CBSE Class 9 Sanskrit — NCERT Solutions
CBSE Class 9 Sanskrit NCERT solutions, chapter by chapter — 444 textbook questions solved across 12 chapters. Follows the CBSE syllabus.
About these solutions
444 NCERT textbook questions for CBSE Class 9 Sanskrit, solved step by step across 12 chapters. Each chapter page has every exercise: half the solutions are open to read and the rest are free with a Super Tutor account.
सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्
36 questions solved
- 2. एकपदेन उत्तरं लिखत — · 5 questions
- 3. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत — · 5 questions
- 4. रिक्तस्थानानि पूरयन्तु — · 6 questions
- 5. मञ्जूषायाः पदानि उपयुज्य षड् वाक्यानि रचयत — · 1 question
- 6. अधोलिखितानां समस्तपदानाम् उदाहरणानुसारं विग्रहं कुरुत — · 6 questions
- 7. प्रदत्तमञ्जूषातः पर्यायपदानि चित्वा रिक्तस्थाने लिखत — · 6 questions
- 8. अधोलिखितानां मेलनं कुरुत — · 5 questions
- ७. प्रदत्तमञ्जूषातः पर्यायपदानि चित्वा रिक्तस्थाने लिखत — · 1 question
- ८. अधोलिखितानां मेलनं कुरुत — · 1 question
Q2(क).संस्कृतं कस्याः साधकम्?
पाठ्यपङ्क्तौ स्पष्टम् — “भारतीयैकतासाधकं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतं भारतीयैकतायाः साधकम् अस्ति।
Q2(ख).सर्वदा संस्कृतं कस्य सन्दोहदम्?
श्लोके पदम् अस्ति — “सर्वदानन्दसन्दोहदं संस्कृतम्”। अतः संस्कृतं सर्वदा आनन्दसन्दोहदम्।
सुखस्य मूलं धर्म धर्मस्य मूलम् अर्थ
27 questions solved
- अभ्यासाद् जायते सिद्धिः · 27 questions
Q1(क).वास्तविकसुखस्य आधारः कः ?
पाठे स्पष्टम् उक्तम् — “सुखस्य मूलं धर्मः”। अतः वास्तविकसुखस्य आधारः धर्मः अस्ति।
Q1(ख).कस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति ?
पाठे उक्तम् — “पर्याप्तधनस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति।” अतः उत्तरम् अर्थाभावात् / धनस्य अभावात् इति।
आत्मवत्सर्वभूतेषु य पश्यति स पण्डित
31 questions solved
- अभ्यासाद् जायते सिद्धिः · 31 questions
Q1(क).मातामही कस्य कथां श्रावितवती?
मातामही नामदेवमहाराजस्य कथां श्रावितवती। पाठे स्पष्टम् — “मातामहीम् ... कथा ! रोचते मे कथा ...” इति श्रुत्वा सा नामदेवस्य जीवनकथां कथयति।
Q1(ख).नामदेवस्य गुरुः नामदेवं किम् अध्यापितवान्?
गुरुः विसोबा नामदेवम् अध्यापितवान् यत् ईश्वरः केवलं मन्दिरे न भवति, अपि तु सर्वेषु भूतेषु निवसति; अतः सर्वात्मकस्य ईश्वरस्य पूजनं कर्तव्यम्।
न खलु वयस्तेजसो हेतु
75 questions solved
- अभ्यासाद् जायते सिद्धिः · 57 questions
- स्वाध्यायान्मा प्रमदः · 18 questions
Q1(क).खुदीरामस्य जन्म कुत्र अभवत् ?
खुदीरामस्य जन्म बङ्गप्रान्ते मेदिनीपुरनामके जनपदे स्थिते मोहोबनी-ग्रामे अभवत्।
एषा सा कृतकबुद्धि मानवबुद्धे सहकरी
55 questions solved
- अभ्यासाद् जायते सिद्धिः · 55 questions
Q1(क).कृतकबुद्धिः का अस्ति ?
