Chapter 6 of 16

Updated 6 August 2026

NCERT Solutions

डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् — NCERT Solutions

CBSE · Class 8 · Sanskrit-Book (दीपकम्)

NCERT Solutions for डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्, CBSE Class 8 Sanskrit-Book: 9 textbook questions solved step by step. Covers अभ्यासात् जायते सिद्धिः.

81 questions28 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

9 Questions Solved · 1 Section

The first 5 solutions are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account.

अभ्यासात् जायते सिद्धिः

1पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत —
(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये कीदृशी प्रौद्योगिकी प्रयुक्ता अस्ति ?
(ख) हॉलोग्राम्-द्वारा कस्य भाषणं दृश्यते ?
(ग) कस्याः प्रभावः दैनन्दिनजीवने दृश्यते ?
(घ) भारत-सर्वकारस्य महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना का अस्ति ?
(ङ) 'फ्रास्टंग्' इत्यस्य उपयोगेन कस्य सङ्ग्रहणं भवति ?Show solution

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये डिजिटल्-प्रौद्योगिकी प्रयुक्ता अस्ति ।

(ख) हॉलोग्राम्-द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं दृश्यते ।

(ग) डिजिटल्-प्रौद्योगिक्याः प्रभावः दैनन्दिनजीवने दृश्यते ।

(घ) भारत-सर्वकारस्य महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना डिजिटल्-भारतम् अस्ति ।

(ङ) 'फ्रास्टंग्' इत्यस्य उपयोगेन मार्गशुल्कस्य सङ्ग्रहणं भवति ।

2पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत —
(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये काः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति ?
(ख) जनाः किमर्थ साङ्गगणिक-अपराधेन पीडिताः भवन्ति ?
(ग) यशिका 'डिजि-लॉकर्' इत्यस्य उपयोगं कथं करोति ?
(घ) डिजिटल्-भारतस्य वित्तीयसमावेशने काः योजनाः सन्ति ?
(ङ) डिजिटल्-भारते शिक्षायाः क्षेत्रे केषां पटलानाम् उपयोगः करणीयः ?
(च) ग्राम्य-क्षेत्रेषु डिजिटल्-सेवानां समस्या कथं निराकर्तुं शक्यते ?Show solution

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्, वर्धित-वास्तविकता (AR), आभासीया-वास्तविकता (VR), कृत्रिम-बुद्धिः (AI) इत्यादयः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति ।

(ख) जनाः डिजिटल्-साक्षरतायाः अभावात् साङ्गणिक-अपराधेन पीडिताः भवन्ति ।

(ग) यशिका 'डिजि-लॉकर्' इत्यस्य माध्यमेन स्वस्य प्रमाणपत्राणि, आधार-पत्रं, चालक-अनुज्ञापत्रं च डिजिटल्-रूपेण सुरक्षितं सुगमं च करोति ।

(घ) डिजिटल्-भारतस्य वित्तीयसमावेशने यूपीआय् (UPI), जनधन-योजना, मोबाइल-बैंकिंग इत्यादयः योजनाः सन्ति ।

(ङ) डिजिटल्-भारते शिक्षायाः क्षेत्रे 'दीक्षा' नामकस्य डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चस्य तथा अन्येषां ई-अधिगम-पटलानाम् उपयोगः करणीयः ।

(च) ग्राम्य-क्षेत्रेषु डिजिटल्-सेवानां समस्या सामान्य-सेवा-केन्द्राणां (CSC) स्थापनेन तथा इन्टरनेट्-सुविधायाः विस्तारेण निराकर्तुं शक्यते ।

3अधः दत्तान् शब्दान् सम्यक् संयोजयत —
क. हॉलोग्राम् — ?
ख. यूपीआय् (UPI) — ?
ग. डिजि-लॉकर् — ?
घ. फ्रास्टंग् (FASTag) — ?
ङ. वीआर (VR) — ?Show solution

सम्यक् संयोजनम् —

क्रमः	शब्दः	संयोजनीयः शब्दः
क.	हॉलोग्राम्	कृत्रिम-बुद्धिः (AI)
ख.	यूपीआय् (UPI)	शीघ्रं, सुरक्षितं, सुगमं च डिजिटल्-धनदेय-प्रत्यर्पणम्
ग.	डिजि-लॉकर्	डिजिटल्-प्रमाणपत्रम्
घ.	फ्रास्टंग् (FASTag)	राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य संग्रहणम्
ङ.	वीआर (VR)	आभासीया-वास्तविकता

4अधः अस्मिन् पाठे आगतानां शब्दानाम् आधारेण शब्दजालं प्रदत्तम् अस्ति। अत्र वामतः दक्षिणम् उपरितः अधः च आधारं कृत्वा उदाहरणानुसारं शब्दान् रेखाङ्कयत —Show solution

