Skip to main content
Chapter 24 of 24
Revision Notes

લઘુકાવ્યો — Revision Notes

Gujarat Board · Class 10 · Gujarati

લઘુકાવ્યો revision notes for Gujarat Board Class 10 Gujarati: 4 topics in quick points. Part of the Gujarat Board Class 10 Gujarati syllabus.

58 questions40 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying લઘુકાવ્યો? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for revision notes and more.

Free trial, no card needed.

Key Topics to Revise

1

કાવ્યસ્વરૂપોની ઓળખ

  • દુહો બે લીટીમાં જીવનનો બોધ ચોટદાર રીતે વ્યક્ત કરે છે.
  • મુક્તક મોતીની જેમ નાનું, સુંદર અને વિચારની દૃષ્ટિએ કિંમતી કાવ્યસ્વરૂપ છે. ‘મુક્તક’નો અર્થ ‘મુક્ત’ એટલે કે આઝાદ નથી.
  • હાઈકુ જાપાનીઝ કાવ્યપ્રકાર છે. તેની ત્રણ પંક્તિમાં અનુક્રમે ૫-૭-૫ અક્ષરો હોય છે; કુલ સત્તર અક્ષરો હોવાથી તેને ‘સત્તરાક્ષર’ પણ કહે છે.
2

દુહા — સ્વજનપ્રેમ અને નમ્રતા

  • પહેલા દુહામાં લીમડો કડવો હોવા છતાં તેની છાંય શીતળ હોવાનો દૃષ્ટાંત છે. તેમ ભાઈઓ વચ્ચે અબોલા હોય, તોય તેઓ જરૂર પડે ત્યારે પોતાની વ્યક્તિની પડખે ઊભા રહે છે.
  • બીજા દુહામાં પૂરો ઘટ છલકાતો નથી, જ્યારે અધૂરો ઘટ છલકાય છે. તેમ પૂર્ણતા પામેલો માણસ અભિમાન કરતો નથી.
  • ‘ઘટ’નો અર્થ ઘડો છે; તે ઘડાથી અલગ વસ્તુ નથી. ‘ઘડો’ને બદલે ‘ઘટ’ શબ્દ કાવ્યમાં વધુ લાલિત્યસભર લાગે છે.
3

મુક્તક — સંઘર્ષની ખુમારી અને માણસ પર કટાક્ષ

  • શેખાદમ આબુવાલાના ચાર પંક્તિના મુક્તકમાં જીવનની ‘આગ’ એટલે મુશ્કેલી કે અસહ્ય પીડા; તેને ‘બાગ’માં ફેરવવાની વાત હિંમત અને આત્મવિશ્વાસ વ્યક્ત કરે છે.
  • ‘સર કરીશું આખરે સૌ મોરચા’માં અવરોધો સામે હાર ન માનવાનો નિશ્ચય છે. મૃત્યુ સામે પણ નીડર રહેવાની ભાવના વ્યક્ત થાય છે.
  • ‘આગમાં’, ‘બાગમાં’ અને ‘લાગમાં’નો પ્રાસ મુક્તકને ચોટદાર બનાવે છે. ‘આગ’ અને ‘બાગ’ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ મુશ્કેલીને અનુકૂળ સ્થિતિમાં ફેરવવાનો ભાવ મજબૂત કરે છે.
4

હાઈકુ — તળાવનું જાગવું અને વાદળનું વેરાવું

  • ફિલિપ ક્લાર્કના હાઈકુમાં લીલ ઓઢેલું તળાવ જાણે સૂઈ ગયું છે. પક્ષી ચાંચ બોળે છે અને તળાવ જાણે જાગી ઊઠે છે.
  • તળાવ માટે ‘પોઢ્યું’ અને ‘જાગ્યું’ જેવા શબ્દો વાપરવાથી તેને જીવંત હોય તે રીતે રજૂ કરાયું છે. નાની ઘટનાથી ચેતના જાગે તેવો ભાવ પણ લઈ શકાય.
  • ધીરુ પરીખના હાઈકુમાં વાદળ પર્વતની ટોચે પહોંચીને વેરાઈ જાય છે અને ભાર વગરનું થાય છે.

Get complete notes with diagrams and examples

Full Notes

Key Concepts

દુહો બે લીટીનું કાવ્યસ્વરૂપ છેલીમડો કડવો હોય છતાં તેની છાંયપૂરેપૂરો ભરેલો ઘટ છલકાતો નથીશેખાદમ આબુવાલાનું ચાર પંક્તિનું મુક્તક જીવનનીમાણસ પિંજરાનું બારણું ખોલીને પંખીને મુક્ત

Frequently Asked Questions

What are the important topics in લઘુકાવ્યો for Gujarat Board Class 10 Gujarati?
Key topics in લઘુકાવ્યો include કાવ્યસ્વરૂપોની ઓળખ, દુહા — સ્વજનપ્રેમ અને નમ્રતા, મુક્તક — સંઘર્ષની ખુમારી અને માણસ પર કટાક્ષ, હાઈકુ — તળાવનું જાગવું અને વાદળનું વેરાવું. Study these first, then practise questions on each for the Gujarat Board Class 10 board exam.
How should I revise લઘુકાવ્યો for the Gujarat Board Class 10 board exam?
Learn the core ideas first, then work through the 58 practice questions on લઘુકાવ્યો. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full લઘુકાવ્યો chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 10 Gujarati. Free to start, no card needed.