જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક — Syllabus
Gujarat Board · Class 10 · Gujarati
What જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક covers in Gujarat Board Class 10 Gujarati: 4 topics, for the 2026-27 session.
Interactive on Super Tutor
Studying જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for syllabus and more.
Free trial, no card needed.
Topics in જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક
કવિ અને કૃતિની ઓળખ
- ‘જીવમાં જીવ આવ્યો’ હરિકૃષ્ણ પાઠકનું સૉનેટ છે. તે ‘સૂરજ કદાચ ઊગે’ કાવ્યસંગ્રહમાંથી લેવાયું છે અને મંદાક્રાન્તા છંદમાં રચાયું છે.
- કવિનું મૂળ નામ હરિકૃષ્ણ રામચન્દ્ર પાઠક છે. તેમનો જન્મ 05-08-1938ના રોજ થયો હતો, તેમનું વતન બોટાદ છે અને તેમણે સચિવાલયમાં અધિકારી તરીકે સેવાઓ આપી હતી.
- ‘અડવાપચ્ચીસી’ હાસ્ય કટાક્ષની કવિતા, ‘કોઈનું કંઈ ખોવાય છે’ બાળકાવ્યોનો સંગ્રહ, ‘ગુલાબી આરસની લગ્ગી’ કિશોરકથા, ‘મોર બંગલો’ વાર્તાસંગ્રહ અને ‘નગર વસે છે’ સંપાદન છે.
વરસાદ પછીનાં પ્રકૃતિચિત્રો
- શરૂઆતમાં પવનની ડમરી વંટોળાય છે. ઝીણાં ફોરાં ઝરતાં તે શાંત પડે છે: ‘વંટોળાતી પવન-ડમરી થૈ ઠરીઠામ અંતે, ઝીણાં ફોરાં ઝરમર ઝર્યાં, જીવમાં જીવ આવ્યો.’
- પક્ષીઓના માળા હવામાં ઝૂલે છે અને પાંદડાં ઊજળો રંગ ધારણ કરે છે. અહીં વરસાદ પછીની તાજગી દેખાય છે.
- તાપથી ગરમ થયેલા રાફડામાંથી કીડીઓની ઝીણી હાર ધીરે ધીરે થડ પર ચડે છે.
શીર્ષક, મુખ્ય ભાવ અને ભાવપલટો
- ‘જીવમાં જીવ આવવો’ રૂઢિપ્રયોગનો સામાન્ય અર્થ ભય જતાં સ્થિરતા અનુભવવી છે. કાવ્યમાં વરસાદ આવવાથી સૃષ્ટિમાં નવજીવન આવ્યું હોય એવો ભાવ વ્યક્ત થાય છે.
- શીર્ષક યોગ્ય છે, કારણ કે ઉનાળાની આકળ-વિકળ પછી વરસાદનાં ફોરાં પડતાં પ્રકૃતિમાં તાજગી, ગતિ અને આનંદ પ્રગટે છે.
- છેલ્લી બે પંક્તિઓમાં સૉનેટનો ભાવપલટો નોંધો: ‘આઘે-ઓરે, અડખે-પડખે એનું એ સૌ છતાંયે ફોરાં જ્યાં બે ઝરમર ઝર્યાં, જીવમાં જીવ આવ્યો !’
કાવ્યભાષા અને અભિવ્યક્તિ
- ‘થૈ’, ‘લૈને’ અને ‘ટ્હૌકી’ અનુક્રમે ‘થઈ’, ‘લઈને’ અને ‘ટહુકી’નાં તળપદાં ધ્વનિરૂપો છે. તેમનો ઉચ્ચાર કાવ્યમાં ધ્વનિની રમણીયતા ઉમેરે છે.
- ‘હાંફી હાંફી’, ‘પરણ પરણે’, ‘ફૂટું ફૂટું’ અને ‘ગાણે-ગાણે’ જેવા પુનરાવર્તનથી અભિવ્યક્તિ અસરકારક બને છે; તે ‘દરેક’ અથવા ‘ખૂબ જ’ એવો ભાવ પણ વ્યક્ત કરે છે.
- ‘ફરફર’ અને ‘ખદખદી’ રવાનુકારી પ્રયોગો છે. ‘અડખે-પડખે’ અને ‘ઝરમર’ દ્વિરુક્ત પ્રયોગો છે.
Key Concepts
Central concept: ઉનાળાની આકળવિકળ પછી વરસાદનાં ફોરાં પડતાં પ્રકૃતિ અને માનવજીવનમાં નવચેતના પ્રગટે છે.
Work through every topic in જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક with notes and quizzes
Start This ChapterFrequently Asked Questions
What are the important topics in જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક for Gujarat Board Class 10 Gujarati?
How should I revise જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક for the Gujarat Board Class 10 board exam?
Sources & Official References
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
For serious students
Get the full જીવમાં જીવ આવ્યો - હરિકૃષ્ણ પાઠક chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for Gujarat Board Class 10 Gujarati. Free to start, no card needed.