Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 9 of 16
QuestionsNotesFlashcardsSummaryFormulasQuizConceptsSyllabusPlan
NCERT Solutions

कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?

CBSE · Class 8 · Sanskrit-Book (दीपकम्)

NCERT Solutions for कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? — CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्).

75 questions30 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 8 students started this chapter today

24 Questions Solved · 1 Section

12 worked solutions below. Unlock all 24 free in Super Tutor

अभ्यासात् जायते सिद्धि:

1(क)शुक्राण्यं क: धृतवान्?Show solution
उत्तरम्: शुकम् (शुकः) धन्वन्तरिः धृतवान्।

स्पष्टीकरणम्: पाठे वर्णितम् अस्ति यत् धन्वन्तरिः शुकम् अङ्के धृतवान् आसीत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)धन्वन्तरि: (शुक:) कुत्र उपविश्य ध्वनिम् अकरोत्?Show solution
उत्तरम्: वृक्षे (विशाले वृक्षे) उपविश्य शुकः ध्वनिम् अकरोत्।

स्पष्टीकरणम्: पाठानुसारेण शुकः विशाले वृक्षे उपविश्य 'कोऽरुक्? कोऽरुक्?' इति ध्वनिम् अकरोत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)अन्ते शुक: कस्य आश्रमस्य समीपं गतवान्?Show solution
उत्तरम्: अन्ते शुकः वैद्यस्य वाग्भटस्य कुटीरसमीपं (आश्रमसमीपं) गतवान्।

स्पष्टीकरणम्: पाठे स्पष्टम् उक्तम् अस्ति यत् शुकः अन्ते वाग्भटस्य कुटीरसमीपं गतवान्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)ऋतव: कति सन्ति?Show solution
उत्तरम्: ऋतवः षट् (६) सन्ति।

स्पष्टीकरणम्: भारतीयपरम्परायाम् षड् ऋतवः भवन्ति — वसन्तः, ग्रीष्मः, वर्षा, शरत्, हेमन्तः, शिशिरः च।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ङ)वाग्भट: शुक्रस्य रहस्यं केभ्य: उक्तवान्?Show solution
उत्तरम्: वाग्भटः शुकस्य रहस्यं स्वशिष्येभ्यः उक्तवान्।

स्पष्टीकरणम्: पाठानुसारेण वाग्भटः शुकस्य 'कोऽरुक्?' इति ध्वनेः रहस्यं स्वशिष्येभ्यः प्रकाशितवान्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(क)पट्टिकातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत — ... जना: कथं निरामया: भवन्ति?Show solution
उत्तरम्: भारतवर्षे जनाः कथं निरामयाः भवन्ति?

स्पष्टीकरणम्: प्रश्नः भारतवर्षस्य जनानां स्वास्थ्यविषये अस्ति, अतः 'भारतवर्षे' इति पदं उचितम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)पट्टिकातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत — अन्ते स: वैद्यस्य वाग्भटस्य ... गतवान्।Show solution
उत्तरम्: अन्ते सः वैद्यस्य वाग्भटस्य कुटीरसमीपं गतवान्।

स्पष्टीकरणम्: पाठे वर्णितम् अस्ति यत् शुकः वाग्भटस्य कुटीरसमीपं गतवान्, अतः 'कुटीरसमीपं' इति पदं उचितम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)पट्टिकातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत — तव उत्कृष्टेन ... अहम् अतीव सन्तुष्ट: अस्मि।Show solution
उत्तरम्: तव उत्कृष्टेन आयुर्वेदज्ञानेन अहम् अतीव सन्तुष्टः अस्मि।

स्पष्टीकरणम्: वाग्भटः आयुर्वेदस्य महान् वैद्यः आसीत्, अतः 'आयुर्वेदज्ञानेन' इति पदं सन्दर्भानुकूलम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)पट्टिकातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत — महर्षे: ... नाम भवन्त: श्रुतवन्त: स्यु:।Show solution
उत्तरम्: महर्षेः चरकस्य नाम भवन्तः श्रुतवन्तः स्युः।

स्पष्टीकरणम्: चरकः आयुर्वेदस्य प्रसिद्धः महर्षिः अस्ति, अतः 'चरकस्य' इति पदं उचितम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)पट्टिकातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत — लघुद्रव्याणि ... सेवनेन हानिकराणि जायन्ते।Show solution
उत्तरम्: लघुद्रव्याणि अतिमात्रं सेवनेन हानिकराणि जायन्ते।

