किं वैद्येन प्रयोजनम् — Chapter Summary
Gujarat Board · Class 12 · Sanskrit
Summary of किं वैद्येन प्रयोजनम् for Gujarat Board Class 12 Sanskrit. Key concepts: भोजनान्ते तक्रम्, एकभुक्तं सदारोग्यं and हिताहारिणः.
Interactive on Super Tutor
Studying किं वैद्येन प्रयोजनम्? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.
Free trial, no card needed.
Overview
ध्यानं दत्तम्—भोजनस्य पश्चात् किं पिबेत्, दिनान्ते किं पिबेत्, रात्र्यन्ते किं पिबेत्, कस्य च वैद्यस्य प्रयोजनं न भवति, कदा च व्यायामः हितकरः भवति इति सर्वं एतेषु श्लोकेषु सङ्क्षेपेण निबद्धम्। स्वास्थ्यं जीवनस्य प्रथमं सुखम् इति अत्र मुख्यतया सूच्यते।
Key Concepts
भोजनान्ते तक्रम्
भोजनान्ते तक्रम्, दिनान्ते पयः, निशान्ते वारि पातव्यम् इति कथ्यते। एतेन आहारस्य सम्यक्परिणामः भवति, वैद्यप्रयोजनं च न भवति इति भावः।
एकभुक्तं सदारोग्यं
एकभुक्तं सदारोग्यं, द्विभुक्तं बलवर्धनम्, त्रिभुक्तं सदारोगम्, चतुर्भुक्तं तु मारकम् इति स्पष्टं सूचनं दत्तम्। भोजनसंख्या स्वास्थ्ये प्रत्यक्षं प्रभाव
हिताहारिणः
हिताहारिणः, मिताहारिणः, अल्पाहारिणः च जना वैद्येन न चिकित्स्यन्ते; ते स्वयमेव आत्मनः चिकित्सकाः भवन्ति।
वह्निः आहारं पचति
वह्निः आहारं पचति, आहारवर्जितः सन् दोषान् अपि पचति; दोषक्षये धातूनां क्षयः, धातुसंक्षये जीवनस्य समाप्तिः इति क्रमः प्रतिपादितः।
स्मृतिमान्
स्मृतिमान्, युक्तिहेतुज्ञः, जितात्मा, प्रतिपत्तिमान् च भिषक् औषधसंयोगैः चिकित्सां कर्तुम् अर्हति।
Learning Objectives
- स्वास्थ्यरक्षणस्य मूलभूतान् उपदेशान् अवगन्तुम्
- भोजनमात्रायाः प्रभावं स्मर्तुम्
- हिताहारस्य, मिताहारस्य, अल्पाहारस्य च महत्त्वं ज्ञातुम्
- जठराग्नेः, दोषाणां, धातूनां च सम्बन्धं बोधुम्
- योग्यस्य भिषजः लक्षणानि स्मर्तुम्
Frequently Asked Questions
What are the important topics in किं वैद्येन प्रयोजनम् for Gujarat Board Class 12 Sanskrit?
Sources & Official References
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for किं वैद्येन प्रयोजनम्
For serious students
Get the full किं वैद्येन प्रयोजनम् chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 12 Sanskrit. Free to start, no card needed.