(यह प्रश्नः वर्गचित्र-जालम् (Word Search) पर आधारितः अस्ति। चित्रं दृश्यमानं नास्ति, अतः सामान्यतः पाठे आगताः प्रमुखाः शब्दाः ये वर्गजाले रेखाङ्कनीयाः भवन्ति ते अधः प्रदर्श्यन्ते —)

पाठे आगताः प्रमुखाः शब्दाः ये वर्गजाले अन्वेष्टव्याः —
१. हॉलोग्राम्
२. डिजिटल्
३. सङ्गणकः
४. अन्तर्जालम्
५. यूपीआय्
६. दीक्षा
७. फ्रास्टंग्
८. आधारम्

(छात्राः स्वपाठ्यपुस्तके प्रदत्ते वर्गचित्रे उपर्युक्तान् शब्दान् वामतः दक्षिणम्, उपरितः अधः च अन्विष्य रेखाङ्कयेयुः ।)

5अधोलिखितान् शब्दान् वर्गद्वये विभजत – सङ्गणकसम्बद्धाः, असङ्गणकसम्बद्धाः च —
(शब्दाः – अन्तर्जालम्, शिक्षिका, सङ्गणकः, विद्यालयः, ई-पत्रम्, पाठ्यपुस्तकम्, डिजिटल्, लेखनी)Show solution

प्रदत्तान् शब्दान् वर्गद्वये विभजामः —

सङ्गणकसम्बद्धाः	असङ्गणकसम्बद्धाः
अन्तर्जालम्	शिक्षिका
सङ्गणकः	विद्यालयः
ई-पत्रम्	पाठ्यपुस्तकम्
डिजिटल्	लेखनी

स्पष्टीकरणम् — अन्तर्जालम्, सङ्गणकः, ई-पत्रम्, डिजिटल् इत्येते शब्दाः प्रत्यक्षतः सङ्गणक-प्रौद्योगिक्या सम्बद्धाः सन्ति । शिक्षिका, विद्यालयः, पाठ्यपुस्तकम्, लेखनी इत्येते परम्परागत-शिक्षा-जगतः शब्दाः सन्ति, अतः असङ्गणकसम्बद्धाः सन्ति ।

6 (अभ्यास ८)अधः प्रदत्तमञ्जूषातः शब्दान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूर्यत —
मञ्जूषा: यूपीआय्, दीक्षा, प्रधानमन्त्रिणः भाषणं, स्वचालितं पारदर्शकं च, जीवन
(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्-द्वारा _________________ दृश्यते ।
(ख) डिजिटल्-भारतस्य आर्थिकसमावेशनं सुगमं कर्तुं _________________ प्रणाली अस्ति ।
(ग) डिजिटल्-शासनं _________________ सेवां प्रददाति ।
(घ) डिजिटल्-भारतस्य शिक्षाक्षेत्रे _________________ नाम डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चः अस्ति ।
(ङ) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं सर्वाणि _________________ क्षेत्राणि स्पृशति ।

मञ्जूषातः उचितान् शब्दान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूर्यन्ते —

(क) प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये हॉलोग्राम्-द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं दृश्यते ।

(ख) डिजिटल्-भारतस्य आर्थिकसमावेशनं सुगमं कर्तुं यूपीआय् प्रणाली अस्ति ।

(ग) डिजिटल्-शासनं स्वचालितं पारदर्शकं च सेवां प्रददाति ।

(घ) डिजिटल्-भारतस्य शिक्षाक्षेत्रे दीक्षा नाम डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चः अस्ति ।

(ङ) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं सर्वाणि जीवन क्षेत्राणि स्पृशति ।

Free with a Super Tutor account

7 (अभ्यास ९ — शुद्धम्/अशुद्धम्)अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा शुद्धं (✓) अशुद्धं (✗) वा इति चिह्नीकुरुत —
(क) हॉलोग्राम् कृत्रिमबुद्धेः एकः प्रकारः अस्ति ।
(ख) वर्धित-वास्तविकतायाः उपयोगिता ऐतिहासिक-घटनानां प्रत्यक्षानुभवाय अस्ति ।
(ग) डिजिटल्-प्रक्षेपण-मानचित्रं भारतस्य विकासयात्रां प्रदर्शयति ।
(घ) फ़्रास्टैंग् इति राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य शीघ्रं संग्रहणं करोति ।
(ङ) डिजी-लॉकर् इत्यस्य माध्यमेन केवलम् आधार-पत्रं सुरक्षितुं शक्यते ।
(च) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं केवलं शासने प्रभावं करोति, नागरिकजीवने न ।
(छ) उमङ्गु, मायु-गव्, जेम् इत्यादयः ई-शासन-मञ्चाः सन्ति ।

(क) हॉलोग्राम् कृत्रिमबुद्धेः एकः प्रकारः अस्ति । — (✗ अशुद्धम्)
कारणम् — हॉलोग्राम् कृत्रिमबुद्धेः प्रकारः नास्ति; अयं त्रिआयामीय-प्रकाश-चित्रणस्य (3D light projection) एकः प्रकारः अस्ति ।

