Skip to main content
Chapter 3 of 22
NCERT Solutions

पत्रम्

CBSE · Class 9 · Sanskrit

NCERT Solutions for पत्रम् — CBSE Class 9 Sanskrit.

Interactive on Super Tutor

Studying पत्रम्? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

1,000+ Class 9 students started this chapter today

10 Questions Solved · 1 Section

पत्रम् — अभ्यास-प्रश्नाः एवं समाधानानि

अभ्यास (योगदिवस)योगदिवसे आयोज्यमाने कार्यक्रमे भगिन्या: सहभागित्वं वर्णयन्त: एकं पत्रं लिखत।Show solution
परीक्षाभवनत:
दिनाङ्क: 21.06.2024

प्रिय मित्र राहुल!
सप्रेम नमो नम:।

अत्र कुशलं, तत्र अस्तु। अद्य अहं भवन्तं योगदिवसस्य एकस्य विशेषस्य कार्यक्रमस्य विषये सूचयितुम् इच्छामि।

ह्य: अस्माकं विद्यालये अन्तर्राष्ट्रीय-योगदिवसस्य अवसरे एक: भव्य: कार्यक्रम: आयोजित: अभवत्। तस्मिन् कार्यक्रमे मम भगिनी अपि सहभागिनी अभवत्। सा योगासनेषु अतीव कुशला अस्ति। तया सर्वकारिभ्य: छात्रेभ्य: सुर्यनमस्कार:, प्राणायाम:, ध्यानं च प्रदर्शितम्। सर्वे दर्शका: तस्या: कौशलं दृष्ट्वा प्रसन्ना: अभवन्। प्राचार्यमहोदयेन तस्यै पुरस्कार: अपि प्रदत्त:। योगेन शरीरं स्वस्थं मनश्च प्रसन्नं भवति इति सा सर्वदा वदति। भवान् अपि नित्यं योगाभ्यासं करोतु।

शेषं सर्वं कुशलम्। मातापित्रो: चरणयो: प्रणामा:।

भवत: मित्रम्
सुरेश:
1(क)अवकाशार्थं प्राचार्यां प्रति प्रार्थनापत्रम् लिखत।Show solution
सेवायाम्
श्रीमती प्राचार्या,
केन्द्रीयविद्यालय: रोहिणी,
दिल्ली

विषय:- दिनद्व्यस्य अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रम्।

महोदये!

सविनयं निवेदयामि यत् अहं भवत्या: विद्यालयस्य नवमकक्षाया: 'अ' वर्गस्य छात्र: अस्मि। ह्य: विद्यालयात् गृहं गच्छन् अहम् अकस्मात् ज्वरग्रस्त: अभवम्। रात्रौ ज्वर: अधिक: अभवत्। अत: अद्य प्रात: अहं चिकित्सकं प्रति गत:। चिकित्सकेन दिनद्व्यस्य पूर्णविश्रामाय परामर्श: प्रदत्त:।

अत: अहं विद्यालयम् आगन्तुम् असमर्थ: अस्मि। कृपया मम प्रार्थनां स्वीकृत्य दिनद्व्यस्य (दिनाङ्क: 28.11.2024 तथा 29.11.2024) अवकाशं प्रदाय माम् अनुगृह्णन्तु।

भवत्या: आज्ञाकारी शिष्य:
रमेश:
नवमी 'अ'
क्रमाङ्क: 22
दिनाङ्क: 28.11.2024
2(क)भ्रातु: विवाहे गमनाय प्रार्थना-पत्रम् लिखत।Show solution
सेवायाम्
श्रीमन्त: प्राचार्या:,
केन्द्रीयविद्यालय: चमोली,
उत्तराखण्डम्

विषय:- भ्रातु: विवाहे गृहं गन्तुम् अवकाशार्थं प्रार्थना।

महोदये!