पाठानुसारं कृतकबुद्धिः सा बुद्धिः अस्ति यया अचेतनयन्त्राणि मानवबुद्धिवत् कार्यं कुर्वन्ति। अतः यन्त्राणां मानववत् चिन्तनं, निर्णयं, कार्यकरणं च यस्मिन् भवति, सा कृतकबुद्धिः।
मन पूतं समाचरेत
54 questions solved
- अभ्यासाद् जायते सिद्धिः · 54 questions
Q1(क).लोकः कस्य आचरणम् अनुकरोति ?
श्लोके कहा गया है — "यद्यदाचरति श्रेष्ठः तत्तदेवेतरो जनः"। इसलिए लोकः श्रेष्ठस्य आचरणम् अनुकरोति।
णमो अरिहन्ताणम्
36 questions solved
- अभ्यासाद् जायते सिद्धिः · 34 questions
- यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान् · 2 questions
Q1(क).ऋषभेण निर्मितस्य नगरस्य नाम किम् ?
पाठ में लिखा है कि ऋषभदेव ने अपने राज्य का एक भाग विनिता अपने पुत्र भरत को दिया था। नगर-निर्माण के संदर्भ में भी विनिता नामक नगर का उल्लेख है। इसलिए अपेक्षित उत्तर विनिता है।
वर्णोच्चारण-शिक्षा २
38 questions solved
- अभ्यासाद् जायते सिद्धिः · 38 questions
Q1(क).वर्णानाम् उत्पत्यर्थं कति आवश्यकानि तत्त्वानि भवन्ति ?
वर्णानाम् उत्पत्त्यर्थं त्रीणि तत्त्वानि आवश्यकानि भवन्ति — स्थानम्, करणम्, आभ्यन्तर-प्रयत्नः।
अन्वय
52 questions solved
- अन्वयः · 40 questions
- Exercises · 12 questions
Q1.आद्ये विशेषणं योज्यं विशेष्यं तदनन्तरम् ।
आद्ये अर्थात् पहले विशेषण को जोड़ना चाहिए, और उसके तदनन्तर अर्थात् बाद में विशेष्य को रखना चाहिए।
समास
22 questions solved
- Exercises · 22 questions
Q1.समसनं नाम किम् ?
समसनम् नाम सङ्क्षेपणम्। अर्थात् पदानां मिलित्वा एकपदत्वम्।
शब्दरूपाणि
14 questions solved
- अभ्यास प्रश्नोत्तर · 1 question
- व्यञ्जनान्त एवं अन्य शब्दों की विभक्ति — प्रश्न 1 · 3 questions
- संख्यापदानि — प्रश्न 1 · 1 question
- संख्यापदानि — प्रश्न 2 (शुद्ध विकल्प) · 1 question
- संख्यापदानि — प्रश्न 3 (उचित विकल्प) · 1 question
- संख्यापदानि — प्रश्न 4 (क्रम) · 2 questions
- संख्यापदानि — प्रश्न 5 (गणित) · 5 questions
Qअकारान्त-पुँल्लिङ्ग प्रयोग (रिक्तस्थान-पूर्ति).अकारान्त पुँल्लिङ्ग शब्दों के प्रयोग में रिक्तस्थान भरिए:
(१) प्रथमा: ____ धावन्ति। (मृग)
(२) द्वितीया: रोहित: ________ पूजयति। (देव)
(३) तृतीया: वयं ________ कार्य कुर्म:। (हस्त)
(४) तृतीया: पशव: ________ चलन्ति। (पाद)
(५) चतुर्थी: माला ________ फलानि आनयति। (सुत)
(६) चतुर्थी: सुधा ________ पुस्तकानि नयति। (बालक)
दिया गया: अकारान्त पुँल्लिङ्ग शब्दों के रूप 'देव' के समान होते हैं।
(१) प्रथमा बहुवचन — मृग:
मृग का प्रथमा बहुवचन = मृगाः
वाक्य: मृगाः धावन्ति।
(२) द्वितीया एकवचन — देव:
देव का द्वितीया एकवचन = देवम्
वाक्य: रोहित: देवम् पूजयति।
(३) तृतीया द्विवचन — हस्त:
हस्त का तृतीया द्विवचन = हस्ताभ्याम्
वाक्य: वयं हस्ताभ्याम् कार्य कुर्म:।
(४) तृतीया बहुवचन — पाद:
पाद का तृतीया बहुवचन = पादैः
वाक्य: पशव: पादैः चलन्ति।
(५) चतुर्थी एकवचन — सुत:
सुत का चतुर्थी एकवचन = सुताय
वाक्य: माला सुताय फलानि आनयति।
(६) चतुर्थी बहुवचन — बालक:
