Chapter 7 of 16

Updated 6 August 2026

NCERT Solutions

मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा — NCERT Solutions

CBSE · Class 8 · Sanskrit-Book (दीपकम्)

NCERT Solutions for मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा, CBSE Class 8 Sanskrit-Book: 8 textbook questions solved step by step. Covers अभ्यासात् जायते सिद्धि:.

79 questions30 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

8 Questions Solved · 1 Section

The first 4 solutions are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account.

अभ्यासात् जायते सिद्धि:

1अध: प्रदत्तानां प्रश्नानां एकपदेन उत्तरं लिखत —
(क) सुन्दरसुरभाषा कस्य वचनातीता ?
(ख) संस्कृतभाषा कुत्र विजयते ?
(ग) संस्कृतभाषा कस्य आशा ?
(घ) संस्कृते कति रसाः सन्ति ?
(ङ) कस्याः ध्वनिश्रवणेन सुखं वर्धते ?Show solution

(क) सुन्दरसुरभाषा मातुः (तव) वचनातीता अस्ति।

उत्तरम् — तव (मातुः पोषणक्षमता वचनातीता)

(ख) संस्कृतभाषा धरायाम् विजयते।

(ग) संस्कृतभाषा पौराणिक-सामान्यजनानाम् जीवनस्य आशा अस्ति।

(घ) संस्कृते नव रसाः सन्ति।

(ङ) संस्कृतभाषायाः (श्रुतिसुखनिनदस्य) ध्वनिश्रवणेन सुखं वर्धते।

2अध: प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत —
(क) संस्कृतभाषा केषां जीवनस्य आशा अस्ति ?
(ख) केषां विचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति ?
(ग) कैः रसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते ?
(घ) संस्कृतभाषा केषु शास्त्रेषु विहरति ?
(ङ) संस्कृतभाषायाः कानि कानि सम्बोधनपदानि अत्र प्रयुक्तानि ?Show solution

(क) संस्कृतभाषा पौराणिक-सामान्यजनानाम् जीवनस्य आशा अस्ति।

(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां तथा कालिदास-बाण-आदि-कवीनाम् विचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति।

(ग) नवरसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते। (नवरस-रुचिरालङ्कृतिधारा संस्कृतसाहित्यपरम्परा विराजते।)

(घ) संस्कृतभाषा वैद्य-व्योम-शास्त्रादि-विविधेषु शास्त्रेषु विहरति।

(ङ) संस्कृतभाषायाः अत्र प्रयुक्तानि सम्बोधनपदानि — मातः, अयि मातः इति।

3रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत —
(क) मुनिगणाः संस्कृतभाषायाः विकासं कृतवन्तः ।
(ख) सामान्यजनानां जीवनं काव्यैः प्रभावितम् अस्ति ।
(ग) कवयः अपि उपादेयानि काव्यानि रचितवन्तः ।
(घ) संस्कृतभाषा पृथिव्यां विहरति ।
(ङ) संस्कृतभाषा विविधभाषाः परिपोषयति ।
(च) वेद-वेदाङ्गादीनि गभीराणि शास्त्राणि सन्ति ।Show solution

(क) रेखाङ्कितपदम् — मुनिगणाः
प्रश्नः — के संस्कृतभाषायाः विकासं कृतवन्तः ?

(ख) रेखाङ्कितपदम् — काव्यैः
प्रश्नः — सामान्यजनानां जीवनं कैः प्रभावितम् अस्ति ?

(ग) रेखाङ्कितपदम् — उपादेयानि
प्रश्नः — कवयः अपि कीदृशानि काव्यानि रचितवन्तः ?

(घ) रेखाङ्कितपदम् — पृथिव्यां
प्रश्नः — संस्कृतभाषा कुत्र विहरति ?

(ङ) रेखाङ्कितपदम् — विविधभाषाः
प्रश्नः — संस्कृतभाषा काः परिपोषयति ?

