Chapter 2 of 16

Questions Notes Flashcards Summary Formulas Quiz Concepts Syllabus Plan

Updated 6 August 2026

NCERT Solutions

अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका

CBSE · Class 8 · Sanskrit-Book (दीपकम्)

NCERT Solutions for अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका — CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्).

95 questions38 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 8 students started this chapter today

55 Questions Solved · 10 Sections

28 worked solutions below. Unlock all 55 free in Super Tutor

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न १: एकपदेन उत्तरम्

1(क)मित्राणि ग्रीष्मावकाशे कुत्र गच्छन्ति?Show solution

उत्तरम्: केदारक्षेत्रम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)सर्वत्र क: प्रसूत: ?Show solution

उत्तरम्: उत्साह:।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)क: सर्वान् प्रेरयन् अवदत्?Show solution

उत्तरम्: नायक:।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)क: हितोपदेशस्य कथां श्रावयति ?Show solution

उत्तरम्: शिक्षक: (अथवा पितामह:)।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ड)कपोतराजस्य नाम किम्?Show solution

उत्तरम्: चित्रग्रीव:।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(च)व्याध: कान् विकीर्य जालं प्रसारितवान्?Show solution

उत्तरम्: तण्डुलकणान्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(छ)विपत्काले विस्मय: कस्य लक्षणम्?Show solution

उत्तरम्: कापुरुषस्य।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ज)चित्रग्रीवस्य मित्रं हिरण्यक: कुत्र निवसति ?Show solution

उत्तरम्: गण्डकीतीरि (चित्रवने)।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(झ)चित्रग्रीव: हिरण्यकं कथं सम्बोधयति?Show solution

उत्तरम्: मित्र इति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ञ)पूर्वं केषां पाशान् छिनन्तु इति चित्रग्रीव: वदति ?Show solution

उत्तरम्: अनुचराणाम् (सेवकानाम्)।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न २: पूर्णवाक्येन उत्तरम्

2(क)यदा केदारक्षेत्रम् आरोहन्त: आसन् किम् अभवत्?Show solution

उत्तरम्: यदा मित्राणि केदारक्षेत्रम् आरोहन्त: आसन् तदा मार्गे अत्यधिकं हिमं दृष्ट्वा ते भयभीता: अभवन् तथा च अग्रे गन्तुम् असमर्था: अभवन्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)सर्वे उच्चस्वरेण किं प्रार्थयन्त?Show solution

उत्तरम्: सर्वे उच्चस्वरेण देवं प्रार्थयन्त यत् — 'हे भगवन्! अस्माकं रक्षां कुरु, अस्माभि: सुरक्षितं गन्तव्यम्' इति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)असम्भवं कार्यं कथं कर्तुं शक्यते इति नायक: उक्तवान्?Show solution

उत्तरम्: नायक: उक्तवान् यत् — सर्वे एकचित्तीभूय, संहत्य, परस्परं सहायतां कृत्वा असम्भवम् अपि कार्यं कर्तुं शक्यते। अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)निर्जने वने तण्डुलकणान् दृष्ट्वा चित्रग्रीव: किं निरूपयति ?Show solution

उत्तरम्: निर्जने वने तण्डुलकणान् दृष्ट्वा चित्रग्रीव: निरूपयति — 'अत्र निर्जने वने तण्डुलकणाः कुत: आगताः? अवश्यम् अत्र कोऽपि व्याध: जालं विस्तार्य प्रच्छन्न: तिष्ठति। अत: अत्र न अवतरणीयम्।'

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)किं नीतिवचनं प्रसिद्धम् ?Show solution

उत्तरम्: 'अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका। तृणैर्गुणत्वमापन्नैर्वध्यन्ते मतदन्तिन:।।' इति नीतिवचनं प्रसिद्धम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(च)व्याधात् रक्षां प्राप्तुं चित्रग्रीव: कम् आदेशं दत्तवान् ?Show solution

उत्तरम्: व्याधात् रक्षां प्राप्तुं चित्रग्रीव: सर्वान् कपोतान् आदेशं दत्तवान् — 'सर्वे एकचित्तीभूय जालं गृहीत्वा उड्डीयताम्। आकाशमार्गेण गण्डकीतीरं गच्छामः, तत्र मित्रं हिरण्यकः पाशान् छेत्स्यति।'

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(छ)हिरण्यक: किमर्थं तूष्णीं स्थित:?Show solution

