Chapter 2 of 13
NCERT Solutions
अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका
CBSE · Class 8 · Sanskrit
NCERT Solutions for अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका — CBSE Class 8 Sanskrit.
Interactive on Super Tutor
Studying अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.
1,000+ Class 8 students started this chapter today
55 Questions Solved · 10 Sections
अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न १: एकपदेन उत्तरम्
1(क)मित्राणि ग्रीष्मावकाशे कुत्र गच्छन्ति?Show solution
उत्तरम्: केदारक्षेत्रम्।
1(ख)सर्वत्र क: प्रसूत: ?Show solution
उत्तरम्: उत्साह:।
1(ग)क: सर्वान् प्रेरयन् अवदत्?Show solution
उत्तरम्: नायक:।
1(घ)क: हितोपदेशस्य कथां श्रावयति ?Show solution
उत्तरम्: शिक्षक: (अथवा पितामह:)।
1(ड)कपोतराजस्य नाम किम्?Show solution
उत्तरम्: चित्रग्रीव:।
1(च)व्याध: कान् विकीर्य जालं प्रसारितवान्?Show solution
उत्तरम्: तण्डुलकणान्।
1(छ)विपत्काले विस्मय: कस्य लक्षणम्?Show solution
उत्तरम्: कापुरुषस्य।
1(ज)चित्रग्रीवस्य मित्रं हिरण्यक: कुत्र निवसति ?Show solution
उत्तरम्: गण्डकीतीरि (चित्रवने)।
1(झ)चित्रग्रीव: हिरण्यकं कथं सम्बोधयति?Show solution
उत्तरम्: मित्र इति।
1(ञ)पूर्वं केषां पाशान् छिनन्तु इति चित्रग्रीव: वदति ?Show solution
उत्तरम्: अनुचराणाम् (सेवकानाम्)।
अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न २: पूर्णवाक्येन उत्तरम्
2(क)यदा केदारक्षेत्रम् आरोहन्त: आसन् किम् अभवत्?Show solution
उत्तरम्: यदा मित्राणि केदारक्षेत्रम् आरोहन्त: आसन् तदा मार्गे अत्यधिकं हिमं दृष्ट्वा ते भयभीता: अभवन् तथा च अग्रे गन्तुम् असमर्था: अभवन्।
2(ख)सर्वे उच्चस्वरेण किं प्रार्थयन्त?Show solution
उत्तरम्: सर्वे उच्चस्वरेण देवं प्रार्थयन्त यत् — 'हे भगवन्! अस्माकं रक्षां कुरु, अस्माभि: सुरक्षितं गन्तव्यम्' इति।
2(ग)असम्भवं कार्यं कथं कर्तुं शक्यते इति नायक: उक्तवान्?Show solution
उत्तरम्: नायक: उक्तवान् यत् — सर्वे एकचित्तीभूय, संहत्य, परस्परं सहायतां कृत्वा असम्भवम् अपि कार्यं कर्तुं शक्यते। अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका भवति।
2(घ)निर्जने वने तण्डुलकणान् दृष्ट्वा चित्रग्रीव: किं निरूपयति ?Show solution
उत्तरम्: निर्जने वने तण्डुलकणान् दृष्ट्वा चित्रग्रीव: निरूपयति — 'अत्र निर्जने वने तण्डुलकणाः कुत: आगताः? अवश्यम् अत्र कोऽपि व्याध: जालं विस्तार्य प्रच्छन्न: तिष्ठति। अत: अत्र न अवतरणीयम्।'
2(ङ)किं नीतिवचनं प्रसिद्धम् ?Show solution
उत्तरम्: 'अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका। तृणैर्गुणत्वमापन्नैर्वध्यन्ते मतदन्तिन:।।' इति नीतिवचनं प्रसिद्धम्।
2(च)व्याधात् रक्षां प्राप्तुं चित्रग्रीव: कम् आदेशं दत्तवान् ?Show solution