सविनयं निवेदयामि यत् अहं भवत: विद्यालयस्य नवमकक्षाया: छात्र: अस्मि। आगामिन: मासस्य पञ्चम्यां तिथौ मम ज्येष्ठभ्रातु: विवाह: सुनिश्चित: अस्ति। वरयात्रा देहरादूनत: आगमिष्यति।

भ्रातु: शुभविवाहस्य अवसरे मम उपस्थिति: अनिवार्या अस्ति। अनुज: अस्मि इति कारणात् बहुकार्याणि मया करणीयानि सन्ति।

कृपया मम स्थितिं विचार्य सप्ताहस्य एकस्य अवकाशं प्रदाय माम् अनुगृह्णन्तु। अध्ययनस्य अवशिष्टं कार्यम् अहम् अवकाशं समाप्य शीघ्रमेव पूरयिष्यामि।

भवत: आज्ञाकारी शिष्य:
मोहन:
नवमी 'ब'
क्रमाङ्क: 15
दिनाङ्क: 28.11.2024
3भवान् अविनाश:। शैक्षिकभ्रमणाय अनुमति, व्ययार्थे धनं च प्रार्थयितुं पितरं प्रति मञ्जूषाया: सहायतया पत्रं लिखतु। (मञ्जूषा: स्वाध्याये, भवान्, प्रथमसत्रीया, शैक्षिकभ्रमणस्य, अनुमति:, गन्तुम्, पञ्चशतरूप्यकाणि, प्रेषयन्तु, शीघ्रातिशीघ्रं, प्रतीक्षायाम्)Show solution
छात्रावासत:
दिनाङ्क: 28.11.2024

पूज्यपितृचरणा:,
प्रणतीनां शतम्।

अत्र अहं कुशल: (1) स्वाध्याये व्यापृत: अस्मि। आशासे (2) भवान् अपि मात्रा सह आनन्देन निवसति। मम (3) प्रथमसत्रीया परीक्षा सम्पन्ना। परीक्षानन्तरं शिक्षकै: सह छात्राणां (4) शैक्षिकभ्रमणस्य योजना अस्ति। यदि भवत: (5) अनुमति: स्यात् तर्हि अहमपि तै: सह (6) गन्तुम् इच्छामि। सर्वै: एव गन्तुकामै: (7) पञ्चशतरूप्यकाणि देयानि सन्ति। भवत: अनुमति: अस्ति चेत् पञ्चशतरूप्यकाणि शुल्काय, पञ्चशतरूप्यकाणि च मार्गव्ययार्थ (8) प्रेषयन्तु भवन्त:।

कृपया (9) शीघ्रातिशीघ्रं स्वमन्तव्यं प्रकटयन् पत्रं लिखतु।

भवत: अनुमत्या: (10) प्रतीक्षायाम् भवत: पुत्र:
अविनाश:
5(क)दण्डशुल्कक्षमापनार्थं प्रधानाचार्यं प्रति प्रार्थना-पत्रम् लिखत।Show solution
परीक्षाभवनत:
दिनाङ्क: 28.11.2024

आदरणीया प्रधानाचार्या,
राजकीय: प्रतिभाविद्यालय:,
दिल्ली-110039

महोदये!

सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहं भवत्या: विद्यालयस्य नवमकक्षाया: छात्र: अस्मि। ह्य: अहं विद्यालयम् विलम्बात् आगच्छम्। अस्य कारणम् एतत् आसीत् यत् मार्गे यानजामः (Traffic Jam) आसीत्। अत: अहं कक्षाध्यापिकया पञ्चाशद्रूप्यकै: दण्डित:।

मम गृहस्य आर्थिकस्थिति: सुदृढा नास्ति। मम पिता एकाकी श्रमिक: अस्ति। अत: अहं दण्डशुल्कं दातुम् असमर्थ: अस्मि। भविष्ये अहं कदापि विलम्बेन न आगमिष्यामि इति प्रतिज्ञां करोमि।

कृपया मम दण्डशुल्कं क्षमित्वा अनुगृह्णन्तु।

धन्यवाद:।
भवत: शिष्य:
सुरेश:
नवमी 'अ'
क्रमाङ्क: 18
दिनाङ्क: 28.11.2024
6(क)'ई-मनी' इत्यस्य महत्वं वर्णयन्त: मातुलं प्रति पत्रं लिखत।Show solution
नवदिल्लीत:
दिनाङ्क: 17.01.2024