(च) रेखाङ्कितपदम् — गभीराणि
प्रश्नः — वेद-वेदाङ्गादीनि कीदृशानि शास्त्राणि सन्ति ?

4अध: प्रदत्तानां पदानाम् उदाहरणानुसारं विभक्ति वचनं च लिखत —
यथा – मातः → सम्बोधनम्, एकवचनम्
तव, मञ्जूषा, संस्कृतिः, जनानाम्, जीवनस्य, धरायाम्, शास्त्रेषुShow solution

पदम्	विभक्तिः	वचनम्
यथा – मातः	सम्बोधनम्	एकवचनम्
तव	षष्ठी	एकवचनम्
मञ्जूषा	प्रथमा	एकवचनम्
संस्कृतिः	प्रथमा	एकवचनम्
जनानाम्	षष्ठी	बहुवचनम्
जीवनस्य	षष्ठी	एकवचनम्
धरायाम्	सप्तमी	एकवचनम्
शास्त्रेषु	सप्तमी	बहुवचनम्

5अधोलिखितानां पदांशानां यथायोग्यं मेलनं कुरुत —
(क) अयि मातस्तव पोषणक्षमता
(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां
(ग) पौराणिक-सामान्यजनानाम्
(घ) श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे
(ङ) वैद्यव्योम-शास्त्रादिविहारा

मेलनम् —

(क) अयि मातस्तव पोषणक्षमता → मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा

(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां → कालिदासबाणादिकवीनाम्

(ग) पौराणिक-सामान्यजनानाम् → जीवनस्य आशा, सुन्दरसुरभाषा

(घ) श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे → स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे

(ङ) वैद्यव्योम-शास्त्रादिविहारा → विजयते धरायाम्

Free with a Super Tutor account

6उदाहरणानुसारम् अध: प्रदत्तानां पदानाम् एकपदेन अर्थं लिखत —
यथा, देवस्य आलयः = देवालयः
(क) सुराणां भाषा =
(ख) सुन्दरी सुरभाषा =
(ग) नवरसैः रुचिरा =
(घ) पोषणस्य क्षमता =
(ङ) मञ्जुला भाषा =

(क) सुराणां भाषा = सुरभाषा

(ख) सुन्दरी सुरभाषा = सुन्दरसुरभाषा

(ग) नवरसैः रुचिरा = नवरसरुचिरा

(घ) पोषणस्य क्षमता = पोषणक्षमता

(ङ) मञ्जुला भाषा = मञ्जुलभाषा (अथवा मञ्जुलमञ्जूषा)

Free with a Super Tutor account

7पेटिकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूर्यत —
पेटिका: कालिदासबाणादि, आशा, संस्कृतिः, विजयते, मम, वेदविषय, मञ्जुलमञ्जूषा, सकलप्रमोदे
(क) अयि मातः तव पोषणक्षमता ___ वचनातीता ।
(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां ___ कवीनाम् ।
(ग) पौराणिक-सामान्य-जनानां जीवनस्य ___ ।
(घ) श्रुतिसुखनिनदे स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे ___ ।
(ङ) गति-मति-प्रेरक-काव्य-विशारदे, तव एषा सुन्दरसुरभाषा ।
(च) नवरस-रुचिरालङ्कृतिधारा ___ वेदान्तविचारा ।
(छ) वैद्य-व्योम-शास्त्रादि-विहारा ___ धरायाम्, सुन्दरसुरभाषा ।

(क) अयि मातः तव पोषणक्षमता मम वचनातीता ।

(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां कालिदासबाणादि कवीनाम् ।

(ग) पौराणिक-सामान्य-जनानां जीवनस्य आशा ।

(घ) श्रुतिसुखनिनदे स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे सकलप्रमोदे ।

(ङ) गति-मति-प्रेरक-काव्य-विशारदे, तव एषा मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा ।