उत्तरम्: हिरण्यक: कपोतानां शब्दं श्रुत्वा चकित: अभवत्। सः व्याधस्य आगमनं शङ्कमान: भयभीत: तूष्णीं स्थित:।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ज)पुलकित: हिरण्यक: चित्रग्रीवं कथं प्रशंसति ?Show solution

उत्तरम्: पुलकित: हिरण्यक: चित्रग्रीवं प्रशंसति — 'मित्र! त्वं धन्य: असि। विपत्काले त्वया धैर्यम् अवलम्ब्य सर्वेषां कपोतानां रक्षा कृता। सत्यमेव उक्तम् — विपदि धैर्यम् एव महात्मनां लक्षणम्।'

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(झ)कपोता: कथम् आत्मरक्षणं कृतवन्त:?Show solution

उत्तरम्: कपोता: चित्रग्रीवस्य आदेशानुसारं सर्वे एकचित्तीभूय जालं गृहीत्वा एकसाकम् उड्डीय आकाशमार्गेण गण्डकीतीरं गताः। तत्र हिरण्यकेन पाशाः छिन्नाः। एवं संहत्य कार्यं कृत्वा कपोताः आत्मरक्षणं कृतवन्तः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ञ)नायकस्य प्रेरकवचनैः सर्वेऽपि किम् अकुर्वन् ?Show solution

उत्तरम्: नायकस्य प्रेरकवचनैः प्रेरिताः सर्वेऽपि मित्राणि उत्साहेन एकजुटतां प्राप्य केदारक्षेत्रम् आरोहन्तः सफलतया गन्तव्यस्थानं प्राप्तवन्तः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न ३: ल्यप्-प्रत्ययान्तपरिवर्तनम्

3(क)छात्र: कक्षां प्रविशति। संस्कृतं पठति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: छात्र: कक्षां प्रविश्य संस्कृतं पठति।

*(प्र + विश् + ल्यप् = प्रविश्य)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)भक्त: मन्दिरम् आगच्छति। पूजां करोति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: भक्त: मन्दिरम् आगत्य पूजां करोति।

*(आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)माता भोजनं निर्माति। पुत्राय ददाति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: माता भोजनं निर्माय पुत्राय ददाति।

*(निर् + मा + ल्यप् = निर्माय)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(घ)सुरेश: प्रात: उत्तिष्ठति। देवं नमति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: सुरेश: प्रात: उत्थाय देवं नमति।

*(उत् + स्था + ल्यप् = उत्थाय)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ङ)रमा पुस्तकं स्वीकरोति। विद्यालयं गच्छति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: रमा पुस्तकं स्वीकृत्य विद्यालयं गच्छति।

*(स्वी + कृ + ल्यप् = स्वीकृत्य — यहाँ उपसर्गवत् 'स्वी' है, अत: ल्यप् = स्वीकृत्य)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(च)अहं गृहम् आगच्छामि। भोजनं करोमि। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: अहं गृहम् आगत्य भोजनं करोमि।

*(आ + गम् + ल्यप् = आगत्य)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(छ)तण्डुलकणान् विकिरति। जालं विस्तारयति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: तण्डुलकणान् विकीर्य जालं विस्तारयति।

*(वि + कृ + ल्यप् = विकीर्य)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ज)व्याध: तण्डुलकणान् अवलोकते। भूमौ अवतरति। — ल्यप्-प्रत्ययान्तेन परिवर्त्यत।Show solution

उत्तरम्: व्याध: तण्डुलकणान् अवलोक्य भूमौ अवतरति।

*(अव + लोकु + ल्यप् = अवलोक्य)*

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न ४: उपसर्गयोजनेन क्त्वा-स्थाने ल्यप्-प्रत्ययप्रयोगः

4(क)छात्र: गृहं गत्वा भोजनं करोति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।

4(ख)माता वस्त्राणि धालयित्वा पचति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।

4(ग)शिक्षक: श्लोकं लिखित्वा पाठयति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।

4(घ)रमा स्थित्वा गीतं गायति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।

4(ङ)शिष्य: सर्वदा गुरुं नत्वा पठति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।

4(च)लेखक: आलोचनं कृत्वा लिखति। — उपसर्गयोजनेन ल्यप्-प्रत्ययेन परिवर्त्यत।

पूरक अभ्यास: — प्रश्न १: रिक्तस्थानपूर्तिः (पाठप्रयुक्तपदैः)

