CBSE Class 6 Sanskrit — Chapter Summary

वर्णाः द्विविधाः भवन्ति – स्वराः व्यञ्जनानि च। स्वराणाम् उच्चारणं स्वतन्त्ररूपेण भवति, व्यञ्जनानाम् उच्चारणे तु कस्यचित् स्वरस्य सहायता आवश्यकी भवति। वर्णमालायाम् आदौ स्वराः, ततः व्यञ्जनानि निरूपितानि सन्ति। स्वराणां भेदाः, व्यञ्जनानां भेदाः, उच्चारण-स्थानानि, तथा विशेषवर्णानां स्वरूपं च अस्य पाठस्य

द्वयोः बहूनां वा व्यञ्जन-वर्णानां मेलनेन संयुक्त-व्यञ्जनानि भवन्ति। एतानि पृथक्-पृथक् व्यञ्जन-वर्णानां विशिष्टा लेखन-शैली एव, न तु नवीनाः वर्णाः। संयुक्त-व्यञ्जनेषु सह आगतः स्वरः तस्य भागः न भवति, अपितु पृथक् अन्तर्भूतो भवति।

एते सर्वनामशब्दाः सन्निकर्षदूरत्वयोः भेदं दर्शयन्ति। तद्-दर्शनार्थं सः, सा, तत् इति रूपाणि प्रयुज्यन्ते; सन्निकर्षदर्शनार्थं एषः, एषा, एतत् इति रूपाणि प्रयुज्यन्ते; प्रश्नार्थं कः, का, किम् इति रूपाणि भवन्ति। शब्दान्तभेदेन अकारान्तः, आकारान्तः, ईकारान्तः इति वर्गीकरणं भवति, तथा वचनभेदेन एकवचनम्, द्व