उत्तरम्: व्याधात् रक्षां प्राप्तुं चित्रग्रीव: सर्वान् कपोतान् आदेशं दत्तवान् — 'सर्वे एकचित्तीभूय जालं गृहीत्वा उड्डीयताम्। आकाशमार्गेण गण्डकीतीरं गच्छामः, तत्र मित्रं हिरण्यकः पाशान् छेत्स्यति।'
2(छ)हिरण्यक: किमर्थं तूष्णीं स्थित:?Show solution
उत्तरम्: हिरण्यक: कपोतानां शब्दं श्रुत्वा चकित: अभवत्। सः व्याधस्य आगमनं शङ्कमान: भयभीत: तूष्णीं स्थित:।
2(ज)पुलकित: हिरण्यक: चित्रग्रीवं कथं प्रशंसति ?Show solution
उत्तरम्: पुलकित: हिरण्यक: चित्रग्रीवं प्रशंसति — 'मित्र! त्वं धन्य: असि। विपत्काले त्वया धैर्यम् अवलम्ब्य सर्वेषां कपोतानां रक्षा कृता। सत्यमेव उक्तम् — विपदि धैर्यम् एव महात्मनां लक्षणम्।'
2(झ)कपोता: कथम् आत्मरक्षणं कृतवन्त:?Show solution
उत्तरम्: कपोता: चित्रग्रीवस्य आदेशानुसारं सर्वे एकचित्तीभूय जालं गृहीत्वा एकसाकम् उड्डीय आकाशमार्गेण गण्डकीतीरं गताः। तत्र हिरण्यकेन पाशाः छिन्नाः। एवं संहत्य कार्यं कृत्वा कपोताः आत्मरक्षणं कृतवन्तः।
2(ञ)नायकस्य प्रेरकवचनैः सर्वेऽपि किम् अकुर्वन् ?Show solution
उत्तरम्: नायकस्य प्रेरकवचनैः प्रेरिताः सर्वेऽपि मित्राणि उत्साहेन एकजुटतां प्राप्य केदारक्षेत्रम् आरोहन्तः सफलतया गन्तव्यस्थानं प्राप्तवन्तः।
अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न ३: ल्यप्-प्रत्ययान्तपरिवर्तनम्
3(क)छात्र: कक्षां प्रविशति। संस्कृतं पठति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: छात्र: कक्षां प्रविश्य संस्कृतं पठति।
*(प्र + विश् + ल्यप् = प्रविश्य)*
*(प्र + विश् + ल्यप् = प्रविश्य)*
3(ख)भक्त: मन्दिरम् आगच्छति। पूजां करोति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: भक्त: मन्दिरम् आगत्य पूजां करोति।
*(आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*
*(आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*
3(ग)माता भोजनं निर्माति। पुत्राय ददाति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: माता भोजनं निर्माय पुत्राय ददाति।
*(निर् + मा + ल्यप् = निर्माय)*
*(निर् + मा + ल्यप् = निर्माय)*
3(घ)सुरेश: प्रात: उत्तिष्ठति। देवं नमति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: सुरेश: प्रात: उत्थाय देवं नमति।
*(उत् + स्था + ल्यप् = उत्थाय)*
*(उत् + स्था + ल्यप् = उत्थाय)*
3(ङ)रमा पुस्तकं स्वीकरोति। विद्यालयं गच्छति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: रमा पुस्तकं स्वीकृत्य विद्यालयं गच्छति।
*(स्वी + कृ + ल्यप् = स्वीकृत्य — यहाँ उपसर्गवत् 'स्वी' है, अत: ल्यप् = स्वीकृत्य)*
*(स्वी + कृ + ल्यप् = स्वीकृत्य — यहाँ उपसर्गवत् 'स्वी' है, अत: ल्यप् = स्वीकृत्य)*
3(च)अहं गृहम् आगच्छामि। भोजनं करोमि। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: अहं गृहम् आगत्य भोजनं करोमि।
*(आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*
