પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર — Syllabus
Gujarat Board · Class 10 · Gujarati
What પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર covers in Gujarat Board Class 10 Gujarati: 4 topics, for the 2026-27 session.
Interactive on Super Tutor
Studying પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for syllabus and more.
Free trial, no card needed.
Topics in પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર
લેખક અને કૃતિ
- રવીન્દ્રનાથ ટાગોર મૂળ બંગાળી લેખક છે. તેમનો જન્મ 07-05-1861ના રોજ થયો અને અવસાન 07-08-1941ના રોજ થયું.
- તેમની ઉત્તમ વાર્તાઓમાં ‘પોસ્ટમાસ્ટર’, ‘કાબુલીવાલા’, ‘દીદી’, ‘નષ્ટનીડ’ અને ‘ક્ષુધિત પાષાણ’નો સમાવેશ થાય છે.
- ‘ઘરે બાહિરે’ અને ‘ગોરા’ તેમની વિશ્વવિખ્યાત નવલકથાઓ છે. ‘માનસી’, ‘ચિત્રા’, ‘ચૈતાલી’ અને ‘બલાકા’ તેમના ઉત્તમ કાવ્યસંગ્રહો છે.
ઘટનાક્રમ અને પાત્રસંબંધ
- બલાઈની માતાનું અવસાન થયું ત્યારે તે ધાવણો હતો. તેના પિતા, એટલે નિવેદકના મોટાભાઈ, શોક ભૂલવા એન્જિનિયરિંગના અભ્યાસ અર્થે વિલાયત ગયા.
- બલાઈ નિઃસંતાન કાકા-કાકીના ઘરમાં કાકીના ખોળામાં ઊછર્યો. વાર્તામાં ‘હું’ કહીને વાત કરનાર બલાઈનો કાકો છે; તે બલાઈના પિતાથી અલગ પાત્ર છે.
- બલાઈને બગીચાના રસ્તાની વચ્ચે શીમળાનો અંકુર દેખાયો. તે રોજ તેને પાણી પાતો અને તેનો વિકાસ જોતો.
બલાઈનો પ્રકૃતિપ્રેમ અને વાર્તાનો ભાવ
- બલાઈને ઘાસ, નાની લતાઓ, ફૂલો અને વૃક્ષો સાથે ઊંડો હૃદયસંબંધ છે. પહાડના ઢોળાવ પરનું ઘાસ જોઈ તે આનંદથી તેમાં ગબડે છે.
- કોઈ ફૂલ તોડે કે છોકરાઓ ઝાડ પર પથ્થર ફેંકે ત્યારે બલાઈને દુઃખ થાય છે. તે ઘણી વાર પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરી શકતો નથી.
- મજૂરો ઘાસ કાપવા આવે ત્યારે ઘાસમાં ઊગેલી નાની વનસ્પતિ પણ કપાઈ જશે એ વિચારે બલાઈ દુઃખી થાય છે. તે કાકીને કહે છે, “પેલા મજૂરોને કહો ને, મારાં આ વૃક્ષો ન કાપે!”
ભાષા, અભિવ્યક્તિ અને ઉત્તરલેખન
- કાકા શીમળાના વૃક્ષ માટે ‘નિર્લજ્જ’ અને ‘મૂઢ’ જેવા માનવસ્વભાવ દર્શાવતા શબ્દો વાપરે છે. આ શબ્દો કાકાનો અણગમો વ્યક્ત કરે છે અને બલાઈના વૃક્ષપ્રેમ સાથે વિરોધ ઊભો કરે છે.
- કાકાને રસ્તાની વચ્ચે ઊગેલું વૃક્ષ અડચણરૂપ લાગે છે; બલાઈને એ જ વૃક્ષ પ્રિય મિત્ર લાગે છે. આ બે દૃષ્ટિકોણો વાર્તાનો મુખ્ય વિરોધાભાસ છે.
- ફોટોગ્રાફની માગણી અને વૃક્ષ કપાઈ ગયાનું કાકાનું ટૂંકું ઉત્તર અંતને વધુ કરુણ બનાવે છે. કાકીનાં ડૂસકાં તેમની લાગણીની તીવ્રતા દર્શાવે છે.
Key Concepts
Central concept: બલાઈનો પ્રકૃતિપ્રેમ અને શીમળાના વૃક્ષ સાથેનો તેનો હૃદયસંબંધ
Work through every topic in પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર with notes and quizzes
Start This ChapterFrequently Asked Questions
What are the important topics in પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર for Gujarat Board Class 10 Gujarati?
How should I revise પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર for the Gujarat Board Class 10 board exam?
Sources & Official References
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
For serious students
Get the full પ્રાણનો મિત્ર - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 10 Gujarati. Free to start, no card needed.