Chapter 7 of 24
Revision Notes
જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક — Revision Notes
Gujarat Board · Class 10 · Gujarati
જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક revision notes for Gujarat Board Class 10 Gujarati: 4 topics in quick points. Includes કવિ અને કાવ્યનો પરિચય, ધ્રુવપંક્તિ.
57 questions30 flashcards5 concepts
Interactive on Super Tutor
Studying જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for revision notes and more.
Free trial, no card needed.
Key Topics to Revise
1
કવિ અને કાવ્યનો પરિચય
- કવિનું પૂરું નામ કરસનદાસ નરસિંહભાઈ માણેક છે. તેમનો જન્મ ૨૮-૧૧-૧૯૦૧ના રોજ કરાંચીમાં થયો હતો અને અવસાન ૧૮-૦૧-૧૯૭૮ના રોજ થયું હતું. તેઓ જામનગર જિલ્લાના હડિયાણાના વતની હતા.
- ‘જીવન અંજલિ થાજો’ પ્રાર્થનાકાવ્ય છે. તે ‘હરિનાં લોચનિયાં’ માંથી લેવામાં આવ્યું છે.
- ‘હરિનાં લોચનિયાં’ અને ‘લાક્ષાગૃહ’ તેમની જાણીતી રચનાઓ છે. ‘આલબેલ’, ‘મહોબતને માંડવે’, ‘વૈશંપાયનની વાણી’ અને ‘મધ્યાહ્ન’ તેમના કાવ્યસંગ્રહ છે.
2
ધ્રુવપંક્તિ, પરોપકાર અને સત્ય
- કાવ્યની શરૂઆત કરસનદાસ માણેકની પંક્તિઓથી થાય છે: ‘જીવન અંજલિ થાજો, મારું જીવન અંજલિ થાજો !’ ‘મારું જીવન અંજલિ થાજો !’ દરેક કડી પછી ફરી આવે છે. આ પુનરાવર્તન જીવનસમર્પણની ઇચ્છાને ભારપૂર્વક વ્યક્ત કરે છે
- પ્રથમ કડીમાં કરસનદાસ માણેક કહે છે: ‘ભૂખ્યાં કાજે ભોજન બનજો, તરસ્યાંનું જળ થાજો; દીન-દુઃખિયાનાં આંસુ લો'તાં અંતર કદી ન ધરાજો !’ ભૂખ્યા અને તરસ્યાની જરૂરિયાત પૂરી કરવાની તથા દુઃખીનાં આંસુ લૂછતાં કદી સં
- બીજી કડીમાં કરસનદાસ માણેક કહે છે: ‘સતની કાંટાળી કેડી પર પુષ્પ બની પથરાજો; ઝેર જગતનાં જીરવી જીરવી અમૃત ઉરનાં પાજો !’ સત્યનો માર્ગ કઠણ હોવા છતાં કવિ તેના પર પુષ્પ બની પથરાવા અને જગતનું ઝેર સહન કરીને પો
3
ભક્તિ અને મુશ્કેલીઓમાં શ્રદ્ધા
- ત્રીજી કડીમાં કરસનદાસ માણેક કહે છે: ‘વણથાક્યાં ચરણો મારાં નિત તારી સમીપે ધાજો; હૈયાનાં પ્રત્યેક સ્પન્દને તારું નામ રટાજો !’ કવિના પગ ઈશ્વરની નજીક પહોંચવા માટે થાક્યા વિના દોડે અને હૃદયના દરેક સ્પંદન
- ચોથી કડીમાં કરસનદાસ માણેક કહે છે: ‘વમળોની વચ્ચે નૈયા મુજ હાલકડોલક થાજો; શ્રદ્ધા કેરો દીપક મારો નવ કદીયે ઓલવાજો !’ જીવનની નાવ મુશ્કેલીઓમાં ડોલે તો પણ શ્રદ્ધા ન ઓલવાય એવી કવિની ઇચ્છા છે.
- ‘નૈયા’ જીવનનું અને ‘વમળો’ મુશ્કેલીઓનું ચિત્ર ઊભું કરે છે. ‘શ્રદ્ધાનો દીપક’ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં પણ વિશ્વાસ ટકાવી રાખવાની ભાવના દર્શાવે છે.
4
કાવ્યભાષા અને અભિવ્યક્તિ
- ‘થાજો’, ‘ધરાજો’, ‘પથરાજો’, ‘પાજો’, ‘રટાજો’ અને ‘ઓલવાજો’ જેવાં આજ્ઞાર્થરૂપોથી કવિ પોતાનો દૃઢ સંકલ્પ રજૂ કરે છે. અહીં કવિ પોતાને જ આજ્ઞા કરે છે, ઈશ્વરને કે અન્ય વ્યક્તિને નહીં.
- ‘કાંટાળી કેડી’, ‘પુષ્પ બની’, ‘ઝેર’ અને ‘અમૃત’થી વિચાર ચિત્રરૂપ બને છે. શબ્દોનો માત્ર સીધો અર્થ નહીં, તેમની પાછળની ભાવના પણ જુઓ.
- ‘કાજે’, ‘જળ’, ‘પુષ્પ’, ‘ઉર’, ‘સ્પન્દન’, ‘મુજ’, ‘શ્રદ્ધા કેરો’ અને ‘નવ’ જેવા પદ્યશૈલીના શબ્દો ગદ્યમાં ઓછા વપરાય છે. તેમની જગ્યાએ અનુક્રમે ‘માટે’, ‘પાણી’, ‘ફૂલ’, ‘હૃદય’, ‘કંપ’, ‘મારી’, ‘શ્રદ્ધાનો’ અને ‘
Get complete notes with diagrams and examples
Full NotesKey Concepts
કવિનું પૂરું નામ કરસનદાસ નરસિંહભાઈ માણેક‘ભૂખ્યાં કાજે ભોજન બનજો‘કાંટાળી’ શબ્દ સત્યના માર્ગની મુશ્કેલી બતાવેકવિ પોતાનાં ચરણો નિત ઈશ્વરની સમીપે‘મારું જીવન અંજલિ થાજો !’ દરેક
Frequently Asked Questions
What are the important topics in જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક for Gujarat Board Class 10 Gujarati?
Key topics in જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક include કવિ અને કાવ્યનો પરિચય, ધ્રુવપંક્તિ, પરોપકાર અને સત્ય, ભક્તિ અને મુશ્કેલીઓમાં શ્રદ્ધા, કાવ્યભાષા અને અભિવ્યક્તિ. Study these first, then practise questions on each for the Gujarat Board Class 10 board exam.
How should I revise જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક for the Gujarat Board Class 10 board exam?
Learn the core ideas first, then work through the 57 practice questions on જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.
Sources & Official References
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક
For serious students
Get the full જીવન અંજલિ થાજો - કરસનદાસ માણેક chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 10 Gujarati. Free to start, no card needed.