*(आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*
3(छ)तण्डुलकणान् विकिरति। जालं विस्तारयति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: तण्डुलकणान् विकीर्य जालं विस्तारयति।
*(वि + कृ + ल्यप् = विकीर्य)*
*(वि + कृ + ल्यप् = विकीर्य)*
3(ज)व्याध: तण्डुलकणान् अवलोकते। भूमौ अवतरति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: व्याध: तण्डुलकणान् अवलोक्य भूमौ अवतरति।
*(अव + लोकु + ल्यप् = अवलोक्य)*
*(अव + लोकु + ल्यप् = अवलोक्य)*
अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न ४: उपसर्गयोजनेन क्त्वा-स्थाने ल्यप्-प्रत्ययप्रयोगः
4(क)छात्र: गृहं गत्वा भोजनं करोति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: छात्र: गृहम् आगत्य भोजनं करोति।
*(गत्वा → आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*
*(गत्वा → आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*
4(ख)माता वस्त्राणि धालयित्वा पचति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: माता वस्त्राणि प्रक्षाल्य पचति।
*(धालयित्वा → प्र + क्षाल् + ल्यप् = प्रक्षाल्य)*
*(धालयित्वा → प्र + क्षाल् + ल्यप् = प्रक्षाल्य)*
4(ग)शिक्षक: श्लोकं लिखित्वा पाठयति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: शिक्षक: श्लोकम् उल्लिख्य पाठयति।
*(लिखित्वा → उत् + लिख् + ल्यप् = उल्लिख्य)*
*(लिखित्वा → उत् + लिख् + ल्यप् = उल्लिख्य)*
4(घ)रमा स्थित्वा गीतं गायति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: रमा उपस्थाय गीतं गायति।
*(स्थित्वा → उप + स्था + ल्यप् = उपस्थाय)*
*(स्थित्वा → उप + स्था + ल्यप् = उपस्थाय)*
4(ङ)शिष्य: सर्वदा गुरुं नत्वा पठति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: शिष्य: सर्वदा गुरुं प्रणम्य पठति।
*(नत्वा → प्र + नम् + ल्यप् = प्रणम्य)*
*(नत्वा → प्र + नम् + ल्यप् = प्रणम्य)*
4(च)लेखक: आलोचनं कृत्वा लिखति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।Show solution
उत्तरम्: लेखक: विचार्य लिखति।
*(कृत्वा → वि + चर् + ल्यप् = विचार्य)*
*(कृत्वा → वि + चर् + ल्यप् = विचार्य)*
पूरक अभ्यास: — प्रश्न १: रिक्तस्थानपूर्तिः (पाठप्रयुक्तपदैः)
1(क)सर्वैः एकचित्तीभूय _______ उड्डीयताम्।Show solution
उत्तरम्: सर्वैः एकचित्तीभूय जालम् आदाय उड्डीयताम्।
1(ख)जालापहारकान् तान् _______ पश्चाद् अधावत्।Show solution
उत्तरम्: जालापहारकान् तान् दृष्ट्वा पश्चाद् अधावत्।
1(ग)अस्माकं मित्रं _______ नाम मुष्कराज: गण्डकीतीरि चित्रवने निवसति।Show solution
उत्तरम्: अस्माकं मित्रं हिरण्यक: नाम मुष्कराज: गण्डकीतीरि चित्रवने निवसति।
1(घ)हिरण्यक: कपोतानाम् _______ चकित: तूष्णीं स्थित:।Show solution
उत्तरम्: हिरण्यक: कपोतानाम् शब्दं श्रुत्वा चकित: तूष्णीं स्थित:।
1(ङ)यतोहि विपत्काले _______ एव कापुरुषलक्षणम्।Show solution
