सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् — NCERT Solutions

CBSE · Class 9 · Sanskrit

NCERT Solutions for सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्, CBSE Class 9 Sanskrit: 36 textbook questions solved step by step.

148 questions31 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

36 Questions Solved · 9 Sections

The first 18 solutions are open to read. The other 18 are free with a Super Tutor account.

2. एकपदेन उत्तरं लिखत —

2(क)संस्कृतं कस्याः साधकम्?Show solution

पाठ्यपङ्क्तौ स्पष्टम् — “भारतीयैकतासाधकं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतं भारतीयैकतायाः साधकम् अस्ति।

2(ख)सर्वदा संस्कृतं कस्य सन्दोहदम्?Show solution

श्लोके पदम् अस्ति — “सर्वदानन्दसन्दोहदं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतं सर्वदा आनन्दसन्दोहदम्।

2(ग)संस्कृतं कस्य प्रेरणादायकम्?Show solution

श्लोकस्य द्वितीये पदे — “सत्यथप्रेरणादायकं संस्कृतम्” इति अस्ति। अतः संस्कृतं सत्यथस्य प्रेरणादायकम्।

2(घ)संस्कृतं कासां परिष्कारकम्?Show solution

पाठे उक्तम् — “सर्ववाणीपरिष्कारकं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतं सर्ववाणीनाम् परिष्कारकम्, अर्थात् सर्ववाणी का परिष्कारक है।

2(ङ)कस्य विस्तारकं संस्कृतम्?Show solution

श्लोके स्पष्टम् — “विश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतं विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारकम्।

3. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत —

3(क)सर्वतः कस्याः संस्थापकं संस्कृतम्?Show solution

भावार्थे तृतीये श्लोके स्पष्टम् — संस्कृतं सर्वत्र शान्तिं प्रतिष्ठापयति। अतः “सर्वतः कस्याः संस्थापकं संस्कृतम्?” इत्यस्य उत्तरम् सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्।

3(ख)कीदृशं व्रतं संस्कृतम्?Show solution

श्लोके चतुर्थे उक्तम् — “त्यागसन्तोषसेवाव्रतं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतम् त्यागसन्तोषसेवाव्रतम्।

3(ग)कयोः सम्मेलनं संस्कृतम्?Show solution

पञ्चमे श्लोके पदम् अस्ति — “ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतम् ज्ञानविज्ञानस्य सम्मेलनम्।

3(घ)संस्कृतं कस्य चमत्कारकम्?Show solution

षष्ठश्लोके — “विश्वचेतश्चमत्कारकं संस्कृतम्” इति अस्ति। अतः संस्कृतं विश्वचेतसः चमत्कारकम्।

3(ङ)केषां यशः स्मारकं संस्कृतम्?Show solution

षष्ठश्लोके स्पष्टम् — “पूर्वजानां यशः स्मारकं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतं पूर्वजानाम् यशः स्मारकम्।

4. रिक्तस्थानानि पूरयन्तु —

4(क)... सम्पादकं संस्कृतम्।Show solution

पद्ये पदम् — भारतीयत्वसम्पादकं संस्कृतम्। अतः रिक्तस्थाने भारतीयत्वम् इति पदं भवति।

4(ख)... दर्शकं संस्कृतम्।Show solution

पद्ये पदम् — ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम्। अतः रिक्तस्थाने ज्ञानपुञ्जप्रभा इति उचितम्।

4(ग)... संस्कारकं संस्कृतम्।Show solution

पद्ये पदम् — सर्ववाणीपरिष्कारकं संस्कृतम्। अतः रिक्तस्थाने सर्ववाणी इति पदं योजनीयम्।

4(घ)कर्मदं ... भक्तिदं संस्कृतम्।Show solution

पद्ये — कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम्। अतः रिक्तस्थाने ज्ञानम् भवति: “कर्मदं ज्ञानं भक्तिदं संस्कृतम्”।

4(ङ)सत्यनिष्ठं ... संस्कृतम्।Show solution

पद्ये — सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्। अतः रिक्तस्थाने शिवं इति पदं युक्तम्।

4(च)शब्दलालित्य ... संस्कृतम्।Show solution

पद्ये — शब्दलालित्यलीलावनं संस्कृतम्। अतः रिक्तस्थाने लीलावनम् इति पदं भवति।

5. मञ्जूषायाः पदानि उपयुज्य षड् वाक्यानि रचयत —

5(क)...Show solution

(क) सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्।

(ख) त्यागसन्तोषसेवाव्रतम् संस्कृतम्।

(ग) ज्ञानविज्ञानसम्मेलनम् संस्कृतम्।

(घ) संस्कृतं विश्वचेतश्चमत्कारकम्।

(ङ) पूर्वजानाम् यशः स्मारकं संस्कृतम्।