डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये डिजिटल्-प्रौद्योगिकी प्रयुक्ता अस्ति ।

(ख) हॉलोग्राम्-द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं दृश्यते ।

(ग) डिजिटल्-प्रौद्योगिक्याः प्रभावः दैनन्दिनजीवने दृश्यते ।

(घ) भारत-सर्वकारस्य महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना डिजिटल्-भारतम् अस्ति ।

(ङ) 'फ्रास्टंग्' इत्यस्य उपयोगेन मार्गशुल्कस्य सङ्ग्रहणं भवति ।

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्, वर्धित-वास्तविकता (AR), आभासीया-वास्तविकता (VR), कृत्रिम-बुद्धिः (AI) इत्यादयः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति ।

(ख) जनाः डिजिटल्-साक्षरतायाः अभावात् साङ्गणिक-अपराधेन पीडिताः भवन्ति ।

(ग) यशिका 'डिजि-लॉकर्' इत्यस्य माध्यमेन स्वस्य प्रमाणपत्राणि, आधार-पत्रं, चालक-अनुज्ञापत्रं च डिजिटल्-रूपेण सुरक्षितं सुगमं च करोति ।

(घ) डिजिटल्-भारतस्य वित्तीयसमावेशने यूपीआय् (UPI), जनधन-योजना, मोबाइल-बैंकिंग इत्यादयः योजनाः सन्ति ।

(ङ) डिजिटल्-भारते शिक्षायाः क्षेत्रे 'दीक्षा' नामकस्य डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चस्य तथा अन्येषां ई-अधिगम-पटलानाम् उपयोगः करणीयः ।

(च) ग्राम्य-क्षेत्रेषु डिजिटल्-सेवानां समस्या सामान्य-सेवा-केन्द्राणां (CSC) स्थापनेन तथा इन्टरनेट्-सुविधायाः विस्तारेण निराकर्तुं शक्यते ।

सम्यक् संयोजनम् —

| क्रमः | शब्दः | संयोजनीयः शब्दः |
|---|---|---|
| क. | हॉलोग्राम् | कृत्रिम-बुद्धिः (AI) |
| ख. | यूपीआय् (UPI) | शीघ्रं, सुरक्षितं, सुगमं च डिजिटल्-धनदेय-प्रत्यर्पणम् |
| ग. | डिजि-लॉकर् | डिजिटल्-प्रमाणपत्रम् |
| घ. | फ्रास्टंग् (FASTag) | राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य संग्रहणम् |
| ङ. | वीआर (VR) | आभासीया-वास्तविकता |

(यह प्रश्नः वर्गचित्र-जालम् (Word Search) पर आधारितः अस्ति। चित्रं दृश्यमानं नास्ति, अतः सामान्यतः पाठे आगताः प्रमुखाः शब्दाः ये वर्गजाले रेखाङ्कनीयाः भवन्ति ते अधः प्रदर्श्यन्ते —)

पाठे आगताः प्रमुखाः शब्दाः ये वर्गजाले अन्वेष्टव्याः —
१. हॉलोग्राम्
२. डिजिटल्
३. सङ्गणकः
४. अन्तर्जालम्
५. यूपीआय्
६. दीक्षा
७. फ्रास्टंग्
८. आधारम्

(छात्राः स्वपाठ्यपुस्तके प्रदत्ते वर्गचित्रे उपर्युक्तान् शब्दान् वामतः दक्षिणम्, उपरितः अधः च अन्विष्य रेखाङ्कयेयुः ।)

प्रदत्तान् शब्दान् वर्गद्वये विभजामः —

| सङ्गणकसम्बद्धाः | असङ्गणकसम्बद्धाः |
|---|---|
| अन्तर्जालम् | शिक्षिका |
| सङ्गणकः | विद्यालयः |
| ई-पत्रम् | पाठ्यपुस्तकम् |
| डिजिटल् | लेखनी |

स्पष्टीकरणम् — अन्तर्जालम्, सङ्गणकः, ई-पत्रम्, डिजिटल् इत्येते शब्दाः प्रत्यक्षतः सङ्गणक-प्रौद्योगिक्या सम्बद्धाः सन्ति । शिक्षिका, विद्यालयः, पाठ्यपुस्तकम्, लेखनी इत्येते परम्परागत-शिक्षा-जगतः शब्दाः सन्ति, अतः असङ्गणकसम्बद्धाः सन्ति ।

मञ्जूषातः उचितान् शब्दान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूर्यन्ते —

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्-द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं दृश्यते ।

(ख) डिजिटल्-भारतस्य आर्थिकसमावेशनं सुगमं कर्तुं यूपीआय् प्रणाली अस्ति ।

(ग) डिजिटल्-शासनं स्वचालितं पारदर्शकं च सेवां प्रददाति ।

(घ) डिजिटल्-भारतस्य शिक्षाक्षेत्रे दीक्षा नाम डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चः अस्ति ।

(ङ) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं सर्वाणि जीवन क्षेत्राणि स्पृशति ।

(क) हॉलोग्राम् कृत्रिमबुद्धेः एकः प्रकारः अस्ति । — (✗ अशुद्धम्)
कारणम् — हॉलोग्राम् कृत्रिमबुद्धेः प्रकारः नास्ति; अयं त्रिआयामीय-प्रकाश-चित्रणस्य (3D light projection) एकः प्रकारः अस्ति ।

(ख) वर्धित-वास्तविकतायाः उपयोगिता ऐतिहासिक-घटनानां प्रत्यक्षानुभवाय अस्ति । — (✓ शुद्धम्)

(ग) डिजिटल्-प्रक्षेपण-मानचित्रं भारतस्य विकासयात्रां प्रदर्शयति । — (✓ शुद्धम्)

(घ) फ़्रास्टैंग् इति राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य शीघ्रं संग्रहणं करोति । — (✓ शुद्धम्)

(ङ) डिजी-लॉकर् इत्यस्य माध्यमेन केवलम् आधार-पत्रं सुरक्षितुं शक्यते । — (✗ अशुद्धम्)
कारणम् — डिजी-लॉकर् इत्यस्य माध्यमेन आधार-पत्रम्, चालक-अनुज्ञापत्रम्, शैक्षिक-प्रमाणपत्राणि इत्यादीनि अनेकानि प्रमाणपत्राणि सुरक्षितुं शक्यन्ते ।

(च) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं केवलं शासने प्रभावं करोति, नागरिकजीवने न । — (✗ अशुद्धम्)
कारणम् — भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं शासने, शिक्षायां, स्वास्थ्ये, वाणिज्ये, नागरिकजीवने च सर्वत्र प्रभावं करोति ।

(छ) उमङ्गु, मायु-गव्, जेम् इत्यादयः ई-शासन-मञ्चाः सन्ति । — (✓ शुद्धम्)

अव्यवस्थितान् वर्णान् व्यवस्थितरूपेण लिखामः —

(क) कसङ्गम् = सङ्गमकः (अथवा सङ्गणकः)

(ख) कार्वसरः = सर्वकारः

(ग) लयःविद्या = विद्यालयः

(घ) जिकडिलॉर् = डिजिलॉकर्

(ङ) शक्तसुम् = सुरक्षितम्

परिच्छेदस्य आधारेण उत्तराणि —

(क) अद्यतनं युगं विज्ञानयुगम् अस्ति ।

(ख) मानवाः अन्तर्जालस्य, सचलदूरवण्याः, सङ्गणकस्य च साहाय्येन कार्याणि शीघ्रं कुर्वन्ति ।

(ग) ई-अधिगम-प्रणाल्याः प्रयोगं विद्यार्थिनः कुर्वन्ति ।