विवाहसंस्कार — Chapter Summary
Gujarat Board · Class 12 · Sanskrit
Summary of विवाहसंस्कार for Gujarat Board Class 12 Sanskrit. Key concepts: वैदिकसाहित्ये कल्पशास्त्रं, विवाहसंस्कारे वधूवरौ and धर्मः.
Interactive on Super Tutor
Studying विवाहसंस्कार? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.
Free trial, no card needed.
Overview
विवाहसंस्कारे प्रदक्षिणा-शब्दस्य सामान्य-विशिष्टयोः अर्थयोः भेदः स्पष्टः दृश्यते। यज्ञाग्नेः परितः चतुरः प्रदक्षिणाः, ततः पृथक् सप्तपदीति कर्म, इति उभयोरपि भेदः अवगन्तव्यः। अत्र गृहस्थजीवनस्य मर्यादा, सहकारः, धर्मपालनं, च आत्मनोरैक्यं मुख्यतया प्रकटते।
Key Concepts
वैदिकसाहित्ये कल्पशास्त्रं षड्वेदाङ्गेषु एकं भवति। तत्
वैदिकसाहित्ये कल्पशास्त्रं षड्वेदाङ्गेषु एकं भवति। तत् चतुर्भिः भागैः विभक्तम्—धर्मसूत्रम्, श्रौतसूत्रम्, गृह्यसूत्रम्, शुल्वसूत्रम्। विवाहादिकर्मणां
विवाहसंस्कारे वधूवरौ यज्ञाग्निं परितः चतुरः वारान्
विवाहसंस्कारे वधूवरौ यज्ञाग्निं परितः चतुरः वारान् परिक्रामतः। इयं क्रिया प्रदक्षिणा इति प्रसिद्धा। प्रथमासु त्रिषु कन्या अग्रे चलति, चतुर्थ्यां वरः अ
धर्मः
धर्मः, अर्थः, कामः, मोक्षः इति चत्वारः पुरुषार्थाः सन्ति। प्रथमेषु त्रिषु प्रदक्षिणासु कन्यायाः नेतृत्वं, चतुर्थ्यां च वरस्य नेतृत्वं, इत्यनेन एषां चत
सप्तानां पदानां समाहारः सप्तपदी। इयं वैदिकविवाहविधेः
सप्तानां पदानां समाहारः सप्तपदी। इयं वैदिकविवाहविधेः आत्मा इति कथ्यते। वधूवरौ एकस्यां दिशायां समानया गत्या सह सप्त पदानि चलतः, ईश्वरस्य, अग्नेः, समाजस
वधूवरौ शरीरेण भिन्नौ अपि आत्मना एकत्वं
वधूवरौ शरीरेण भिन्नौ अपि आत्मना एकत्वं भजतः। समानदिशागमनं विचारैक्यं सूचयति, समानगतिरेव उद्योगसहभागित्वं सूचयति।
Learning Objectives
- विवाहसंस्कारेण सम्बद्धानि मुख्यानि कर्माणि अवगन्तुम्
- प्रदक्षिणा-सप्तपदीयोः भेदं स्पष्टतया ज्ञातुम्
- चतुरः प्रदक्षिणाः केन क्रमेण भवन्ति इति स्मर्तुम्
- सप्तपद्याः सप्त लक्ष्याणि अवगन्तुम्
- गृहस्थाश्रमजीवने नेतृत्व-सहयोगयोः महत्त्वं बोधयितुम्
Frequently Asked Questions
What are the important topics in विवाहसंस्कार for Gujarat Board Class 12 Sanskrit?
Sources & Official References
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for विवाहसंस्कार
For serious students
Get the full विवाहसंस्कार chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 12 Sanskrit. Free to start, no card needed.