प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामना: — NCERT Solutions

क्तवतु-प्रत्ययान्त क्रियापदानां पुंलिङ्गरूपं (वान्) स्त्रीलिङ्गे (वती) भवति।

(क) प्रासवान् → प्रासवती

(ख) उपविष्टवान् → उपविष्टवती

(ग) भुक्तवान् → भुक्तवती

(घ) कृतवान् → कृतवती

(ङ) गृहीतवान् → गृहीतवती

मिलानम् —

$$\begin{array}{ll} \textbf{अ-स्तम्भः} & \textbf{इ-स्तम्भः} \\ 1.\; समाजः & \rightarrow दिनपत्रिका \\ 2.\; ममास्थिमांसैः & \rightarrow परिपूरितास्तु \\ 3.\; उत्कलमणिः & \rightarrow गोपबन्धुः \\ 4.\; आँ\; आँ\; \ldots\; इति & \rightarrow क्रन्दनध्वनिः \\ 5.\; सुस्वादूनि & \rightarrow व्यञ्जनानि \\ \end{array}$$

स्पष्टीकरणम्:

• समाजः = गोपबन्धुना प्रतिष्ठापिता दिनपत्रिका।
• ममास्थिमांसैः = परिपूरितास्तु (श्लोकांशः — मेरी हड्डियों-मांस से परिपूर्ण हो)।
• उत्कलमणिः = गोपबन्धुः (उपाधिः)।
• आँ आँ ... इति = क्रन्दनध्वनिः (रोने की आवाज़)।
• सुस्वादूनि = व्यञ्जनानि (स्वादिष्ट व्यंजन)।

घटनाक्रमः निम्नलिखितः —

(क) दिनत्रयात् किमपि न भुक्तम्।
(सर्वप्रथम भिक्षुक तीन दिनों से भूखा था।)

(ख) गोपबन्धुः अश्रुपूर्णनयनोऽभवत्।
(भिक्षुक की दुर्दशा देखकर गोपबन्धु की आँखें भर आईं।)

(ग) अतिथयो हस्तपादं क्षालयित्वा आसनेषु उपविष्टवन्तः।
(अतिथियों ने हाथ-पैर धोकर आसन ग्रहण किया।)

(घ) भिक्षुकञ्च तद्द्वोजितवान्।
(गोपबन्धु ने भिक्षुक को भोजन कराया।)

(ङ) प्रफुल्लचन्द्ररायः गोपबन्धुम् उत्कलमणिः इति उपाधिना सम्मानितवान्।
(अन्त में प्रफुल्लचन्द्र राय ने गोपबन्धु को 'उत्कलमणि' उपाधि से सम्मानित किया।)

निर्देशः — छात्राः स्वप्रदेशस्य (यथा — उत्तरप्रदेशः, राजस्थानः, महाराष्ट्रः इत्यादेः) स्वतन्त्रतासंग्रामिणां नामानि संकलयन्तु। उदाहरणार्थम् —

नाम — चन्द्रशेखरः आज़ादः (उत्तरप्रदेशः)

संक्षिप्तजीवनी —

• जन्म — २३ जुलाई १९०६, भाबरा-ग्रामः, मध्यप्रदेशः।
• बाल्यकालादेव देशभक्तिः तस्मिन् आसीत्।
• असहयोगान्दोलने भागं गृहीतवान्।
• काकोरी-काण्डे (१९२५) प्रमुखभूमिका।
• "मैं जीते जी अंग्रेज़ों के हाथ नहीं आऊँगा" — इति प्रतिज्ञां कृत्वा २७ फरवरी १९३१ दिनाङ्के इलाहाबादे आत्मबलिदानं दत्तवान्।
• सः सर्वेषां प्रेरणास्रोतः अस्ति।

(छात्राः स्वप्रदेशानुसारं नाम परिवर्त्य सचित्रां जीवनीं लिखन्तु।)

जलप्लावपीडितसाहाय्यार्थं कार्ययोजना

उद्देश्यम् — जलप्लावेन (बाढ़ से) पीडितानां जनानां यथाशीघ्रं सहायता करणीया।

कार्यक्रमः —

१. सूचनासंग्रहः — प्रथमं पीडितक्षेत्राणां सूचनां संगृह्य तत्र गन्तव्यम्।

२. भोजनव्यवस्था — पीडितेभ्यः शुद्धपेयजलं, पाकितभोजनं (खिचड़ी, रोटी) च वितरणीयम्।

३. वस्त्रवितरणम् — शीतकाले विशेषतः उष्णवस्त्राणि वितरणीयानि।

४. चिकित्साशिबिरम् — रुग्णानां कृते निःशुल्कचिकित्साशिबिरस्य आयोजनं करणीयम्।

५. बालकानां शिक्षा — पीडितबालकानां पठनपाठनस्य व्यवस्था करणीया।

६. धनसंग्रहः — विद्यालये, समाजे च धनसंग्रहं कृत्वा पीडितेभ्यः प्रदातव्यम्।

निष्कर्षः — एवं मिलित्वा कार्यं कुर्मश्चेत् पीडितजनाः शीघ्रं सामान्यजीवनं प्राप्नुयुः।