Skip to main content
Chapter 2 of 13
NCERT Solutions

सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ — NCERT Solutions

CBSE · Class 9 · Sanskrit

NCERT Solutions for सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ, CBSE Class 9 Sanskrit: 27 textbook questions solved step by step. Covers अभ्यासाद् जायते सिद्धिः.

95 questions30 flashcards5 formulas & key relations5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Free trial, no card needed.

27 Questions Solved · 1 Section

The first 14 solutions are open to read. The other 13 are free with a Super Tutor account. Unlock all 27 free in Super Tutor

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

1(क)वास्तविकसुखस्य आधारः कः ?Show solution

पाठे स्पष्टम् उक्तम् — “सुखस्य मूलं धर्मः”। अतः वास्तविकसुखस्य आधारः धर्मः अस्ति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)कस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति ?Show solution

पाठे उक्तम् — “पर्याप्तधनस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति।” अतः उत्तरम् अर्थाभावात् / धनस्य अभावात् इति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)स्वस्थः आर्थिकव्यवहारः कतिविधः भवति ?Show solution

पाठे स्पष्टम् — “स्वस्थः आर्थिकव्यवहारः त्रिविधः भवति”। अतः उत्तरम् त्रिविधः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)कीदृशः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः ?Show solution

पाठे वाक्यम् अस्ति — “अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः।” अतः उत्तरम् अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ङ)स्वावलम्बनं कस्य मूलं वर्तते ?Show solution

पाठे उक्तम् — “स्वावलम्बनं स्वाभिमानस्य मूलं वर्तते।” अतः स्वावलम्बनं स्वाभिमानस्य मूलम् अस्ति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(च)जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः किं पूर्यते ?Show solution

श्लोकः — “जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।” अतः जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः घटः पूर्यते।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(क)“सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इतीदं प्रसिद्धं वाक्यं कस्मिन् ग्रन्थे प्राप्यते ?Show solution

पाठे स्पष्टम् उक्तम् — एतत् सूत्ररूपं वाक्यं कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रे अस्ति। अतः उत्तरम् अर्थशास्त्रे।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)सामान्यजीवने कासाम् आवश्यकतानां पूर्यर्थं धनम् आवश्यकम् ?Show solution

पाठे उक्तम् — “सामान्यजीवने अन्नं, वस्त्रम्, आवासः, शिक्षा, स्वास्थ्यसेवा चेत्यादीनां मूलभूतानाम् आवश्यकतानां पूर्तये धनम् आवश्यकम्।” अतः उत्तरम् मूलभूतानाम् आवश्यकतानाम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)ब्राह्मे मुहूर्ते कयोः चिन्तनम् आवश्यकम् ?Show solution

पाठे वाक्यम् — “ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्।” अतः ब्राह्मे मुहूर्ते धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)जनः केन स्वावलम्बी भवति ?Show solution

पाठे स्पष्टम् — “सञ्चयस्य अभ्यासेन जनः स्वावलम्बी भवति।” अतः जनः सञ्चयेन स्वावलम्बी भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)लघुलघुसञ्चयः अपि कालान्तरे केन रूपेण वर्धते ?Show solution

पाठे वाक्यम् अस्ति — “लघु-लघुः सञ्चयोपि कालान्तरे महत्सम्पत्तिरूपेण वर्धते।” अतः उत्तरम् महत्सम्पत्तिरूपेण।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(क)जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः ।

१. गरुडपुराणम्

(ख) ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् ।

२. मनुस्मृतिः

(ग) सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् ।

३. अर्थशास्त्रम्

(घ) सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः ।

४. चाणक्यनीतिः

Show solution

“जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः” इति वाक्यं चाणक्यनीतौ अस्ति। अतः मेलः—४. चाणक्यनीतिः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् ।

१. गरुडपुराणम्

(ख) ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् ।

२. मनुस्मृतिः

(ग) सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् ।

३. अर्थशास्त्रम्

(घ) सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः ।

४. चाणक्यनीतिः

Show solution

“ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्” इति वाक्यं गरुडपुराणे अस्ति। अतः मेलः—१. गरुडपुराणम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् ।

