व्याकरणम्
CBSE · Class 8 · Sanskrit-Book (दीपकम्)
Summary of व्याकरणम् for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्). Key concepts, important points, and chapter overview.
Interactive on Super Tutor
Studying व्याकरणम्? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.
1,000+ Class 8 students started this chapter today
Overview
उपसर्गाः, प्रत्ययाः, कारक-विभक्तयः, सन्धयश्च संस्कृतभाषायाः रचनायाः मूलाधाराः सन्ति। उपसर्गैः धात्वर्थे नवीनता, प्रत्ययैः नूतनपदानां निर्माणम्, कारकविभक्तिभिः क्रियासम्बन्धस्य प्रकाशः, सन्धिभिः च वर्णपरिवर्तनस्य नियमबद्धता ज्ञायते। एतेषां ज्ञानेन पदरचना, वाक्यरचना, शब्दार्थपरिवर्तनं च सुस्पष्टं भवति
Key Concepts
धातोः पूर्वं योज्यमानः वर्ण
धातोः पूर्वं योज्यमानः वर्ण-समुदायः उपसर्गः। द्वाविंशतिः उपसर्गाः सन्ति। उपसर्गेण धात्वर्थः कदाचित् परिवर्तते, कदाचित् अर्थः उत्कर्षेण पोष्यते, तथा च
यदा एकः एव कर्ता कार्यद्वयं करोति
यदा एकः एव कर्ता कार्यद्वयं करोति, तदा पूर्व-कार्यवाचके क्रियापदे क्त्वा-प्रत्ययः प्रयुज्यते। एषः कृत्-प्रत्ययः अस्ति। पठित्वा, लिखित्वा, कृत्वा इत्या
यदा धातुः उपसर्गेण युक्तः भवति
यदा धातुः उपसर्गेण युक्तः भवति, तदा क्त्वा-प्रत्ययस्य स्थाने ल्यप्-प्रत्ययः प्रयुज्यते। सम्पूज्य, विज्ञाय, आनीय इत्यादयः रूपाणि भवन्ति।
यदा प्रथमा क्रिया द्वितीयायाः क्रियायाः निमित्तं
यदा प्रथमा क्रिया द्वितीयायाः क्रियायाः निमित्तं भवति, तदा निमित्तार्थक-क्रियापदे तुमुन्-प्रत्ययः भवति। खादितुम्, स्नातुम्, गन्तुम् इत्यादयः प्रयोगाः
कवतु
कवतु-प्रत्ययः भूतकालार्थं सूचयति। एते पदाः क्रियापदानि न भवन्ति, किन्तु क्रियापदस्य अर्थम् एव सूचयन्ति। तेषां रूपाणि त्रिषु लिङ्गेषु भवन्ति।
Learning Objectives
- उपसर्गाणां संख्या, स्थानं, च प्रयोजनं ज्ञातुम्
- क्त्वा, ल्यप्, तुमुन्, कवतु इत्येषां प्रत्ययानां प्रयोगं अवगन्तुम्
- षट् कारकाणि तेषां विभक्तयः च स्मर्तुम्
- संबन्ध-विभक्तेः, संबोधन-विभक्तेः, उपपद-विभक्तेः च भेदं जानितुम्
- संहिता, सन्धिः, तथा स्वर-सन्धिः, व्यञ्जन-सन्धिः इत्ययोः भेदान् अवगन्तुम्
Frequently Asked Questions
What are the important topics in व्याकरणम् for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?
How to score full marks in व्याकरणम् — CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for व्याकरणम्
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Formula Sheet
All formulas in one place
Concept Maps
See how topics connect visually
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
NCERT Solutions
Every textbook question solved step by step
For serious students
Get the full व्याकरणम् chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्).