Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 7 of 13
QuestionsNotesFlashcardsSummaryFormulasQuizConceptsSyllabusPlan
NCERT Solutions

णमो अरिहन्ताणम्

CBSE · Class 9 · Sanskrit

NCERT Solutions for णमो अरिहन्ताणम् — CBSE Class 9 Sanskrit.

140 questions34 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying णमो अरिहन्ताणम्? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 9 students started this chapter today

40 Questions Solved · 2 Sections

20 worked solutions below. Unlock all 40 free in Super Tutor

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

1(क)ऋषभेण निर्मितस्य नगरस्य नाम किम् ?Show solution
पाठ में लिखा है कि ऋषभदेव ने अपने राज्य का एक भाग विनिता अपने पुत्र भरत को दिया था। नगर-निर्माण के संदर्भ में भी विनिता नामक नगर का उल्लेख है। इसलिए अपेक्षित उत्तर विनिता है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)ऋषभस्य प्रसिद्धे द्वे कन्ये के ?Show solution
पाठ में स्पष्ट है कि ऋषभदेव की पुत्रियाँ ब्राह्मी और सुन्दरी थीं।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)कस्यां लिप्यां नैकानि शास्त्राणि लिपिबद्धानि ?Show solution
पाठ के अनुसार अनेक शास्त्र ब्राह्मीलिपि में लिपिबद्ध थे। इसलिए उत्तर ब्राह्मीलिप्याम् है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)विनिता नामकं राज्यं ऋषभः कस्मै समर्पितवान् ?Show solution
पाठ में लिखा है: “विशेषतया ‘विनिता’ राज्यं भरताय ... समर्प्य”। अतः विनिता राज्य भरत को दिया गया।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ङ)ऋषभः बाहुबलिने किं राज्यं प्रदत्तवान् ?Show solution
पाठ में है कि ऋषभदेव ने तक्षशिलां बाहुबलये समर्पित की। इसलिए उत्तर तक्षशिला है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(च)प्रजाः भिक्षायां कानि वस्तूनि यच्छन्ति स्म ?Show solution
पाठ में कहा गया है कि जनाः भिक्षा में ऋषभदेव को आभरणानि अनर्घवस्तूनि च यच्छन्ति स्म।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(क)देशे काः समस्याः सन्ति इति ऋषभदेवस्य कल्पना प्राप्ता ?Show solution
पाठ के अनुसार ऋषभदेव को यह स्पष्ट कल्पना हुई कि मूल समस्याएँ जनानाम् आलस्यं, कृषिकार्यं न्यूनता, और प्रजासु उत्पादनक्षमतायाः अभावः थीं।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)महाराजः केषु कार्येषु प्रजाः प्रशिक्षितवान् ?Show solution
पाठ में बताया गया है कि महाराज ने प्रजा को कृषिकार्य, विविधपदार्थैः भोजननिर्माणं, तन्तुभिः वस्त्रनिर्माणं, गवाम् अश्वादीनां पशूनां पालनम्, गृहोपयोगिनां वस्तूनां निर्माणम्, पात्रनिर्माणम्, गृहनिर्माणम् तथा नगरनिर्माणम् जैसे कार्यों में प्रशिक्षित किया।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)ऋषभदेवस्य जीवनपरिवर्तिनी घटना का आसीत् ?Show solution
ऋषभदेव के जीवन को बदलने वाली घटना वह थी जब उन्होंने राजप्रासाद में नृत्यप्रदर्शन के समय एक नर्तकी को अचानक भूमि पर गिरकर मरते देखा। उसी से उनके मन में वैराग्य उत्पन्न हुआ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)ऋषभदेवस्य दीर्घकालिकस्य उपवासस्य समाप्तिः कथम् अभवत् ?Show solution
पाठ के अनुसार ऋषभदेव के दीर्घकालिक उपवास का अंत तब हुआ जब उनके प्रपौत्र श्रेयांसः ने उन्हें पानार्थ इक्षुरसं दिया।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)ऋषभदेवः कदा कुत्र च केवलज्ञानं प्राप्तवान् ?Show solution
