Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 2 of 13
QuestionsNotesFlashcardsSummaryFormulasQuizConceptsSyllabusPlan
NCERT Solutions

सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ

CBSE · Class 9 · Sanskrit

NCERT Solutions for सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ — CBSE Class 9 Sanskrit.

95 questions30 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 9 students started this chapter today

33 Questions Solved · 1 Section

17 worked solutions below. Unlock all 33 free in Super Tutor

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

1(क)वास्तविकसुखस्य आधारः कः ?Show solution
पाठे स्पष्टम् उक्तम् — “सुखस्य मूलं धर्मः”। अतः वास्तविकसुखस्य आधारः धर्मः अस्ति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)कस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति ?Show solution
पाठे उक्तम् — “पर्याप्तधनस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति।” अतः उत्तरम् अर्थाभावात् / धनस्य अभावात् इति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)स्वस्थः आर्थिकव्यवहारः कतिविधः भवति ?Show solution
पाठे स्पष्टम् — “स्वस्थः आर्थिकव्यवहारः त्रिविधः भवति”। अतः उत्तरम् त्रिविधः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)कीदृशः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः ?Show solution
पाठे वाक्यम् अस्ति — “अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः।” अतः उत्तरम् अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ङ)स्वावलम्बनं कस्य मूलं वर्तते ?Show solution
पाठे उक्तम् — “स्वावलम्बनं स्वाभिमानस्य मूलं वर्तते।” अतः स्वावलम्बनं स्वाभिमानस्य मूलम् अस्ति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(च)जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः किं पूर्यते ?Show solution
श्लोकः — “जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।” अतः जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः घटः पूर्यते।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(क)“सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इतीदं प्रसिद्धं वाक्यं कस्मिन् ग्रन्थे प्राप्यते ?Show solution
पाठे स्पष्टम् उक्तम् — एतत् सूत्ररूपं वाक्यं कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रे अस्ति। अतः उत्तरम् अर्थशास्त्रे।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)सामान्यजीवने कासाम् आवश्यकतानां पूर्यर्थं धनम् आवश्यकम् ?Show solution
पाठे उक्तम् — “सामान्यजीवने अन्नं, वस्त्रम्, आवासः, शिक्षा, स्वास्थ्यसेवा चेत्यादीनां मूलभूतानाम् आवश्यकतानां पूर्तये धनम् आवश्यकम्।” अतः उत्तरम् मूलभूतानाम् आवश्यकतानाम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)ब्राह्मे मुहूर्ते कयोः चिन्तनम् आवश्यकम् ?Show solution
पाठे वाक्यम् — “ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्।” अतः ब्राह्मे मुहूर्ते धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)जनः केन स्वावलम्बी भवति ?Show solution
पाठे स्पष्टम् — “सञ्चयस्य अभ्यासेन जनः स्वावलम्बी भवति।” अतः जनः सञ्चयेन स्वावलम्बी भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)लघुलघुसञ्चयः अपि कालान्तरे केन रूपेण वर्धते ?Show solution
पाठे वाक्यम् अस्ति — “लघु-लघुः सञ्चयोपि कालान्तरे महत्सम्पत्तिरूपेण वर्धते।” अतः उत्तरम् महत्सम्पत्तिरूपेण।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(क)जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः ।Show solution
श्लोकः — “जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।” अतः उत्तरम् घटः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् ।Show solution
श्लोकः — “ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्।” अतः उत्तरम् धर्ममर्थं च।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् ।Show solution
पाठे श्लोकः — “सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्।” अतः उत्तरम् अर्थशौचम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(घ)सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः ।Show solution
श्लोकः — “सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः।” अतः उत्तरम् धर्मः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

4(क)सुखस्य मूलं धर्मः ।Show solution
सुखस्य मूलं धर्मः — अस्य आशयः यत् वास्तविकसुखं धर्मपालनात् एव जायते। धनम्, अर्थः वा आवश्यकः अस्ति, किन्तु धर्मं विना स्थायी सुखं न लभ्यते। अतः मनुष्येण न्यायेन आचरणं कृत्वा धर्मं पालनीयम्, तदा एव सः यथार्थसुखम् अनुभवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

4(ख)दिनस्य आरम्भे धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम् ।Show solution
दिनस्य आरम्भे धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम्। प्रातःकाले धर्मस्य च अर्थस्य च विचारः करणीयः, यतः ताभ्यां जीवनस्य सही मार्गः, कर्तव्यबोधः, आर्थिकसचेतनता च प्राप्ता भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

4(ग)सन्मार्गेण एव धनार्जनं करणीयम् ।
4(घ)अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः ।
4(ङ)संकटकाले स्वाभिमानिजनः अन्यजनस्य आर्थिकसहायतां नापेक्षते ।
5उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत —
6(क)“सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इत्यस्य मुख्य आशयः कः अस्ति ?
6(ख)गरुडपुराणे किम् उपदिष्टम् अस्ति ?
6(ग)“सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्” इत्यस्य तात्पर्यं किम् ?
6(घ)छात्रैः क्रियमाणः अपव्ययः कः ?
6(ङ)“जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः” इति वाक्यं कः अवदत्?
छात्रा:अभिभावकैः सह समीपस्थं वित्तकोषम् अथवा पत्रालयं गत्वा प्रधानमन्त्री-जनधनयोजना (PMJDY), सुकन्या-समृद्धि-योजना (SSY), सार्वजनिक-भविष्य-निधिः (PPF), वरिष्ठ-नागरिक-संचय-योजना (SCSS), किसान-विकास-पत्रम् (KVP), राष्ट्रिय-संचय-प्रमाणपत्रम् (NSC), राष्ट्रिय-पेंशन-योजना (NPS), नियतनिक्षेपः (FD), आवृत्तिनिक्षेपः (RD) चेत्यादियोजनानां विषये ज्ञानं प्राप्नुयुः। एकस्याः योजनायाः विषये टिप्पणीं च लिखेयुः।
1अस्मिन् पाठे पठितानां सूक्तीनां श्लोकानां च आशयं स्वभाषया विलिख्य शिक्षकाय दर्शयत।
2भवन्तः स्वजीवने अपव्ययात् कथं दूरे स्थातुं शक्नुवन्ति? अस्मिन् विषये उपायान् लिखत।
3स्वस्य एकस्य मासस्य आय-व्ययविवरणं विलिख्य शिक्षकाय दर्शयत।
4जलस्य संरक्षणं कैः उपायैः करणीयमिति कक्षायां चर्चयत सचित्रं प्रदर्शयत च।
5विद्युतः संरक्षणं कथं कर्तुं शक्यते तस्य चित्रं निर्माय शिक्षकाय दर्शयत।
5अधोलिखितानां प्रश्नानां शुद्धं विकल्पं चिनुत—

16 more solved questions in सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ for CBSE Class 9 Sanskrit?
सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 9 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ — CBSE Class 9 Sanskrit?
Understand the core concepts first, then work through the 95 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ Class 9 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ (CBSE Class 9 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ

All 13 chapters — CBSE Class 9 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 9 Sanskrit.

Try Super Tutor Free
Try the full chapter — Free