व्याकरणम् — Chapter Summary

धातोः पूर्वं योज्यमानः वर्ण

धातोः पूर्वं योज्यमानः वर्ण-समुदायः उपसर्गः। द्वाविंशतिः उपसर्गाः सन्ति। उपसर्गेण धात्वर्थः कदाचित् परिवर्तते, कदाचित् अर्थः उत्कर्षेण पोष्यते, तथा च

यदा एकः एव कर्ता कार्यद्वयं करोति

यदा एकः एव कर्ता कार्यद्वयं करोति, तदा पूर्व-कार्यवाचके क्रियापदे क्त्वा-प्रत्ययः प्रयुज्यते। एषः कृत्-प्रत्ययः अस्ति। पठित्वा, लिखित्वा, कृत्वा इत्या

यदा धातुः उपसर्गेण युक्तः भवति

यदा धातुः उपसर्गेण युक्तः भवति, तदा क्त्वा-प्रत्ययस्य स्थाने ल्यप्-प्रत्ययः प्रयुज्यते। सम्पूज्य, विज्ञाय, आनीय इत्यादयः रूपाणि भवन्ति।

यदा प्रथमा क्रिया द्वितीयायाः क्रियायाः निमित्तं

यदा प्रथमा क्रिया द्वितीयायाः क्रियायाः निमित्तं भवति, तदा निमित्तार्थक-क्रियापदे तुमुन्-प्रत्ययः भवति। खादितुम्, स्नातुम्, गन्तुम् इत्यादयः प्रयोगाः

कवतु

कवतु-प्रत्ययः भूतकालार्थं सूचयति। एते पदाः क्रियापदानि न भवन्ति, किन्तु क्रियापदस्य अर्थम् एव सूचयन्ति। तेषां रूपाणि त्रिषु लिङ्गेषु भवन्ति।