Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 8 of 13
Revision Notes

वर्णोच्चारण-शिक्षा २ — Revision Notes

CBSE · Class 9 · Sanskrit

वर्णोच्चारण-शिक्षा २ revision notes for CBSE Class 9 Sanskrit: 4 topics in quick points. Includes आभ्यन्तर-प्रयत्नः, प्रयत्नभेदाः and स्वराः व्यञ्जनानि च.

165 questions35 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying वर्णोच्चारण-शिक्षा २? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for revision notes and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

Key Topics to Revise

1

आभ्यन्तर-प्रयत्नः

  • आभ्यन्तर-प्रयत्नः आस्यस्य अभ्यन्तरे करणस्य स्थानं प्रति प्रयत्नः अस्ति।
  • आभ्यन्तर-प्रयत्नः पञ्चविधः भवति।
  • पञ्चभेदेषु चत्वारः प्रकाराः सर्वेषु मुख्येषु स्थानेषु दृश्यन्ते; संवृत-प्रयत्नः केवलं कण्ठे अ-कारस्य उच्चारणे भवति।
2

प्रयत्नभेदाः

  • स्पृष्ट-प्रयत्नः यदा करणं स्थानं स्पृष्ट-रूपेण स्पृशति तदा भवति।
  • स्पृष्ट-प्रयत्नेन स्पर्श-व्यञ्जनानि उत्पद्यन्ते।
  • ईषत्-स्पृष्ट-प्रयत्नः यदा करणं स्थानं स्वल्पम् एव स्पृशति तदा भवति।
3

स्वराः व्यञ्जनानि च

  • स्वराः स्वतन्त्राः वर्णाः; उच्चारणार्थं अन्यवर्णः नावश्यकः।
  • व्यञ्जनानि परतन्त्राः वर्णाः; उच्चारणार्थं आधारस्वरः आवश्यकः।
  • स्वराः एकमात्राः, द्विमात्राः, त्रिमात्राः वा भवन्ति।
4

स्थानानि करणानि च

  • कण्ठ्याः, तालव्याः, मूर्धन्याः, दन्त्याः, ओष्ठ्याः, नासिक्याः इति स्थानानि निर्दिष्टानि।
  • कण्ठ्यवर्णेषु स्थानम् अपि कण्ठः, करणम् अपि कण्ठः; स्वस्थानमेव करणम्।
  • कण्ठ्यवर्णेषु अ, आ, अ३, ए, ए३, ऐ, ऐ३, ओ, ओ३, औ, औ३ इत्यादयः दृश्यन्ते।

Get complete notes with diagrams and examples

Full Notes

Key Concepts

आस्यस्य अभ्यन्तरे करणं येन प्रयत्नेन स्थानंकरणं यदा स्थानं स्पृष्टकरणं यदा स्थानं स्वल्पम् एव स्पृशतिकरणं यदा स्थानं न स्पृशतिकरणं यदा स्थानं न स्पृशति

Frequently Asked Questions

What are the important topics in वर्णोच्चारण-शिक्षा २ for CBSE Class 9 Sanskrit?
Key topics in वर्णोच्चारण-शिक्षा २ include आभ्यन्तर-प्रयत्नः, प्रयत्नभेदाः, स्वराः व्यञ्जनानि च, स्थानानि करणानि च. Study these first, then practise questions on each for Class 9 exams.
How should I revise वर्णोच्चारण-शिक्षा २ for Class 9 exams?
Learn the core ideas first, then work through the 165 practice questions on वर्णोच्चारण-शिक्षा २. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for वर्णोच्चारण-शिक्षा २

All CBSE Class 9 Sanskrit Revision Notes

For serious students

Get the full वर्णोच्चारण-शिक्षा २ chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 9 Sanskrit. Free to start, no card needed.

Try Super Tutor Free
Try this chapter free