वाच्यम् — Chapter Summary
CBSE · Class 9 · Sanskrit
Summary of वाच्यम् for CBSE Class 9 Sanskrit. Key concepts: अस्मिन् प्रयोगे कर्तृवाचकं पदं, अस्मिन् प्रयोगे कर्तृपदं and भावप्रधानः प्रयोगः भावे.
Interactive on Super Tutor
Studying वाच्यम्? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.
Free trial, no card needed.
Overview
वाच्यम् इत्यस्य त्रिविधः विभागः अस्ति — कर्तरि प्रयोगः, कर्मणि प्रयोगः, भावे प्रयोगः। कर्तरि प्रयोगे कर्ता प्रधानः भवति, क्रियापदं च कर्तृपदम् अनुसरति। कर्मणि प्रयोगे कर्मपदं प्रधानं भवति, कर्तुः सम्बन्धः क्रियापदेन सह न भवति। भावे प्रयोगः अकर्मकधातूनां विषये भवति, तत्र क्रियापदं सर्वदा प्रथमपुरुषस्
Key Concepts
अस्मिन् प्रयोगे कर्तृवाचकं पदं प्रथमाविभक्तौ भवति
अस्मिन् प्रयोगे कर्तृवाचकं पदं प्रथमाविभक्तौ भवति, कर्मवाचकं पदं द्वितीयाविभक्तौ भवति, क्रियापदं च कर्तृपदानुगुणं भवति। कर्तुः वचनपरिवर्तनेन एव क्रिया
अस्मिन् प्रयोगे कर्तृपदं तृतीयाविभक्तौ भवति
अस्मिन् प्रयोगे कर्तृपदं तृतीयाविभक्तौ भवति, कर्मपदं प्रथमाविभक्तौ भवति, क्रियापदं कर्मपदम् अनुसरति। कर्मणि प्रयोगे धातुभ्यः यक् प्रत्ययः विधीयते, ततः
भावप्रधानः प्रयोगः भावे प्रयोगः। अयं प्रयोगः
भावप्रधानः प्रयोगः भावे प्रयोगः। अयं प्रयोगः केवलम् अकर्मकधातूनां विषये भवति। तत्र क्रियापदं सदैव प्रथमपुरुषस्य एकवचने भवति, तथा कृदन्तरूपाणि नपुंसकलि
कर्मणि प्रयोगे धातुभ्यः यक् प्रत्ययः विधीयते।
कर्मणि प्रयोगे धातुभ्यः यक् प्रत्ययः विधीयते। उदाहरणानि — गम् + य + ते = गम्यते, पठ् + य + ते = पठ्यते, लिख् + य + ते = लिख्यते।
भूतकाले कर्तरि प्रयोगे क्तवतु प्रत्ययः प्रयुज्यते।
भूतकाले कर्तरि प्रयोगे क्तवतु प्रत्ययः प्रयुज्यते।
Learning Objectives
- वाच्यस्य त्रिविधविभागं ज्ञातुम्
- कर्तरि प्रयोगस्य नियमाः अवगन्तुम्
- कर्मणि प्रयोगस्य नियमाः प्रत्यययोगं च स्मर्तुम्
- भावे प्रयोगस्य विशेषनियमं ज्ञातुम्
- क्तवतु, क्त, तव्यत्, अनीयर्, यक् प्रत्ययानां प्रयोगं चिन्तयितुम्
Frequently Asked Questions
What are the important topics in वाच्यम् for CBSE Class 9 Sanskrit?
How should I revise वाच्यम् for Class 9 exams?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for वाच्यम्
For serious students
Get the full वाच्यम् chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 9 Sanskrit. Free to start, no card needed.