सम्मान्या: मातुलचरणा:,
सादरं प्रणमामि।

भवत: पत्रम् प्राप्तम्। पत्रं पठित्वा अतीव प्रसन्नताम् अनुभवामि। भवत: आगमनस्य समाचारं ज्ञात्वा विशेषप्रसन्नता जाता।

अद्यैव अहम् ई-मनी इति माध्यमेन मार्गव्ययं प्रेष्यामि। सद्य: एव नूतनतया भारतसर्वकारेण प्रवर्तित: एष: ई-माध्यम: अतीव सरल: अस्ति। भवान् स्वकोषागारात् प्राप्तम् एटीएम-कार्डं गृहीत्वा समीपस्थं बैंकं गच्छतु। तत्र एकं कूटसंकेतं प्रदाय भवान् धनं प्राप्तुं शक्नोति।

ई-मनी माध्यमस्य अन्येऽपि लाभा: सन्ति। यथा — चौरस्य भयं न भवति, यत्र-कुत्रापि प्रेषणं सरलं भवति, सर्वकारस्य आदेशेन सर्वे विभागा: एतत् धनं स्वीकुर्वन्ति, समयस्य च बचत: भवति।

कृपया आगमनतिथिं ज्ञापयतु। अहम् उत्सुकतया भवत: पत्रस्य प्रतीक्षां करोमि।

मातुल्या: चरणयो: मे प्रणामा: निवेदनीया:।

भवत: भागिनेय:
सत्यनारायण:
7अतिविश्वासात् हानि: इत्यधिकृत्य मित्राय मञ्जूषाया: सहायतया पत्रं लिखत। (मञ्जूषा: अस्तु, पृष्ठम्, कारणम्, परीक्षापरिणाम:, ईदृश:, मया, अतिविश्वास:, अन्य:, सर्वम्)Show solution
परीक्षाभवनत:
दिनाङ्क: 28.11.2024

प्रिय मित्र!
नमो नम:।

अत्र कुशलं तत्र (1) अस्तु। भवता (2) पृष्ठम् यत् प्रथमसत्रपरीक्षायां मम परीक्षापरिणाम: कीदृश: अस्ति?

प्रथमसत्रपरीक्षायां मम (3) परीक्षापरिणाम: आशानुकूल: न अस्ति। अस्य (4) कारणम् अपि मया ज्ञातम् — मम स्वोपरि (5) अतिविश्वास: एव आसीत् यत् अहं तु सर्वम् एव जानामि। कदाचित् (6) मया स्वोपरि विश्वास: मानवाय विनाशकारी भवति। अस्य दुष्परिणाम: (7) ईदृश: तु सोढ: परं कोऽपि (8) अन्य: अस्य पात्रं न भवेत् इति कृत्वा कथयामि। कदापि स्वोपरि अतिविश्वास: न करणीय:।

शेषं (9) सर्वम् कुशलम्। सर्वेभ्य: मम प्रणामा:।

भवत: मित्रम्
सुरेश:
8भवान् सुमित:। मञ्जूषायां दत्तै: पदै: सह योगस्य महत्त्वं वर्णयन् स्वमित्रम् अमितं प्रति पत्रं लिखतु। (मञ्जूषा: योगस्य, आगता:, प्रभाव:, कोष्ठम्, सध्यति, प्रेरितान्, जना:, तै:)Show solution
परीक्षाभवनत:
दिनाङ्क: 21.06.2024