1(क)सर्वैः एकचित्तीभूय _______ उड्डीयताम्।

1(ख)जालापहारकान् तान् _______ पश्चाद् अधावत्।

1(ग)अस्माकं मित्रं _______ नाम मुष्कराज: गण्डकीतीरि चित्रवने निवसति।

1(घ)हिरण्यक: कपोतानाम् _______ चकित: तूष्णीं स्थित:।

1(ङ)यतोहि विपत्काले _______ एव कापुरुषलक्षणम्।

पूरक अभ्यास: — प्रश्न २: ल्यप्-प्रत्ययान्तपदेन सह उपयुक्तपदयोजनम्

2ल्यप्-प्रत्ययान्तपदेन सह उपयुक्तं पदं योजयत — (क) विकीर्य, (ख) विस्तीर्य, (ग) अवतीर्य, (घ) अवलोक्य, (ङ) एकचित्तीभूय, (च) प्रत्यभिज्ञाय

पूरक अभ्यास: — प्रश्न ३: समासयुक्तपदेन रिक्तस्थानपूर्तिः

3समासयुक्तपदेन रिक्तस्थानं पूर्यत — (क) गण्डक्याः तीरम्, (ख) तण्डुलानां कणाः, (ग) जालस्य अपहारकाः, (घ) अवपाताद् भयम्, (ङ) कापुरुषाणां लक्षणम्

पूरक अभ्यास: — प्रश्न ४: सन्धिविच्छेदः

4(क)इत्याकर्ण्य = ? + ?

4(ख)चित्रग्रीवोऽवदत् = ? + ?

4(ग)बालकोऽत्र = ? + ?

4(घ)धैर्यमथाभ्युदये = ? + ? + ?

4(ङ)भोजनेऽप्यप्रवर्तनम् = ? + ? + ?

4(च)नमस्ते = ? + ?

4(छ)उपायश्चिन्तनीय: = ? + ?

4(ज)व्याधस्तत्र = ? + ?

4(झ)हिरण्यकोऽप्याह = ? + ? + ?

4(ञ)मूषकराजो गण्डकीतीरि = ? + ?

4(ट)अतस्त्वाम् = ? + ?

4(ठ)कश्चित् = ? + ?

परियोजनाकार्यम् — प्रश्न १: क्रियापदप्रयोगकौशलम्

1पाठात् अधोलिखितानां क्रियापदानां प्रयोगकौशलं ज्ञात्वा तत्समानानि अन्यानि वाक्यानि रचयत — तिरस्कुर्वन्ति, क्रियताम्, निवसति, आह, छेत्स्यति, सम्भाषसे, अन्नवीत्, उपसर्पति, युज्यते

परियोजनाकार्यम् — प्रश्न २: कक्षापरिचर्चा

2अन्या कथया वयं स्वजीवने कां शिक्षां स्वीकर्तुं शक्नुमः इति अधिकृत्य कक्षायां परिचर्चा कुर्वन्तु।

27 more solved questions in अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?

अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 8 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.

How to score full marks in अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका — CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?

Understand the core concepts first, then work through the 95 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.

Where can I get free NCERT Solutions for अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?

This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका (CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका

All 16 chapters — CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्) NCERT Solutions

For serious students

Get the full अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्).

Try Super Tutor Free

Try the full chapter — Free

अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका

Studying अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका? Get the full interactive chapter.

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न १: एकपदेन उत्तरम्

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न २: पूर्णवाक्येन उत्तरम्

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न ३: ल्यप्-प्रत्ययान्तपरिवर्तनम्

अभ्यासात् जायते सिद्धि: — प्रश्न ४: उपसर्गयोजनेन क्त्वा-स्थाने ल्यप्-प्रत्ययप्रयोगः

पूरक अभ्यास: — प्रश्न १: रिक्तस्थानपूर्तिः (पाठप्रयुक्तपदैः)

पूरक अभ्यास: — प्रश्न २: ल्यप्-प्रत्ययान्तपदेन सह उपयुक्तपदयोजनम्

पूरक अभ्यास: — प्रश्न ३: समासयुक्तपदेन रिक्तस्थानपूर्तिः

पूरक अभ्यास: — प्रश्न ४: सन्धिविच्छेदः

परियोजनाकार्यम् — प्रश्न १: क्रियापदप्रयोगकौशलम्

परियोजनाकार्यम् — प्रश्न २: कक्षापरिचर्चा

Frequently Asked Questions

Sources & Official References

More resources for अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका

Practice Quiz

Important Questions

Revision Notes

Formula Sheet

Chapter Summary

Concept Maps

Study Plan

Flashcards

Syllabus

Get the full अल्पानामपि वस्तूनां संहति: कार्यसाधिका chapter — for free.