(च) नवरस-रुचिरालङ्कृतिधारा वेदविषय वेदान्तविचारा ।

(छ) वैद्य-व्योम-शास्त्रादि-विहारा विजयते धरायाम्, सुन्दरसुरभाषा ।

Free with a Super Tutor account

8अधोलिखितविकल्पेषु प्रसङ्गानुसारम् अर्थं चिनुत —
(क) 'मञ्जुलमञ्जूषा' इत्यस्य अर्थः कः?
(i) कठोरभाषा (ii) शोचनीया भाषा (iii) मनोहररूपेण संकलिता (iv) सामान्यभाषा

(ख) सुन्दरसुरभाषा केषां जीवनस्य आशा उच्यते?
(i) केवलं कवीनाम् (ii) बालकानाम् (iii) पौराणिक-सामान्यजनानाम् (iv) छात्राणाम्

(ग) सुन्दरसुरभाषा कुत्र विजयते?
(i) आकाशे (ii) जलधौ (iii) धरायाम् (iv) पवने

(घ) सुन्दरसुरभाषायां किं नास्ति?
(i) शास्त्रज्ञानम् (ii) संस्कृतिः (iii) वेदान्तचिन्तनम् (iv) अशुद्धिः

(ङ) कविः सुन्दरसुरभाषां केन पदेन सम्बोधयति?
(i) पितः (ii) मातः (iii) भ्रातः (iv) दातः

(क) उत्तरम् — (iii) मनोहररूपेण संकलिता
कारणम् — 'मञ्जुल' इत्यस्य अर्थः मनोहरः, 'मञ्जूषा' इत्यस्य अर्थः पेटिका/संकलनम्। अतः 'मञ्जुलमञ्जूषा' = मनोहररूपेण संकलिता (भाषा)।

(ख) उत्तरम् — (iii) पौराणिक-सामान्यजनानाम्
कारणम् — काव्यांशे स्पष्टमुक्तम् — 'पौराणिक-सामान्यजनानां जीवनस्य आशा, सुन्दरसुरभाषा।'

(ग) उत्तरम् — (iii) धरायाम्
कारणम् — काव्यांशे उक्तम् — 'वैद्यव्योम-शास्त्रादिविहारा विजयते धरायाम्।'

(घ) उत्तरम् — (iv) अशुद्धिः
कारणम् — संस्कृतभाषायां शास्त्रज्ञानम्, संस्कृतिः, वेदान्तचिन्तनम् — सर्वाणि सन्ति। अशुद्धिः तु नास्ति, यतः संस्कृतभाषा अत्यन्तं परिष्कृता शुद्धा च अस्ति।

(ङ) उत्तरम् — (ii) मातः
कारणम् — काव्यांशे कविः संस्कृतभाषां 'अयि मातः' इति सम्बोधयति।

Free with a Super Tutor account

4 more solved questions in मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा

They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.

Frequently Asked Questions

What are the important topics in मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्)?

Key topics in मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा include संवादस्य आशयः, प्रथमश्लोकस्य भावः, द्वितीयश्लोकस्य भावः, तृतीयश्लोकस्य भावः. Study these first, then practise questions on each for Class 8 exams.

Are these NCERT Solutions for मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा free?

The first 4 of the 8 solutions on this page are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.

How should I revise मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा for Class 8 exams?

Learn the core ideas first, then work through the 79 practice questions on मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा

All CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्) NCERT Solutions

For serious students

Get the full मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 8 Sanskrit-Book (दीपकम्). Free to start, no card needed.

Try Super Tutor Free

Try this chapter free

मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा — NCERT Solutions

Studying मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा? Get the full interactive chapter.

अभ्यासात् जायते सिद्धि:

Frequently Asked Questions

Sources & Official References

More resources for मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा

Practice Quiz

Important Questions

Revision Notes

Chapter Summary

Concept Maps

Study Plan

Flashcards

Syllabus

Get the full मज्जुलमज्जूषा सुन्दरसुरभाषा chapter — start free.