स्पष्टीकरणम्: आयुर्वेदसिद्धान्तानुसारेण लघुद्रव्याणि अपि अतिमात्रं सेवनेन हानिकराणि भवन्ति, अतः 'अतिमात्रं' इति पदम् उचितम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(क)मधुरां वाणीं श्रुत्वा चिकित्सानिरत: वाग्भट: किम् अकरोत्?Show solution
उत्तरम्: मधुरां वाणीं श्रुत्वा चिकित्सानिरतः वाग्भटः चिकित्साकार्यं विरम्य बहिः आगत्य वृक्षस्य समीपं गतवान् तथा च शुकस्य मधुरां वाणीं श्रोतुं तत्र स्थितवान्।

स्पष्टीकरणम्: वाग्भटः शुकस्य 'कोऽरुक्? कोऽरुक्?' इति मधुरध्वनिना आकृष्टः बहिः आगतवान्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)वाग्भट: झटिति किम् अकरोत्?Show solution
उत्तरम्: वाग्भटः झटिति शुकम् अङ्के गृहीत्वा तस्य मस्तके हस्तं स्थापितवान् तथा च तस्य मधुरां वाणीं श्रुत्वा अतीव प्रसन्नः अभवत्।

स्पष्टीकरणम्: पाठानुसारेण वाग्भटः शीघ्रमेव (झटिति) शुकम् अङ्के धृत्वा स्नेहेन तस्य मस्तके हस्तम् अस्थापयत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)छात्र: पुन: जिज्ञासया आचार्यं किम् अपृच्छत्?
3(घ)भगवान् धन्वन्तरि: अस्माकं कृते संक्षेपेण किं प्रदत्तवान्?
3(ङ)ऋषय: नित्यं कां प्रार्थनां कुर्वन्ति?
6(क)अधोलिखितं वाक्यं पठित्वा तेन सम्बद्धं श्लोकं पाठात् चित्वा लिखत — अस्माभिः नित्यं व्यायामः, स्नानं, दन्तधावनं, बुभुक्षायाञ्च भोजनं कर्तव्यम्।
6(ख)अधोलिखितं वाक्यं पठित्वा तेन सम्बद्धं श्लोकं पाठात् चित्वा लिखत — अस्माभिः हितकरः आहारः सेवनीयः येन विकाराणां शमनं स्वास्थ्यस्य च रक्षणं भवेत्।
6(ग)अधोलिखितं वाक्यं पठित्वा तेन सम्बद्धं श्लोकं पाठात् चित्वा लिखत — ऋतोः अनुसारं भोजनेन बलस्य वर्णस्य च अभिवृद्धिः भवति।
8पाठात् यथोचितानि विशेषणपदानि विशेष्यपदानि वा चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत।
9पाठं पठित्वा अधोलिखितपट्टिकातः पदानि चित्वा उचितसञ्चिकायां पूरयत — लौकिकः, व्याधीनाम्, देवः, वृक्षे, त्रीणि, उत्तमस्य, वाणीम्, विस्मितः, मधुरया, प्रश्नान्, पूज्यः, खगः, विशाले, शुकम्, वाग्भटः
योग्यताविस्तर - पदच्छेद एवं अन्वयश्लोकस्य पदच्छेदः अन्वयः च — तच्च नित्यं प्रयुञ्जीत, स्वास्थ्यं येनानुवर्तते। अजातानां विकाराणामनुत्पत्तिकरं च यत् ॥
परियोजनाकार्यम् 1विद्यालयस्य परिसरे विद्यमानानां पञ्चवृक्षाणां नामानि तेषाम् औषधीयं प्रयोगं च लिखत।
परियोजनाकार्यम् 2स्वास्थ्येन सम्बद्धानां दशश्लोकानां संग्रहणं कुरुत।
परियोजनाकार्यम् 3पाठे आगतान् श्लोकान् कण्ठस्थीकृत्य कक्षायां श्रावयत।

12 more solved questions in कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?
कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 8 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? — CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?
Understand the core concepts first, then work through the 75 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? (CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?

All 16 chapters — CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्) NCERT Solutions

For serious students

Get the full कोऽरुक् १ कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्).

Try Super Tutor Free
Try the full chapter — Free