१. गरुडपुराणम्

(ख) ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् ।

२. मनुस्मृतिः

(ग) सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् ।

३. अर्थशास्त्रम्

(घ) सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः ।

४. चाणक्यनीतिः

Show solution

“सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्” इति वचनं मनुना उक्तम्। अतः मेलः—२. मनुस्मृतिः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(घ)सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः ।

१. गरुडपुराणम्

(ख) ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् ।

२. मनुस्मृतिः

(ग) सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् ।

३. अर्थशास्त्रम्

(घ) सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः ।

४. चाणक्यनीतिः

Free with a Super Tutor account

4(क)सुखस्य मूलं धर्मः ।

Free with a Super Tutor account

4(ख)दिनस्य आरम्भे धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम् ।

Free with a Super Tutor account

4(ग)सन्मार्गेण एव धनार्जनं करणीयम् ।

Free with a Super Tutor account

4(घ)अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः ।

Free with a Super Tutor account

4(ङ)संकटकाले स्वाभिमानिजनः अन्यजनस्य आर्थिकसहायतां नापेक्षते ।

Free with a Super Tutor account

5उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत —
विद्विद्यतेविद्यतेविद्यन्ते
लभ्...लभेतेलभन्ते
अपेक्ष्अपेक्षते...अपेक्षन्ते
वर्ध्...वर्धते...
सेव्......सेवन्ते
मोद्मोदते......

Free with a Super Tutor account

6(क)“सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इत्यस्य मुख्य आशयः कः अस्ति ?
  • 1. (१) सुखस्य आधारः केवलम् अर्थः एव।
  • 2. (२) धर्मस्य आधारः केवलं सुखम् एव।
  • 3. (३) धर्मस्य आधारः अर्थः, सुखस्य आधारः धर्मः।
  • 4. (४) सुखं, धर्मः, अर्थः – एतेषां मध्ये सम्बन्धः नास्ति।

Free with a Super Tutor account

6(ख)गरुडपुराणे किम् उपदिष्टम् अस्ति ?
  • 1. (१) रात्रौ धनस्य चिन्तनं करणीयम्।
  • 2. (२) प्रभाते धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम्।
  • 3. (३) केवलं धर्मचिन्तनं करणीयम्।
  • 4. (४) केवलम् अर्थचिन्तनं करणीयम्।

Free with a Super Tutor account

6(ग)“सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्” इत्यस्य तात्पर्यं किम् ?
  • 1. (१) जलशौचमेव श्रेष्ठम्।
  • 2. (२) मृद्वारिशौचमेव श्रेष्ठम्।
  • 3. (३) अर्थशौचं सर्वोपरि, अन्यविधशौचेभ्यः श्रेयः।
  • 4. (४) शौचस्य आवश्यकता नास्ति।

Free with a Super Tutor account

6(घ)छात्रैः क्रियमाणः अपव्ययः कः ?
  • 1. (१) स्वास्थ्यलाभाय व्ययः।
  • 2. (२) विद्यार्जनाय व्ययः।
  • 3. (३) आडम्बरयुक्तः प्रदर्शनात्मकः व्ययः।
  • 4. (४) आत्मसुरक्षायै व्ययः।

Free with a Super Tutor account

6(ङ)“जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः” इति वाक्यं कः अवदत्?
  • (१) बृहस्पतिः
  • (२) चाणक्यः
  • (३) मनुः
  • (४) याज्ञवल्क्यः

Free with a Super Tutor account

2भवन्तः स्वजीवने अपव्ययात् कथं दूरे स्थातुं शक्नुवन्ति? अस्मिन् विषये उपायान् लिखत।

Free with a Super Tutor account

13 more solved questions in सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ

They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.

Frequently Asked Questions

What are the important topics in सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ for CBSE Class 9 Sanskrit?
Key topics in सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ include मुख्यसूत्रवाक्यं तथा तस्य अर्थः, न्यायपूर्णम् अर्थोपार्जनम्, औचित्यपूर्णः व्ययः तथा अपव्ययः, भविष्यदृष्ट्या सञ्चयः तथा स्वावलम्बनम्. Study these first, then practise questions on each for Class 9 exams.
Are these NCERT Solutions for सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ free?
The first 14 of the 27 solutions on this page are open to read. The other 13 are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.
How should I revise सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ for Class 9 exams?
Learn the core ideas first, then work through the 95 practice questions on सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 9 Sanskrit. Free to start, no card needed.