शब्दरूपाणि — Chapter Summary
CBSE · Class 7 · Sanskrit
Summary of शब्दरूपाणि for CBSE Class 7 Sanskrit. Key concepts: अजन्तशब्दाः ते भवन्ति येषां, देव and कवि. Part of the CBSE Class 7 Sanskrit syllabus.
Interactive on Super Tutor
Studying शब्दरूपाणि? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.
Free trial, no card needed.
Overview
अजन्तशब्दानां रूपाणि संस्कृते विभक्तिवचनेभ्यः परिवर्तन्ते। अत्र अकारान्ताः, इकारान्ताः, उकारान्ताः, ऋकारान्ताः च पुंलिङ्गशब्दाः; आकारान्ता, इकारान्ता, ईकारान्ता, उकारान्ता, ऋकारान्ता च स्त्रीलिङ्गशब्दाः; अकारान्तौ नपुंसकलिङ्गशब्दौ; तथा तद्, एतद्, किम्, अस्मद्, युष्मद् इत्येते सर्वनामशब्दाः प्रदर्शित
Key Concepts
अजन्तशब्दाः ते भवन्ति येषां अन्ते स्वरवर्णः
अजन्तशब्दाः ते भवन्ति येषां अन्ते स्वरवर्णः भवति। अत्र शब्दस्य अन्तिमस्वरः रूपनिर्णये मुख्यः आधारः भवति।
देव
देव-रामयोः प्रकारे अकारान्ताः पुंलिङ्गशब्दाः भवन्ति। देव-शब्दः ‘देव’-सदृशानां, राम-शब्दः ‘राम’-सदृशानां च आदर्शः।
कवि
कवि-शब्दः हरि-शब्दश्च इकारान्तपुंलिङ्गशब्दयोः आदर्शौ। कवेः, हरेः, कव्योः, हर्याः इत्यादिषु विशेषरूपभेदः दृश्यते।
शम्भु
शम्भु-शब्दः गुरु-शब्दश्च उकारान्तपुंलिङ्गशब्दयोः प्रमुखौ उदाहरणौ। गुरु-शब्दे द्विवचने ह्रस्वरूपं, शम्भु-शब्दे दीर्घरूपं दृश्यते।
पितृ
पितृ-शब्दः नेतृ-शब्दश्च ऋकारान्तपुंलिङ्गशब्दयोः आदर्शौ। पिता, नेता इत्येते प्रथमा एकवचनरूपे विशेषरूपेण स्मर्तव्यौ।
Learning Objectives
- अजन्तशब्दानां सामान्यपरिचयः ज्ञातुम्
- पुंलिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग, नपुंसकलिङ्गशब्दानां रूपभेदान् अवगन्तुम्
- देव, राम, कवि, हरि, शम्भु, गुरु, पितृ, नेतृ, माला, मति, नदी, गौरी, धेनु, मातृ, फल, मित्र इत्येषां आदर्शरूपाणि स्मर्तुम्
- तद्, एतद्, किम्, अस्मद्, युष्मद् इत्येतेषां सर्वनामरूपाणि चिन्तयितुम्
- रूपपरिवर्तनस्य नियमं वर्गानुसारं व्यवस्थितरूपेण ग्रहणम्
Frequently Asked Questions
What are the important topics in शब्दरूपाणि for CBSE Class 7 Sanskrit?
How should I revise शब्दरूपाणि for Class 7 exams?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for शब्दरूपाणि
For serious students
Get the full शब्दरूपाणि chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 7 Sanskrit. Free to start, no card needed.