લઘુકાવ્યો — Syllabus
Gujarat Board · Class 10 · Gujarati
લઘુકાવ્યો topics: કાવ્યસ્વરૂપોની ઓળખ, દુહા — સ્વજનપ્રેમ અને નમ્રતા, મુક્તક — સંઘર્ષની ખુમારી અને માણસ પર, plus 1 more.
Interactive on Super Tutor
Studying લઘુકાવ્યો? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for syllabus and more.
Free trial, no card needed.
Topics in લઘુકાવ્યો
કાવ્યસ્વરૂપોની ઓળખ
- દુહો બે લીટીમાં જીવનનો બોધ ચોટદાર રીતે વ્યક્ત કરે છે.
- મુક્તક મોતીની જેમ નાનું, સુંદર અને વિચારની દૃષ્ટિએ કિંમતી કાવ્યસ્વરૂપ છે. ‘મુક્તક’નો અર્થ ‘મુક્ત’ એટલે કે આઝાદ નથી.
- હાઈકુ જાપાનીઝ કાવ્યપ્રકાર છે. તેની ત્રણ પંક્તિમાં અનુક્રમે ૫-૭-૫ અક્ષરો હોય છે; કુલ સત્તર અક્ષરો હોવાથી તેને ‘સત્તરાક્ષર’ પણ કહે છે.
દુહા — સ્વજનપ્રેમ અને નમ્રતા
- પહેલા દુહામાં લીમડો કડવો હોવા છતાં તેની છાંય શીતળ હોવાનો દૃષ્ટાંત છે. તેમ ભાઈઓ વચ્ચે અબોલા હોય, તોય તેઓ જરૂર પડે ત્યારે પોતાની વ્યક્તિની પડખે ઊભા રહે છે.
- બીજા દુહામાં પૂરો ઘટ છલકાતો નથી, જ્યારે અધૂરો ઘટ છલકાય છે. તેમ પૂર્ણતા પામેલો માણસ અભિમાન કરતો નથી.
- ‘ઘટ’નો અર્થ ઘડો છે; તે ઘડાથી અલગ વસ્તુ નથી. ‘ઘડો’ને બદલે ‘ઘટ’ શબ્દ કાવ્યમાં વધુ લાલિત્યસભર લાગે છે.
મુક્તક — સંઘર્ષની ખુમારી અને માણસ પર કટાક્ષ
- શેખાદમ આબુવાલાના ચાર પંક્તિના મુક્તકમાં જીવનની ‘આગ’ એટલે મુશ્કેલી કે અસહ્ય પીડા; તેને ‘બાગ’માં ફેરવવાની વાત હિંમત અને આત્મવિશ્વાસ વ્યક્ત કરે છે.
- ‘સર કરીશું આખરે સૌ મોરચા’માં અવરોધો સામે હાર ન માનવાનો નિશ્ચય છે. મૃત્યુ સામે પણ નીડર રહેવાની ભાવના વ્યક્ત થાય છે.
- ‘આગમાં’, ‘બાગમાં’ અને ‘લાગમાં’નો પ્રાસ મુક્તકને ચોટદાર બનાવે છે. ‘આગ’ અને ‘બાગ’ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ મુશ્કેલીને અનુકૂળ સ્થિતિમાં ફેરવવાનો ભાવ મજબૂત કરે છે.
હાઈકુ — તળાવનું જાગવું અને વાદળનું વેરાવું
- ફિલિપ ક્લાર્કના હાઈકુમાં લીલ ઓઢેલું તળાવ જાણે સૂઈ ગયું છે. પક્ષી ચાંચ બોળે છે અને તળાવ જાણે જાગી ઊઠે છે.
- તળાવ માટે ‘પોઢ્યું’ અને ‘જાગ્યું’ જેવા શબ્દો વાપરવાથી તેને જીવંત હોય તે રીતે રજૂ કરાયું છે. નાની ઘટનાથી ચેતના જાગે તેવો ભાવ પણ લઈ શકાય.
- ધીરુ પરીખના હાઈકુમાં વાદળ પર્વતની ટોચે પહોંચીને વેરાઈ જાય છે અને ભાર વગરનું થાય છે.
Key Concepts
Central concept: દુહા, મુક્તક અને હાઈકુ ઓછા શબ્દોમાં ચિત્ર, લાગણી અને જીવનનો બોધ પ્રગટ કરે છે.
Work through every topic in લઘુકાવ્યો with notes and quizzes
Start This ChapterFrequently Asked Questions
What are the important topics in લઘુકાવ્યો for Gujarat Board Class 10 Gujarati?
How should I revise લઘુકાવ્યો for the Gujarat Board Class 10 board exam?
Sources & Official References
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for લઘુકાવ્યો
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
For serious students
Get the full લઘુકાવ્યો chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 10 Gujarati. Free to start, no card needed.