उत्तरम्: यतोहि विपत्काले विस्मय: एव कापुरुषलक्षणम्।
पूरक अभ्यास: — प्रश्न २: ल्यप्-प्रत्ययान्तपदेन सह उपयुक्तपदयोजनम्
2ल्यप्-प्रत्ययान्तपदेन सह उपयुक्तं पदं योजयत — (क) विकीर्य, (ख) विस्तीर्य, (ग) अवतीर्य, (घ) अवलोक्य, (ङ) एकचित्तीभूय, (च) प्रत्यभिज्ञायShow solution
उत्तरम्:
| ल्यप्-प्रत्ययान्तपदम् | उपयुक्तपदम् | पूर्णवाक्यांशः |
|---|---|---|
| (क) विकीर्य | तण्डुलकणान् | तण्डुलकणान् विकीर्य जालम् |
| (ख) विस्तीर्य | जालम् | जालम् विस्तीर्य प्रच्छन्नः |
| (ग) अवतीर्य | भूमौ | भूमौ अवतीर्य तण्डुलान् भक्षयन्ति |
| (घ) अवलोक्य | तण्डुलकणान् | तण्डुलकणान् अवलोक्य आनन्दन्ति |
| (ङ) एकचित्तीभूय | जालापहारकान् | एकचित्तीभूय जालापहारकान् उड्डीयताम् |
| (च) प्रत्यभिज्ञाय | तद्वचनम् | तद्वचनम् प्रत्यभिज्ञाय उत्तरं दत्तवान् |
| ल्यप्-प्रत्ययान्तपदम् | उपयुक्तपदम् | पूर्णवाक्यांशः |
|---|---|---|
| (क) विकीर्य | तण्डुलकणान् | तण्डुलकणान् विकीर्य जालम् |
| (ख) विस्तीर्य | जालम् | जालम् विस्तीर्य प्रच्छन्नः |
| (ग) अवतीर्य | भूमौ | भूमौ अवतीर्य तण्डुलान् भक्षयन्ति |
| (घ) अवलोक्य | तण्डुलकणान् | तण्डुलकणान् अवलोक्य आनन्दन्ति |
| (ङ) एकचित्तीभूय | जालापहारकान् | एकचित्तीभूय जालापहारकान् उड्डीयताम् |
| (च) प्रत्यभिज्ञाय | तद्वचनम् | तद्वचनम् प्रत्यभिज्ञाय उत्तरं दत्तवान् |
पूरक अभ्यास: — प्रश्न ३: समासयुक्तपदेन रिक्तस्थानपूर्तिः
3समासयुक्तपदेन रिक्तस्थानं पूर्यत — (क) गण्डक्याः तीरम्, (ख) तण्डुलानां कणाः, (ग) जालस्य अपहारकाः, (घ) अवपाताद् भयम्, (ङ) कापुरुषाणां लक्षणम्Show solution
उत्तरम्:
(क) गण्डक्याः तीरम् = गण्डकीतीरम् तस्मिन् = गण्डकीतीरि
(ख) तण्डुलानां कणाः = तण्डुलकणाः तान् = तण्डुलकणान्
(ग) जालस्य अपहारकाः = जालापहारकाः तान् = जालापहारकान्
(घ) अवपाताद् भयम् = अवपातभयम् तस्मात् = अवपातभयात्
(ङ) कापुरुषाणां लक्षणम् = कापुरुषलक्षणम् तस्मिन् = कापुरुषलक्षणे
(क) गण्डक्याः तीरम् = गण्डकीतीरम् तस्मिन् = गण्डकीतीरि
(ख) तण्डुलानां कणाः = तण्डुलकणाः तान् = तण्डुलकणान्
(ग) जालस्य अपहारकाः = जालापहारकाः तान् = जालापहारकान्
(घ) अवपाताद् भयम् = अवपातभयम् तस्मात् = अवपातभयात्
(ङ) कापुरुषाणां लक्षणम् = कापुरुषलक्षणम् तस्मिन् = कापुरुषलक्षणे
पूरक अभ्यास: — प्रश्न ४: सन्धिविच्छेदः
4(क)इत्याकर्ण्य = ? + ?Show solution
उत्तरम्: इत्याकर्ण्य = इति + आकर्ण्य
*(इ + आ = या — यण्सन्धि:)*
*(इ + आ = या — यण्सन्धि:)*
4(ख)चित्रग्रीवोऽवदत् = ? + ?Show solution
उत्तरम्: चित्रग्रीवोऽवदत् = चित्रग्रीव: + अवदत्
*(विसर्गस्य ओकारः, पुनः पूर्वरूपसन्धि: — चित्रग्रीवो + अवदत् = चित्रग्रीवोऽवदत्)*
*(विसर्गस्य ओकारः, पुनः पूर्वरूपसन्धि: — चित्रग्रीवो + अवदत् = चित्रग्रीवोऽवदत्)*
4(ग)बालकोऽत्र = ? + ?Show solution
उत्तरम्: बालकोऽत्र = बालक: + अत्र
