णमो अरिहन्ताणम् — NCERT Solutions
CBSE · Class 9 · Sanskrit
NCERT Solutions for णमो अरिहन्ताणम्, CBSE Class 9 Sanskrit: 36 textbook questions solved step by step. Part of the CBSE Class 9 Sanskrit syllabus.
Interactive on Super Tutor
Studying णमो अरिहन्ताणम्? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.
Free trial, no card needed.
The first 18 solutions are open to read. The other 18 are free with a Super Tutor account.
अभ्यासाद् जायते सिद्धिः
1(क)ऋषभेण निर्मितस्य नगरस्य नाम किम् ?Show solution
पाठ में लिखा है कि ऋषभदेव ने अपने राज्य का एक भाग विनिता अपने पुत्र भरत को दिया था। नगर-निर्माण के संदर्भ में भी विनिता नामक नगर का उल्लेख है। इसलिए अपेक्षित उत्तर विनिता है।
1(ख)ऋषभस्य प्रसिद्धे द्वे कन्ये के ?Show solution
पाठ में स्पष्ट है कि ऋषभदेव की पुत्रियाँ ब्राह्मी और सुन्दरी थीं।
1(ग)कस्यां लिप्यां नैकानि शास्त्राणि लिपिबद्धानि ?Show solution
पाठ के अनुसार अनेक शास्त्र ब्राह्मीलिपि में लिपिबद्ध थे। इसलिए उत्तर ब्राह्मीलिप्याम् है।
1(घ)विनिता नामकं राज्यं ऋषभः कस्मै समर्पितवान् ?Show solution
पाठ में लिखा है: “विशेषतया ‘विनिता’ राज्यं भरताय ... समर्प्य”। अतः विनिता राज्य भरत को दिया गया।
1(ङ)ऋषभः बाहुबलिने किं राज्यं प्रदत्तवान् ?Show solution
पाठ में है कि ऋषभदेव ने तक्षशिलां बाहुबलये समर्पित की। इसलिए उत्तर तक्षशिला है।
1(च)प्रजाः भिक्षायां कानि वस्तूनि यच्छन्ति स्म ?Show solution
पाठ में कहा गया है कि जनाः भिक्षा में ऋषभदेव को आभरणानि अनर्घवस्तूनि च यच्छन्ति स्म।
2(क)देशे काः समस्याः सन्ति इति ऋषभदेवस्य कल्पना प्राप्ता ?Show solution
पाठ के अनुसार ऋषभदेव को यह स्पष्ट कल्पना हुई कि मूल समस्याएँ जनानाम् आलस्यं, कृषिकार्यं न्यूनता, और प्रजासु उत्पादनक्षमतायाः अभावः थीं।
2(ख)महाराजः केषु कार्येषु प्रजाः प्रशिक्षितवान् ?Show solution
पाठ में बताया गया है कि महाराज ने प्रजा को कृषिकार्य, विविधपदार्थैः भोजननिर्माणं, तन्तुभिः वस्त्रनिर्माणं, गवाम् अश्वादीनां पशूनां पालनम्, गृहोपयोगिनां वस्तूनां निर्माणम्, पात्रनिर्माणम्, गृहनिर्माणम् तथा नगरनिर्माणम् जैसे कार्यों में प्रशिक्षित किया।
2(ग)ऋषभदेवस्य जीवनपरिवर्तिनी घटना का आसीत् ?Show solution
ऋषभदेव के जीवन को बदलने वाली घटना वह थी जब उन्होंने राजप्रासाद में नृत्यप्रदर्शन के समय एक नर्तकी को अचानक भूमि पर गिरकर मरते देखा। उसी से उनके मन में वैराग्य उत्पन्न हुआ।
2(घ)ऋषभदेवस्य दीर्घकालिकस्य उपवासस्य समाप्तिः कथम् अभवत् ?Show solution
पाठ के अनुसार ऋषभदेव के दीर्घकालिक उपवास का अंत तब हुआ जब उनके प्रपौत्र श्रेयांसः ने उन्हें पानार्थ इक्षुरसं दिया।
2(ङ)ऋषभदेवः कदा कुत्र च केवलज्ञानं प्राप्तवान् ?Show solution
पाठ में स्पष्ट है कि ऋषभदेव ने फाल्गुनमासस्य कृष्णपक्षे एकादश्यां तिथौ प्रयागराजे अक्षयवटवृक्षस्य अधः केवलज्ञान प्राप्त किया।
2(च)जनानां मार्गदर्शनार्थं कं क्रमं रचितवान् ?Show solution
पाठ के अनुसार जनानां मार्गदर्शनार्थ ऋषभदेव ने भिक्षुः, भिक्षुणी, श्रावकः, श्राविका — यह क्रम रचा। यही जैनसङ्घ के रूप में प्रसिद्ध है।
3(क)महान् च असौ राजा चShow solution
विग्रहः महान् च असौ राजा च = महाराजः।
3(ख)प्रजानां सुखम्Show solution
विग्रहः प्रजानां सुखम् = प्रजासुखम्।
3(ग)मूलाः समस्याःShow solution
विग्रहः मूलाः समस्याः = मूलसमस्याः।
3(घ)भोजनस्य निर्माणम्Show solution
विग्रहः भोजनस्य निर्माणम् = भोजननिर्माणम्।
3(ङ)आर्थिकी स्थितिःShow solution
विग्रहः आर्थिकी स्थितिः का समस्तपद आर्थिकी स्थितिः है। पाठ के अनुसार यही रूप अपेक्षित है।
3(च)प्राप्तः आनन्दः येन सःShow solution
विग्रहः प्राप्तः आनन्दः येन सः = प्राप्तानन्दः।
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान्
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
18 more solved questions in णमो अरिहन्ताणम्
They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.
Frequently Asked Questions
What are the important topics in णमो अरिहन्ताणम् for CBSE Class 9 Sanskrit?
Are these NCERT Solutions for णमो अरिहन्ताणम् free?
How should I revise णमो अरिहन्ताणम् for Class 9 exams?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for णमो अरिहन्ताणम्
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
For serious students
Get the full णमो अरिहन्ताणम् chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 9 Sanskrit. Free to start, no card needed.