(ख) वर्धित-वास्तविकतायाः उपयोगिता ऐतिहासिक-घटनानां प्रत्यक्षानुभवाय अस्ति । — (✓ शुद्धम्)

(ग) डिजिटल्-प्रक्षेपण-मानचित्रं भारतस्य विकासयात्रां प्रदर्शयति । — (✓ शुद्धम्)

(घ) फ़्रास्टैंग् इति राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य शीघ्रं संग्रहणं करोति । — (✓ शुद्धम्)

(ङ) डिजी-लॉकर् इत्यस्य माध्यमेन केवलम् आधार-पत्रं सुरक्षितुं शक्यते । — (✗ अशुद्धम्)
कारणम् — डिजी-लॉकर् इत्यस्य माध्यमेन आधार-पत्रम्, चालक-अनुज्ञापत्रम्, शैक्षिक-प्रमाणपत्राणि इत्यादीनि अनेकानि प्रमाणपत्राणि सुरक्षितुं शक्यन्ते ।

(च) भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं केवलं शासने प्रभावं करोति, नागरिकजीवने न । — (✗ अशुद्धम्)
कारणम् — भारतस्य डिजिटल्-परिवर्तनं शासने, शिक्षायां, स्वास्थ्ये, वाणिज्ये, नागरिकजीवने च सर्वत्र प्रभावं करोति ।

(छ) उमङ्गु, मायु-गव्, जेम् इत्यादयः ई-शासन-मञ्चाः सन्ति । — (✓ शुद्धम्)

Free with a Super Tutor account

8 (अभ्यास ८ — अव्यवस्थितवर्णाः)अव्यवस्थितान् वर्णान् शब्ददृष्ट्या व्यवस्थितरूपेण लिखत —
उदाहरणम् – वेयवित्तीसमानशम् = वित्तीयसमावेशनम्
(क) कसङ्गम्
(ख) कार्वसरः
(ग) लयःविद्या
(घ) जिकडिलॉर्
(ङ) शक्तसुम्

अव्यवस्थितान् वर्णान् व्यवस्थितरूपेण लिखामः —

(क) कसङ्गम् = सङ्गमकः (अथवा सङ्गणकः)

(ख) कार्वसरः = सर्वकारः

(ग) लयःविद्या = विद्यालयः

(घ) जिकडिलॉर् = डिजिलॉकर्

(ङ) शक्तसुम् = सुरक्षितम्

Free with a Super Tutor account

9 (परिच्छेद-आधारित प्रश्नाः)अधोलिखितं परिच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत —
अद्यतने विज्ञानयुगे सर्वं मनुष्याः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्याः प्रयोगं कुर्वन्ति । जनाः अन्तर्जालस्य, सचलदूरवण्याः, सङ्गणकस्य च साहाय्येन शीघ्रं कार्याणि सम्पादयन्ति । विद्यार्थिनः अपि ई-अधिगम-प्रणालीं स्वीकृत्य ज्ञानं वर्धयन्ति ।
(क) अद्यतनं युगं कीदृशम् अस्ति ?
(ख) मानवाः केषां साहाय्येन कार्याणि शीघ्रं कुर्वन्ति ?
(ग) ई-अधिगम-प्रणाल्याः प्रयोगं के कुर्वन्ति ?

परिच्छेदस्य आधारेण उत्तराणि —

(क) अद्यतनं युगं विज्ञानयुगम् अस्ति ।

(ख) मानवाः अन्तर्जालस्य, सचलदूरवण्याः, सङ्गणकस्य च साहाय्येन कार्याणि शीघ्रं कुर्वन्ति ।

(ग) ई-अधिगम-प्रणाल्याः प्रयोगं विद्यार्थिनः कुर्वन्ति ।

Free with a Super Tutor account

4 more solved questions in डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्

They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.

Frequently Asked Questions

What are the important topics in डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?

Key topics in डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् include प्रमुखाः डिजिटल-प्रौद्योगिक्यः, डिजिटल-भारतस्य क्षेत्रम्, डिजिटल-शासन-सेवाः, शिक्षा, कृषि, वाणिज्य, वित्तम्. Study these first, then practise questions on each for Class 8 exams.

Are these NCERT Solutions for डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् free?

The first 5 of the 9 solutions on this page are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.

How should I revise डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् for Class 8 exams?

Learn the core ideas first, then work through the 81 practice questions on डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्

All CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्) NCERT Solutions

For serious students

Get the full डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्). Free to start, no card needed.

Try Super Tutor Free

Try this chapter free

डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् — NCERT Solutions

Studying डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्? Get the full interactive chapter.

अभ्यासात् जायते सिद्धिः

Frequently Asked Questions

Sources & Official References

More resources for डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्

Practice Quiz

Important Questions

Revision Notes

Chapter Summary

Concept Maps

Study Plan

Flashcards

Syllabus

Get the full डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम् chapter — start free.