प्रिय मित्र अमित!
सप्रेम नमो नम:।

अत्र कुशलं तत्र अस्तु। मम पिता योगदिवसे (1) योगस्य प्रचारार्थ स्वक्षेत्रे आयोजनं कृतवान्। तस्मिन् (2) कोष्ठम् योगविद्यायां कुशला: अनेके (3) जना: आगत्य स्वविचारान् प्रकटितवन्त:। एवं ते जनान् योगस्य जीवने स्वीकारार्थ (4) प्रेरितान् अपि अकुर्वन्। योगेन किं किं (5) सध्यति किं किं च प्राप्यते इति अपि (6) तै: स्पष्टीकृतम्। तेषाम् उद्बोधकानां विचाराणाम् ईदृश: (7) प्रभाव: जात: यत् ये अपि जना: तत्र (8) आगता: ते योगप्रक्रियां जीवने धारयितुं प्रतिज्ञाम् अकुर्वन्। यदि भवान् अपि अत्र स्यात् तदा स्वयं पश्येत्। अस्तु! शेषं सर्वं कुशलम्।

भवत: मित्रम्
सुमित:
9भवान् प्रथमसत्रपरीक्षायाम् उत्तमाङ्कान् प्राप्तवान् इति वर्णयन् मित्रं प्रति मञ्जूषाया: सहायतया पत्रं लिखतु। (मञ्जूषा: समयसारणीम्, सर्वम्, अस्तु, अङ्का:, अनुपालनम्, पृष्ठम्, कारणम्, कारणात्, परीक्षापरिणाम:)Show solution
परीक्षाभवनत:
तिथि: 28.11.2024

प्रिय मित्र,
नमोनम:।

अत्र कुशलं तत्र (1) अस्तु। भवता (2) पृष्ठम् यत् प्रथमसत्रपरीक्षायां मम परीक्षापरिणाम: कीदृश: अस्ति?

प्रथमसत्रपरीक्षायां मम (3) परीक्षापरिणाम: आशानुकूल: अस्ति। अस्य (4) कारणम् एतत् अस्ति यत् मया नियमानाम् अनुपालनं कृतम्। खेलनस्य समये खेलनम्, पठनस्य समये पठनम् कृतम्। अस्मात् (5) कारणात् मया परीक्षायां शोभना: (6) अङ्का: प्राप्ता:। सत्यम् एव एतत् यदि (7) समयसारणीम् (8) अनुपालनम् क्रियते तदा अस्य परिणामोऽपि शोभन: भवति। भवान् अपि एवं समयसारणीम् पालयेत्। शेषं (9) सर्वम् कुशलम्। सर्वेभ्य: मम प्रणामा:।

भवत: मित्रम्
सुरेश:
10(क)अतिवृष्टे: कारणात् विषमजीवनं यापयन्तीं स्वभगिनीं प्रति पत्रं लिखत।Show solution
दिल्लीनगरत:
दिनाङ्क: 28.11.2024

प्रिय भगिनि सुमित्रे!
सप्रेम नमो नम:।

अत्र कुशलं, भवत्या: कुशलं कामये। समाचारपत्राद् ज्ञातं यत् चेन्नईनगरस्य जीवनम् अतिवृष्टिकारणात् अतीव कठिनं जातम् अस्ति। सर्वत्र मार्गेषु वीथिषु च जलप्लावनं दृश्यते। यातायातम् अपि प्रभावितं जातम् अस्ति। विद्युत्-आपूर्ति: अपि बाधिता अस्ति।

भवती अस्मिन् विषमे समये कथं जीवनं यापयति इति सूचयतु। अहं भवत्या: चेन्नईनगरस्य अन्येषां जनानां च जीवनं पूर्ववत् सुकरं स्यात् इति भगवन्तं प्रार्थये। यदि कश्चित् साहाय्यम् आवश्यकम् अस्ति तर्हि निस्संकोचं सूचयतु।

भवत्या: सर्वविधकुशलताया: कामनया सह...

भवत्या: अनुज:
सिद्धार्थ:

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in पत्रम् for CBSE Class 9 Sanskrit?
पत्रम् covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 9 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in पत्रम् — CBSE Class 9 Sanskrit?
Start by understanding all key concepts. Practise previous year questions from this chapter. Revise formulas and definitions regularly. Use flashcards for quick revision before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for पत्रम् Class 9 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in पत्रम् (CBSE Class 9 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full पत्रम् chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 9 Sanskrit.