Skip to main content
Chapter 15 of 24
Syllabus

હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત — Syllabus

Gujarat Board · Class 10 · Gujarati

હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત topics: કવિ અને કાવ્યનો પરિચય, કાવ્યનો ભાવક્રમ અને મુખ્ય વિચાર, પ્રતીક, ભાષા અને અભિવ્યક્તિ, plus 1 more.

61 questions20 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for syllabus and more.

Free trial, no card needed.

4 Topics · Gujarat Board Class 10 Gujarati · 2026-27

Topics in હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત

1

કવિ અને કાવ્યનો પરિચય

  • નિરંજન નરહરિ ભગતનો જન્મ 18-05-1926ના રોજ અમદાવાદમાં થયો હતો અને તેમનું અવસાન 01-02-2018ના રોજ થયું હતું.
  • ‘હાથ મેળવીએ’ ‘છંદોલય’ કાવ્યસંગ્રહમાંથી લેવાયેલું ઊર્મિકાવ્ય છે.
  • કવિએ સૉનેટ, પરંપરિત કાવ્યો અને ઊર્મિકાવ્યોનું સફળ ખેડાણ કર્યું છે; પરંતુ ‘હાથ મેળવીએ’ ઊર્મિકાવ્ય છે.
2

કાવ્યનો ભાવક્રમ અને મુખ્ય વિચાર

  • કવિ અજાણી વ્યક્તિ તરફ હાથ લંબાવીને કહે છે: ‘લાવો તમારો હાથ મેળવીએ’. અહીં બોલનાર ‘હું’ કવિ પોતે છે અને ‘તમે’ સંબોધિત અજાણી વ્યક્તિ છે.
  • સામેની વ્યક્તિ પાસે ધન, સત્તા કે કીર્તિ હોય શકે છે, પરંતુ કવિને તેમાંથી કશું મેળવવું નથી. ‘મારે કશાનું કામ ના’ કહીને તેઓ માત્ર મૈત્રીપૂર્ણ હાથ માગે છે.
  • ‘ખાલી તમારો હાથ ?’ પ્રશ્ન પછી કવિ જણાવે છે કે બંનેના ખાલી હાથમાં પણ ઉષ્મા અને થડકો છે. ખાલી હાથ એટલે ભાવથી ખાલી હાથ નહીં.
3

પ્રતીક, ભાષા અને અભિવ્યક્તિ

  • હાથ હૃદયભાવનું પ્રતીક છે. હાથ લંબાવવાની ક્રિયા દ્વારા કવિ સામેની વ્યક્તિની નજીક જવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરે છે.
  • કાવ્ય સંવાદશૈલીમાં લખાયું નથી; છતાં પ્રશ્નો ગૂંથવાથી વાતચીત જેવી અસર ઊભી થાય છે.
  • ‘કહો શું મેળવી લેવું હશે મારે ?’, ‘ખાલી તમારો હાથ ?’ અને ‘અજાણ્યા છો ?’ જેવા પ્રશ્નો વિચારને આગળ વધારે છે.
4

શબ્દાર્થ અને વિરુદ્ધાર્થી

  • કીર્તિ એટલે ખ્યાતિ અથવા નામના; ધન એટલે પૈસો અથવા સંપત્તિ.
  • ઉષ્મા એટલે ગરમાવો; કાવ્યમાં તેનો અર્થ હૂંફ છે. થડકો એટલે થડકારો અથવા ધબકારો.
  • હાથના સમાનાર્થી શબ્દો ‘હસ્ત’ અને ‘કર’ છે.

Key Concepts

Central concept: હાથ મેળવવો એટલે ધન, સત્તા કે કીર્તિની અપેક્ષા રાખ્યા વિના અજાણી વ્યક્તિ સાથે પણ મૈત્રી, સહકાર અને હૃદયભાવ કેળવવો.

કવિ અને કૃતિકાવ્યના વક્તા અને સંબોધિત વ્યક્તિધન સામે મૈત્રીખાલી હાથનું પ્રતીકહાથ કેળવવાનો ભાવકાવ્યભાષા અને અભિવ્યક્તિશબ્દસમજૂતીઅર્થઘટન અને અભિવ્યક્તિ

Work through every topic in હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત with notes and quizzes

Start This Chapter

Frequently Asked Questions

What are the important topics in હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત for Gujarat Board Class 10 Gujarati?
Key topics in હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત include કવિ અને કાવ્યનો પરિચય, કાવ્યનો ભાવક્રમ અને મુખ્ય વિચાર, પ્રતીક, ભાષા અને અભિવ્યક્તિ, શબ્દાર્થ અને વિરુદ્ધાર્થી. Study these first, then practise questions on each for the Gujarat Board Class 10 board exam.
How should I revise હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત for the Gujarat Board Class 10 board exam?
Learn the core ideas first, then work through the 61 practice questions on હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full હાથ મેળવીએ - નિરંજન ભગત chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 10 Gujarati. Free to start, no card needed.