Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 12 of 13
Chapter Summary

शब्दरूपाणि — Chapter Summary

CBSE · Class 9 · Sanskrit

Summary of शब्दरूपाणि for CBSE Class 9 Sanskrit. Key concepts: प्रथमा, ब्रह्मन् and विद्वस्. Part of the CBSE Class 9 Sanskrit syllabus.

112 questions30 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying शब्दरूपाणि? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

Overview

शब्दरूपाणि नाम व्याकरणस्य महत्वपूर्णं विषयम्। अत्र शब्दानां विभक्तिरूपाणि, वचनभेदाः, लिङ्गभेदाः च अभ्यास्यन्ते। सुप्-प्रत्ययानां साहाय्येन प्रथमा, द्वितीया, तृतीया इत्यादयः रूपनिर्माणस्य आधारः ज्ञायते। पुलिङ्गे, स्त्रीलिङ्गे, नपुंसकलिङ्गे च समानाः सुप्-प्रत्ययाः प्रयुज्यन्ते, किन्तु शब्दरूपाणि शब्दभ

Key Concepts

प्रथमा

प्रथमा, द्वितीया, तृतीया इत्यादिषु विभक्तिषु सुप्-प्रत्ययाः आधाररूपेण प्रयुज्यन्ते। पुलिङ्गे स्त्रीलिङ्गे नपुंसकलिङ्गे च ते समानरूपेण एव लागू भवन्ति।

ब्रह्मन्

ब्रह्मन्, गुणिन्, पथिन् इत्यादयः न्-कारान्ताः पुलिङ्गशब्दाः। एतेषु रूपाणि शब्दविशेषेण भिन्नानि भवन्ति; यथा ब्रह्मन् शब्दस्य सम्बोधनं ‘हे ब्रह्मन्’ इति

विद्वस्

विद्वस्, चन्द्रमस्, पुंस, वेधस् इत्यादयः अस्मिन् वर्गे अन्तर्भवन्ति। एतेषु प्रथमारूपेषु ‘विद्वान्’, ‘चन्द्रमाः’, ‘पुमान्’, ‘वेधाः’ इत्यादीनि विशेषरूपा

सुहद्

सुहद्, वणिज्, भिषज्, वाच्, त्वच्, सरित्, विद्युत् इत्यादयः विविधलिङ्गेषु रूपभेदं दर्शयन्ति। प्रथमारूपे द्वौ विकल्पौ अपि केषुचित् शब्देषु दत्तौ सन्ति।

दिव

दिव, दिश, जगत्, नामन्, कर्मन्, मनस्, छन्दस्, चक्षुष इत्यादयः नपुंसकलिङ्गे विशेषरूपाणि दर्शयन्ति। केषुचित् शब्देषु न्-लोपः भवति, केषुचित् बहुवचने पृथग्

Learning Objectives

  • शब्दरूपाणां निर्माणविधिं अवगन्तुम्
  • न्, स्, ज्, च्, त्, व, श, ष इत्यादीनां शब्दानां रूपाणि स्मर्तुम्
  • पुलिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग, नपुंसकलिङ्ग रूपाणां भेदं जानातुम्
  • सुप्-प्रत्ययानां क्रमं च प्रयोगं च अवबोधयितुम्
  • विशेषरूपाणि यथा ‘पन्थाः’, ‘हे विद्वन्’, ‘द्योः’, ‘नाम’ इत्यादीनि स्मरणीयानि कर्तुम्

Frequently Asked Questions

What are the important topics in शब्दरूपाणि for CBSE Class 9 Sanskrit?
Key topics in शब्दरूपाणि include मुख्यसिद्धान्ताः, पुलिङ्गशब्दरूपाणि, स्त्रीलिङ्गशब्दरूपाणि, नपुंसकलिङ्गशब्दरूपाणि. Study these first, then practise questions on each for Class 9 exams.
How should I revise शब्दरूपाणि for Class 9 exams?
Learn the core ideas first, then work through the 112 practice questions on शब्दरूपाणि. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for शब्दरूपाणि

All CBSE Class 9 Sanskrit Chapter Summary

For serious students

Get the full शब्दरूपाणि chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 9 Sanskrit. Free to start, no card needed.

Try Super Tutor Free
Try this chapter free