*(विसर्गसन्धि: — बालकः + अत्र → बालको + अत्र → बालकोऽत्र)*
*(विसर्गसन्धि: — बालकः + अत्र → बालको + अत्र → बालकोऽत्र)*
4(घ)धैर्यमथाभ्युदये = ? + ? + ?Show solution
उत्तरम्: धैर्यमथाभ्युदये = धैर्यम् + अथ + अभ्युदये
*(धैर्यम् + अथ = धैर्यमथ — मकारसन्धि:; अथ + अभ्युदये = अथाभ्युदये — दीर्घसन्धि:)*
*(धैर्यम् + अथ = धैर्यमथ — मकारसन्धि:; अथ + अभ्युदये = अथाभ्युदये — दीर्घसन्धि:)*
4(ङ)भोजनेऽप्यप्रवर्तनम् = ? + ? + ?Show solution
उत्तरम्: भोजनेऽप्यप्रवर्तनम् = भोजने + अपि + अप्रवर्तनम्
*(भोजने + अपि = भोजनेऽपि — पूर्वरूपसन्धि:; अपि + अप्रवर्तनम् = अप्यप्रवर्तनम् — यण्सन्धि:)*
*(भोजने + अपि = भोजनेऽपि — पूर्वरूपसन्धि:; अपि + अप्रवर्तनम् = अप्यप्रवर्तनम् — यण्सन्धि:)*
4(च)नमस्ते = ? + ?Show solution
उत्तरम्: नमस्ते = नमः + ते
*(विसर्गसन्धि: — नमः + ते → नमस्ते)*
*(विसर्गसन्धि: — नमः + ते → नमस्ते)*
4(छ)उपायश्चिन्तनीय: = ? + ?Show solution
उत्तरम्: उपायश्चिन्तनीय: = उपाय: + चिन्तनीय:
*(विसर्गसन्धि: — उपायः + चिन्तनीयः → उपायश्चिन्तनीयः)*
*(विसर्गसन्धि: — उपायः + चिन्तनीयः → उपायश्चिन्तनीयः)*
4(ज)व्याधस्तत्र = ? + ?Show solution
उत्तरम्: व्याधस्तत्र = व्याध: + तत्र
*(विसर्गसन्धि: — व्याधः + तत्र → व्याधस्तत्र)*
*(विसर्गसन्धि: — व्याधः + तत्र → व्याधस्तत्र)*
4(झ)हिरण्यकोऽप्याह = ? + ? + ?Show solution
उत्तरम्: हिरण्यकोऽप्याह = हिरण्यक: + अपि + आह
*(हिरण्यकः + अपि → हिरण्यकोऽपि — पूर्वरूपसन्धि:; अपि + आह → अप्याह — यण्सन्धि:)*
*(हिरण्यकः + अपि → हिरण्यकोऽपि — पूर्वरूपसन्धि:; अपि + आह → अप्याह — यण्सन्धि:)*
4(ञ)मूषकराजो गण्डकीतीरि = ? + ?Show solution
उत्तरम्: मूषकराजो गण्डकीतीरि = मूषकराज: + गण्डकीतीरि
*(विसर्गसन्धि: — मूषकराजः + गण्डकीतीरि → मूषकराजो गण्डकीतीरि)*
*(विसर्गसन्धि: — मूषकराजः + गण्डकीतीरि → मूषकराजो गण्डकीतीरि)*
4(ट)अतस्त्वाम् = ? + ?Show solution
उत्तरम्: अतस्त्वाम् = अत: + त्वाम्
*(विसर्गसन्धि: — अतः + त्वाम् → अतस्त्वाम्)*
*(विसर्गसन्धि: — अतः + त्वाम् → अतस्त्वाम्)*
4(ठ)कश्चित् = ? + ?Show solution
उत्तरम्: कश्चित् = क: + चित्
*(विसर्गसन्धि: — कः + चित् → कश्चित्)*
*(विसर्गसन्धि: — कः + चित् → कश्चित्)*
परियोजनाकार्यम् — प्रश्न १: क्रियापदप्रयोगकौशलम्
1पाठात् अधोलिखितानां क्रियापदानां प्रयोगकौशलं ज्ञात्वा तत्समानानि अन्यानि वाक्यानि रचयत — तिरस्कुर्वन्ति, क्रियताम्, निवसति, आह, छेत्स्यति, सम्भाषसे, अन्नवीत्, उपसर्पति, युज्यतेShow solution
उत्तरम्:
(क) तिरस्कुर्वन्ति — दुर्जना: सज्जनं तिरस्कुर्वन्ति।
(ख) क्रियताम् — शीघ्रं कार्यं क्रियताम्।
(ग) निवसति — मम मित्रं दिल्लीनगरे निवसति।
(घ) आह — गुरु: शिष्यम् आह — 'सत्यं वद'।
(ङ) छेत्स्यति — हिरण्यक: पाशान् छेत्स्यति।
(च) सम्भाषसे — त्वं केन सह सम्भाषसे?
