Skip to main content
Chapter 7 of 13
NCERT Solutions

णमो अरिहन्ताणम् — NCERT Solutions

CBSE · Class 9 · Sanskrit

NCERT Solutions for णमो अरिहन्ताणम्, CBSE Class 9 Sanskrit: 36 textbook questions solved step by step. Part of the CBSE Class 9 Sanskrit syllabus.

140 questions34 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying णमो अरिहन्ताणम्? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Free trial, no card needed.

36 Questions Solved · 2 Sections

The first 18 solutions are open to read. The other 18 are free with a Super Tutor account.

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

1(क)ऋषभेण निर्मितस्य नगरस्य नाम किम् ?Show solution

पाठ में लिखा है कि ऋषभदेव ने अपने राज्य का एक भाग विनिता अपने पुत्र भरत को दिया था। नगर-निर्माण के संदर्भ में भी विनिता नामक नगर का उल्लेख है। इसलिए अपेक्षित उत्तर विनिता है।

1(ख)ऋषभस्य प्रसिद्धे द्वे कन्ये के ?Show solution

पाठ में स्पष्ट है कि ऋषभदेव की पुत्रियाँ ब्राह्मी और सुन्दरी थीं।

1(ग)कस्यां लिप्यां नैकानि शास्त्राणि लिपिबद्धानि ?Show solution

पाठ के अनुसार अनेक शास्त्र ब्राह्मीलिपि में लिपिबद्ध थे। इसलिए उत्तर ब्राह्मीलिप्याम् है।

1(घ)विनिता नामकं राज्यं ऋषभः कस्मै समर्पितवान् ?Show solution

पाठ में लिखा है: “विशेषतया ‘विनिता’ राज्यं भरताय ... समर्प्य”। अतः विनिता राज्य भरत को दिया गया।

1(ङ)ऋषभः बाहुबलिने किं राज्यं प्रदत्तवान् ?Show solution

पाठ में है कि ऋषभदेव ने तक्षशिलां बाहुबलये समर्पित की। इसलिए उत्तर तक्षशिला है।

1(च)प्रजाः भिक्षायां कानि वस्तूनि यच्छन्ति स्म ?Show solution

पाठ में कहा गया है कि जनाः भिक्षा में ऋषभदेव को आभरणानि अनर्घवस्तूनि च यच्छन्ति स्म।

2(क)देशे काः समस्याः सन्ति इति ऋषभदेवस्य कल्पना प्राप्ता ?Show solution

पाठ के अनुसार ऋषभदेव को यह स्पष्ट कल्पना हुई कि मूल समस्याएँ जनानाम् आलस्यं, कृषिकार्यं न्यूनता, और प्रजासु उत्पादनक्षमतायाः अभावः थीं।

2(ख)महाराजः केषु कार्येषु प्रजाः प्रशिक्षितवान् ?Show solution

पाठ में बताया गया है कि महाराज ने प्रजा को कृषिकार्य, विविधपदार्थैः भोजननिर्माणं, तन्तुभिः वस्त्रनिर्माणं, गवाम् अश्वादीनां पशूनां पालनम्, गृहोपयोगिनां वस्तूनां निर्माणम्, पात्रनिर्माणम्, गृहनिर्माणम् तथा नगरनिर्माणम् जैसे कार्यों में प्रशिक्षित किया।

2(ग)ऋषभदेवस्य जीवनपरिवर्तिनी घटना का आसीत् ?Show solution

ऋषभदेव के जीवन को बदलने वाली घटना वह थी जब उन्होंने राजप्रासाद में नृत्यप्रदर्शन के समय एक नर्तकी को अचानक भूमि पर गिरकर मरते देखा। उसी से उनके मन में वैराग्य उत्पन्न हुआ।

2(घ)ऋषभदेवस्य दीर्घकालिकस्य उपवासस्य समाप्तिः कथम् अभवत् ?Show solution

पाठ के अनुसार ऋषभदेव के दीर्घकालिक उपवास का अंत तब हुआ जब उनके प्रपौत्र श्रेयांसः ने उन्हें पानार्थ इक्षुरसं दिया।

