समास
CBSE · Class 9 · Sanskrit
Summary of समास for CBSE Class 9 Sanskrit. Key concepts, important points, and chapter overview.
Interactive on Super Tutor
Studying समास? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.
1,000+ Class 9 students started this chapter today
Overview
समासः अर्थयुक्तानां पदानां सङ्क्षेपणेन एकपदनिर्माणस्य प्रक्रिया। अत्र द्वौ, त्रयः, अथवा बहवः पदाः मिलित्वा एकं समस्तपदं भवन्ति। समासे पदानां परस्परसम्बन्धः, पूर्वपद-उत्तरपदभावः, विग्रहवाक्यं च मुख्यानि ज्ञानानि सन्ति।
Key Concepts
अर्थयुक्तं पदद्वयं
अर्थयुक्तं पदद्वयं, पदत्रयम् अथवा अनेकपदं मिलित्वा एकं पदं भवति। समसनं सङ्क्षेपणम् इति भावः, अतः समासः संक्षिप्तप्रकाशनस्य रूपम् अस्ति।
वृत्त्यर्थस्य अवबोधकं वाक्यं विग्रहः। समस्तपदस्य अर्थं
वृत्त्यर्थस्य अवबोधकं वाक्यं विग्रहः। समस्तपदस्य अर्थं स्पष्टं कर्तुं यत् वाक्यं प्रयुज्यते तत् विग्रहवाक्यम्।
समासस्य घटकपदैः एव वाक्यनिर्माणं स्वपदविग्रहः। उदाहरणे
समासस्य घटकपदैः एव वाक्यनिर्माणं स्वपदविग्रहः। उदाहरणे कृष्णस्य सखा इति प्रकारः अस्य अन्तर्गतः।
समासे अविद्यमानैः अन्यैः पदैः विग्रहवाक्यं निर्मीयते
समासे अविद्यमानैः अन्यैः पदैः विग्रहवाक्यं निर्मीयते तदा अस्वपदविग्रहः। नित्यसमासे अयं प्रकारः एव भवति।
तत्पुरुषादिसंज्ञाभिः विनिर्मुक्तः समाससंज्ञामात्रयुक्तः स...
तत्पुरुषादिसंज्ञाभिः विनिर्मुक्तः समाससंज्ञामात्रयुक्तः समासः केवलसमासः।
Learning Objectives
- समासस्य स्वरूपं ज्ञातुम्
- विग्रहवाक्यस्य अर्थं बोधयितुम्
- स्वपदविग्रहः अस्वपदविग्रहः च भेदयितुम्
- केवलसमासः विशेषसमासः च अवगन्तुम्
- तत्पुरुषः, द्वन्द्वः, बहुव्रीहिः, अव्ययीभावः इति चतुरः विशेषसमासान् चिन्तयितुम्
Frequently Asked Questions
What are the important topics in समास for CBSE Class 9 Sanskrit?
How to score full marks in समास — CBSE Class 9 Sanskrit?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for समास
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Formula Sheet
All formulas in one place
Concept Maps
See how topics connect visually
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
NCERT Solutions
Every textbook question solved step by step
For serious students
Get the full समास chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 9 Sanskrit.