(छ) अन्नवीत् — भूखार्त: बालक: अन्नम् अन्नवीत्।
(ज) उपसर्पति — सिंह: मृगम् उपसर्पति।
(झ) युज्यते — सत्यभाषणम् एव युज्यते।
(क) तिरस्कुर्वन्ति — दुर्जना: सज्जनं तिरस्कुर्वन्ति।
(ख) क्रियताम् — शीघ्रं कार्यं क्रियताम्।
(ग) निवसति — मम मित्रं दिल्लीनगरे निवसति।
(घ) आह — गुरु: शिष्यम् आह — 'सत्यं वद'।
(ङ) छेत्स्यति — हिरण्यक: पाशान् छेत्स्यति।
(च) सम्भाषसे — त्वं केन सह सम्भाषसे?
(छ) अन्नवीत् — भूखार्त: बालक: अन्नम् अन्नवीत्।
(ज) उपसर्पति — सिंह: मृगम् उपसर्पति।
(झ) युज्यते — सत्यभाषणम् एव युज्यते।
परियोजनाकार्यम् — प्रश्न २: कक्षापरिचर्चा
2अन्या कथया वयं स्वजीवने कां शिक्षां स्वीकर्तुं शक्नुमः इति अधिकृत्य कक्षायां परिचर्चा कुर्वन्तु।Show solution
उत्तरम् (परिचर्चाबिन्दव:) —
अस्याः कथायाः मुख्यशिक्षाः अधोलिखिताः सन्ति —
१. संहतिः शक्तिः — अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका। यथा — एकाकी कपोतः जालात् मुक्तिं प्राप्तुं न शक्नोति, परन्तु सर्वे मिलित्वा जालं गृहीत्वा उड्डीयन्ते। अतः एकतायाः महत्त्वं जीवने सर्वत्र अनुभवामः।
२. विपत्काले धैर्यम् — चित्रग्रीवः विपत्काले विस्मितः न अभवत्, अपितु धैर्येण उपायं चिन्तितवान्। अतः वयमपि कठिनसमये धैर्यं न त्यजेम।
३. नेतृत्वगुणः — चित्रग्रीवः सर्वान् प्रेरितवान्, आदेशं दत्तवान्। अतः उत्तमनेतृत्वं समूहस्य सफलतायाः कारणं भवति।
४. मित्रता — हिरण्यकः मित्रस्य संकटे तत्क्षणं सहायतां कृतवान्। अतः सच्चे मित्रस्य महत्त्वं जीवने अपरिहार्यम्।
५. सामूहिककार्यम् — विद्यालये, परिवारे, समाजे च सामूहिककार्येण एव महत्कार्याणि सिद्ध्यन्ति।
अस्याः कथायाः मुख्यशिक्षाः अधोलिखिताः सन्ति —
१. संहतिः शक्तिः — अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका। यथा — एकाकी कपोतः जालात् मुक्तिं प्राप्तुं न शक्नोति, परन्तु सर्वे मिलित्वा जालं गृहीत्वा उड्डीयन्ते। अतः एकतायाः महत्त्वं जीवने सर्वत्र अनुभवामः।
२. विपत्काले धैर्यम् — चित्रग्रीवः विपत्काले विस्मितः न अभवत्, अपितु धैर्येण उपायं चिन्तितवान्। अतः वयमपि कठिनसमये धैर्यं न त्यजेम।
३. नेतृत्वगुणः — चित्रग्रीवः सर्वान् प्रेरितवान्, आदेशं दत्तवान्। अतः उत्तमनेतृत्वं समूहस्य सफलतायाः कारणं भवति।
४. मित्रता — हिरण्यकः मित्रस्य संकटे तत्क्षणं सहायतां कृतवान्। अतः सच्चे मित्रस्य महत्त्वं जीवने अपरिहार्यम्।
५. सामूहिककार्यम् — विद्यालये, परिवारे, समाजे च सामूहिककार्येण एव महत्कार्याणि सिद्ध्यन्ति।
Stuck on a step?
Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.
Ask a Doubt FreeFrequently Asked Questions
What are the important topics in अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका for CBSE Class 8 Sanskrit?
अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 8 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका — CBSE Class 8 Sanskrit?
Start by understanding all key concepts. Practise previous year questions from this chapter. Revise formulas and definitions regularly. Use flashcards for quick revision before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका Class 8 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका (CBSE Class 8 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Syllabus
What topics to cover
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Formula Sheet
All formulas in one place
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Concept Maps
See how topics connect visually
For serious students
Get the full अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 8 Sanskrit.