Skip to main content
Chapter 1 of 16
NCERT Solutions

संगच्छध्वं संवदध्वम् — NCERT Solutions

CBSE · Class 8 · Sanskrit-Book (दीपकम्)

NCERT Solutions for संगच्छध्वं संवदध्वम्, CBSE Class 8 Sanskrit-Book: 19 textbook questions solved step by step.

95 questions32 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying संगच्छध्वं संवदध्वम्? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Free trial, no card needed.

19 Questions Solved · 2 Sections

The first 10 solutions are open to read. The other 9 are free with a Super Tutor account.

अभ्यासात् जायते सिद्धि:

1संज्ञानसूक्तं सस्वरं पठत स्मरत लिखत च।Show solution

यह अभ्यास-कार्य है। छात्र पाठ्यपुस्तक में दिए गए संज्ञानसूक्त के मन्त्रों को शुद्ध उच्चारण के साथ बार-बार पढ़ें, कण्ठस्थ करें तथा अभ्यास-पुस्तिका में लिखें।

2(क)सर्वेषां मन: कीदृशं भवेत् ?Show solution

उत्तरम् — सर्वेषां मनः समानं भवेत्। (सबका मन एक-समान होना चाहिए।)

2(ख)सङ्गच्छध्वं संवदध्वम् इत्यस्य कः अभिप्रायः ?Show solution

उत्तरम् — 'सङ्गच्छध्वं संवदध्वम्' इत्यस्य अभिप्रायः अस्ति — यूयं सर्वे मिलित्वा चलत, एकस्वरेण वदत। अर्थात् समाजे एकता, सहयोगः तथा समभावः स्थापनीयः।

2(ग)सर्वे किं परित्यज्य ऐक्यभावेन जीवेयुः ?Show solution

उत्तरम् — सर्वे स्वार्थभावं, भेदभावं च परित्यज्य ऐक्यभावेन जीवेयुः। (सभी स्वार्थ और भेदभाव को छोड़कर एकता के भाव से जीएँ।)

2(घ)अस्मिन् पाठे का प्रेरणा अस्ति ?Show solution

उत्तरम् — अस्मिन् पाठे एकतायाः, सहयोगस्य, समभावस्य च प्रेरणा अस्ति। अयं पाठः सर्वान् मिलित्वा चलितुं, समानमनसा विचारयितुं तथा समाजे शान्तिं स्थापयितुं प्रेरयति।

3(क)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — परमेश्वरः सर्वत्र व्याप्तः अस्ति।Show solution

प्रश्नः — परमेश्वरः कुत्र व्याप्तः अस्ति ?

3(ख)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — वयम् ईश्वरं नमामः।Show solution

प्रश्नः — के ईश्वरं नमामः ?

3(ग)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — वयम् ऐक्यभावेन जीवामः।Show solution

प्रश्नः — वयं केन भावेन जीवामः ?

3(घ)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — ईश्वरस्य प्रार्थनया शान्तिः प्राप्यते।Show solution

प्रश्नः — कया शान्तिः प्राप्यते ?

3(ङ)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — अहं समाजाय श्रमं करोमि।Show solution

प्रश्नः — अहं कस्मै श्रमं करोमि ?

3(च)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — अयं पाठः ऋग्वेदात् सङ्कलितः।

Free with a Super Tutor account

3(छ)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — वेदस्य अपरं नाम श्रुतिः।

Free with a Super Tutor account

3(ज)रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — मन्त्राः वेदेषु भवन्ति।

Free with a Super Tutor account

6उदाहरणानुसारेण लट्-लकारस्य वाक्यानि लोट्-लकारेण परिवर्तयत — यथा– बालिकाः नृत्यन्ति → बालिकाः नृत्यन्तु
(क) बालकाः हसन्ति
(ख) युवां तत्र गच्छथः
(ग) यूयं धावथ
(घ) आवां लिखावः
(ङ) वयं पठामः

Free with a Super Tutor account

8पट्टिकातः शब्दान् चित्वा अधोलिखितेषु मन्त्रेषु रिक्तस्थानानि पूर्यत —
शब्दाः: संवदध्वं, समितिः, आकृतिः, भागं, मनः, हृदयानि, जानाना, समानं, मनो, हविषा, सुसहासति, मनांसि

(क) सङ्गच्छध्वं ______ सं वो ______ जानताम्।
देवा ______ यथा पूर्व सं ______ उपासते।

(ख) समानो मन्त्रः ______ समानो समानं ______ सह चित्तमेषाम्।
______ मन्त्रमभिमन्त्रये वः समानेन वो ______ जुहोमि।

(ग) समानी व ______ समाना ______ वः।
समानमस्तु वो ______ यथा वः ______

Free with a Super Tutor account

9पाठे प्रयुक्तान् शब्दान् भावानुसारं परस्परं योजयत —
(क) संगच्छध्वम् ... सेवन्ते
(ख) संवदध्वम् ... चित्तम्
(ग) मनः ... मिलित्वा चलत
(घ) उपासते ... सङ्कल्पः
(ङ) वसूनि ... समस्तानि
(च) विश्वानि ... एकस्वरेण वदत
(छ) आकृतिः ... धनानि

Free with a Super Tutor account

परियोजनाकार्यम्

1अस्य सूक्तस्य भावार्थं मित्रैः सह मातृभाषया चर्चयत।

Free with a Super Tutor account

2संज्ञानसूक्तम् इव ऋग्वेदस्य पञ्चानां सूक्तानां नामानि लिखत।

Free with a Super Tutor account

3संज्ञानसूक्तस्य आधारेण भवत्सु एकतां स्थापयितुं विविधान् उपायान् अध्यापकैः सह आलोचयत।

Free with a Super Tutor account

9 more solved questions in संगच्छध्वं संवदध्वम्

They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.

Frequently Asked Questions

What are the important topics in संगच्छध्वं संवदध्वम् for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?
Key topics in संगच्छध्वं संवदध्वम् include पाठस्य मुख्यसन्देशः, वेदः, सूक्तं, च मन्त्राः, मन्त्राणां भावार्थः, पाठपद्धतिः, उच्चारणम्, आचारः च. Study these first, then practise questions on each for Class 8 exams.
Are these NCERT Solutions for संगच्छध्वं संवदध्वम् free?
The first 10 of the 19 solutions on this page are open to read. The other 9 are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.
How should I revise संगच्छध्वं संवदध्वम् for Class 8 exams?
Learn the core ideas first, then work through the 95 practice questions on संगच्छध्वं संवदध्वम्. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full संगच्छध्वं संवदध्वम् chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्). Free to start, no card needed.