2(ङ)ऋषभदेवः कदा कुत्र च केवलज्ञानं प्राप्तवान् ?Show solution

पाठ में स्पष्ट है कि ऋषभदेव ने फाल्गुनमासस्य कृष्णपक्षे एकादश्यां तिथौ प्रयागराजे अक्षयवटवृक्षस्य अधः केवलज्ञान प्राप्त किया।

2(च)जनानां मार्गदर्शनार्थं कं क्रमं रचितवान् ?Show solution

पाठ के अनुसार जनानां मार्गदर्शनार्थ ऋषभदेव ने भिक्षुः, भिक्षुणी, श्रावकः, श्राविका — यह क्रम रचा। यही जैनसङ्घ के रूप में प्रसिद्ध है।

3(क)महान् च असौ राजा चShow solution

विग्रहः महान् च असौ राजा च = महाराजः।

3(ख)प्रजानां सुखम्Show solution

विग्रहः प्रजानां सुखम् = प्रजासुखम्।

3(ग)मूलाः समस्याःShow solution

विग्रहः मूलाः समस्याः = मूलसमस्याः।

3(घ)भोजनस्य निर्माणम्Show solution

विग्रहः भोजनस्य निर्माणम् = भोजननिर्माणम्।

3(ङ)आर्थिकी स्थितिःShow solution

विग्रहः आर्थिकी स्थितिः का समस्तपद आर्थिकी स्थितिः है। पाठ के अनुसार यही रूप अपेक्षित है।

3(च)प्राप्तः आनन्दः येन सःShow solution

विग्रहः प्राप्तः आनन्दः येन सः = प्राप्तानन्दः।

3(छ)विधिना लिखितम्

Free with a Super Tutor account

3(ज)गृहं गृहं प्रति

Free with a Super Tutor account

3(झ)ब्राह्मीनामा लिपिः

Free with a Super Tutor account

4(क)महाराजेन राज्यं समर्पितम्।

Free with a Super Tutor account

4(ख)केनापि तत् न चिन्तितम्।

Free with a Super Tutor account

4(ग)ऋषभदेवेन दीर्घकालिकः उपवासः कृतः।

Free with a Super Tutor account

4(घ)जनैः जीवनपद्धतिः परिवर्तिता।

Free with a Super Tutor account

4(ङ)ऋषभेण योजना कृता।

Free with a Super Tutor account

5(क)इति + अतः

Free with a Super Tutor account

5(ख)च + इति

Free with a Super Tutor account

5(ग)देवस्य + अपि

Free with a Super Tutor account

5(घ)तथा + एव

Free with a Super Tutor account

5(ङ)इति + एतादृशाः

Free with a Super Tutor account

5(च)ब्राह्मीद्वारा + एव

Free with a Super Tutor account

5(छ)प्रस्थितः + अयम्

Free with a Super Tutor account

3(क)...

Free with a Super Tutor account

यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान्

1जैनसम्प्रदायानुसारं भोजनपद्धति लिखत। (किं खादन्ति ? कस्मिन् समये खादन्ति ?)

Free with a Super Tutor account

2पञ्चमहाव्रतानि लिखत।

Free with a Super Tutor account

18 more solved questions in णमो अरिहन्ताणम्

They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.

Frequently Asked Questions

What are the important topics in णमो अरिहन्ताणम् for CBSE Class 9 Sanskrit?
Key topics in णमो अरिहन्ताणम् include ऋषभदेवस्य जीवनं तथा राज्यशासनम्, ऋषभदेवस्य वैराग्यं, भिक्षाटनं, तपश्चर्या च, केवलज्ञानम्, आदिनाथनाम, जैनसङ्घः, नवकारमन्त्रः च. Study these first, then practise questions on each for Class 9 exams.
Are these NCERT Solutions for णमो अरिहन्ताणम् free?
The first 18 of the 36 solutions on this page are open to read. The other 18 are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.
How should I revise णमो अरिहन्ताणम् for Class 9 exams?
Learn the core ideas first, then work through the 140 practice questions on णमो अरिहन्ताणम्. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full णमो अरिहन्ताणम् chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 9 Sanskrit. Free to start, no card needed.