पाठ में स्पष्ट है कि ऋषभदेव ने फाल्गुनमासस्य कृष्णपक्षे एकादश्यां तिथौ प्रयागराजे अक्षयवटवृक्षस्य अधः केवलज्ञान प्राप्त किया।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(च)जनानां मार्गदर्शनार्थं कं क्रमं रचितवान् ?Show solution
पाठ के अनुसार जनानां मार्गदर्शनार्थ ऋषभदेव ने भिक्षुः, भिक्षुणी, श्रावकः, श्राविका — यह क्रम रचा। यही जैनसङ्घ के रूप में प्रसिद्ध है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(क)महान् च असौ राजा चShow solution
विग्रहः महान् च असौ राजा च = महाराजः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)प्रजानां सुखम्Show solution
विग्रहः प्रजानां सुखम् = प्रजासुखम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)मूलाः समस्याःShow solution
विग्रहः मूलाः समस्याः = मूलसमस्याः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(घ)भोजनस्य निर्माणम्Show solution
विग्रहः भोजनस्य निर्माणम् = भोजननिर्माणम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ङ)आर्थिकी स्थितिःShow solution
विग्रहः आर्थिकी स्थितिः का समस्तपद आर्थिकी स्थितिः है। पाठ के अनुसार यही रूप अपेक्षित है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(च)प्राप्तः आनन्दः येन सःShow solution
विग्रहः प्राप्तः आनन्दः येन सः = प्राप्तानन्दः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(छ)विधिना लिखितम्Show solution
विग्रहः विधिना लिखितम् = विधिलिखितम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ज)गृहं गृहं प्रतिShow solution
विग्रहः गृहं गृहं प्रति का समस्तपद गृहम् गृहम् प्रति है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(झ)ब्राह्मीनामा लिपिः
4(क)महाराजेन राज्यं समर्पितम्।
4(ख)केनापि तत् न चिन्तितम्।
4(ग)ऋषभदेवेन दीर्घकालिकः उपवासः कृतः।
4(घ)जनैः जीवनपद्धतिः परिवर्तिता।
4(ङ)ऋषभेण योजना कृता।
5(क)इति + अतः
5(ख)च + इति
5(ग)देवस्य + अपि
5(घ)तथा + एव
5(ङ)इति + एतादृशाः
5(च)ब्राह्मीद्वारा + एव
5(छ)प्रस्थितः + अयम्
1जैनधर्मस्य चतुर्विंशतिः तीर्थङ्कराः
2जैनधर्मस्य प्रमुखतीर्थस्थानानि —
3णमोकारमहामन्त्र-दिवसस्य विषये किं जानन्ति इत्युपरि कक्षायां वदत।
4पञ्चमहाव्रतेषु कस्यापि एकस्य व्रतस्य विषये सहपाठिनां पुरतः आगत्य वदत।
3(क)...

यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान्

1जैनसम्प्रदायानुसारं भोजनपद्धति लिखत। (किं खादन्ति ? कस्मिन् समये खादन्ति ?)
2पञ्चमहाव्रतानि लिखत।

20 more solved questions in णमो अरिहन्ताणम्

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in णमो अरिहन्ताणम् for CBSE Class 9 Sanskrit?
णमो अरिहन्ताणम् covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 9 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in णमो अरिहन्ताणम् — CBSE Class 9 Sanskrit?
Understand the core concepts first, then work through the 140 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for णमो अरिहन्ताणम् Class 9 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in णमो अरिहन्ताणम् (CBSE Class 9 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for णमो अरिहन्ताणम्

All 13 chapters — CBSE Class 9 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full णमो अरिहन्ताणम् chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 9 Sanskrit.

Try Super Tutor Free
Try the full chapter — Free