कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?

Answer

कोऽरुक् इति प्रश्नस्वरः। अस्य अर्थः — कः अरुक्, अर्थात् कः स्वस्थः नीरोगः वा वर्तते?

Answer

भगवान् धन्वन्तरिः मनोहरं शुकरूपं धृत्वा प्रतिग्रामम् अभ्रमत्। सः सामान्यः पक्षी नासीत्, अपि तु देवविशेषः आसीत्।…

Answer

वाग्भटः अचिन्तयत् — “नायं लौकिकः खगः। एषः निश्चयेन कश्चन देवविशेषः अस्ति।” एतेन तस्य चातुर्यं विस्मयश्च प्रकटितौ।…

Answer

वाग्भटः शुकस्य मानुषध्वनिं श्रुत्वा तं विशिष्टं ज्ञात्वा फलानि समर्पितवान्। शुकः उत्तरं प्राप्तुं वाञ्छन् तानि न तत्क्षणं अगृह्णात्।…

Answer

समुचितम् उत्तरं श्रुत्वा अत्यन्तं प्रीतः सः शुकः वाग्भटेन अर्पितानि फलानि खादितवान्। अतः उत्तरप्राप्तेः अनन्तरमेव सः फलानि अगृह्णात्।…

Answer

वाग्भटेन सूत्ररूपाणि त्रीणि उत्तराणि दत्तानि — हितभुक्, मितभुक्, ऋतुभुक्। एतानि स्वस्थजीवनस्य त्रयः सूत्राणि इव भवन्ति।…

Answer

हितभुक् इति यः हितकरं खादति सः। एषः स्वास्थ्यरक्षणाय उपयुक्तः आहारः गृह्णाति। उदाहरणार्थं, स्वास्थ्यं रक्षितुं हितकरः आहारः सेवनीयः।…

Answer

मितभुक् इति यः आवश्यकमात्रानुसारं भोजनं खादति सः। अतिमात्रभोजनं न हितकरम्, अतः मात्रां मनसि कृत्वा भोजनम् उचितम्।…