ સ્વરૂપ ‘હોડીમાં ગંગાપ્રસાદ બેઠા નહીં.’ છે.
Key Concepts
Central concept: વાક્યની રચના, તેના દ્વારા વ્યક્ત થતો ભાવ અને હકાર કે નકાર — આ ત્રણ આધારે વાક્યને સમજવું.
Work through every topic in વાક્યરચના પ્રકારો with notes and quizzes
Start This ChapterFrequently Asked Questions
What are the important topics in વાક્યરચના પ્રકારો for Gujarat Board Class 12 Gujarati?
How should I revise વાક્યરચના પ્રકારો for the Gujarat Board Class 12 board exam?
Sources & Official References
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for વાક્યરચના પ્રકારો
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
For serious students
Get the full વાક્યરચના પ્રકારો chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 12 Gujarati. Free to start, no card needed.