बालक का चतुर्थी बहुवचन = बालकेभ्यः
वाक्य: सुधा बालकेभ्यः पुस्तकानि नयति।
धातुरूपाणि
4 questions solved
- अभ्यास प्रश्नोत्तर · 4 questions
Q1.कोष्ठके प्रदत्त-धातूनाम् उचितै: रूपै: रिक्तस्थानानि पूर्यत —
दत्त सूचना: कोष्ठक में दिए गए धातु तथा लकार के अनुसार उचित क्रियापद लिखना है।
i. ये छात्रा: कक्षायां ध्यानेन पाठ शृण्वन्ति (श्रु, लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन), ते अभीष्टं परिणामं लभन्ते (लभ्, लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन)।
ii. भो छात्रा: ! जंक इति भोज्यवस्तूनि तु कदापि मा भक्षयत (भक्षु, लोट्, मध्यमपुरुष, बहुवचन)।
iii. अनुशासनबद्ध: बाल: यथाकालं सर्वं कार्यं कर्तुं शक्नोति (शक्, लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन)।
iv. पुत्र! पश्य (दृश्, लोट्, मध्यमपुरुष, एकवचन) स्वलेखम्। त्वं ध्यानेन सुलेखं लिख (लिख्, लोट्, मध्यमपुरुष, एकवचन)।
v. पितः! अद्य अहम् ध्यानेन लिखित्वा भवते दर्शयिष्यामि (दृश्, लृट्, उत्तमपुरुष, एकवचन)।
vi. रमा आश्रमे पुष्पाणि चिनोति (चि, लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन)।
vii. यदि अहम् तत् कार्यं कुर्याम् तर्हि किम् उपहारं लप्स्ये (लभ्, लृट्, उत्तमपुरुष, एकवचन)?
viii. ये जना: यत्किमपि अखाद्यम् भक्षयन्ति (भक्षु, लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन) ते प्राय: अस्वस्था: भवन्ति (भू, लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन)।
ix. भो बाला:! कमपि प्राणिनं मा तुदत (तुद्, लोट्, मध्यमपुरुष, बहुवचन)।
x. भवान् किं सत्यं ब्रवीति (ब्रू, लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन)?
Get chapter-wise help for CBSE Class 9 Sanskrit
Super Tutor gives you chapter summaries, revision notes, practice quizzes and flashcards, organised around the CBSE syllabus. Free to start.
Try Super Tutor freeFrequently Asked Questions
Where can I find CBSE Class 9 Sanskrit NCERT Solutions?
This page has NCERT solutions for 12 chapters of CBSE Class 9 Sanskrit for the 2026-27 session. Each chapter links to its own page with the full set.
How should I prepare for CBSE Class 9 Sanskrit exams?
Go through the syllabus first, then work chapter by chapter: learn the ideas, practise questions, and revise with notes and flashcards. Leave time at the end to revise every chapter once more under timed conditions.
Are the CBSE Class 9 Sanskrit NCERT Solutions free?
Half of the solutions on each chapter page are open to read. The rest are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.
Browse NCERT Solutions by Chapter
12 chapters
More Sanskrit Resources
CBSE Class 9
Practice Quiz
Test yourself with quick quizzes
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key concepts and quick revision points
Formula Sheet
The formulas of each chapter in one place
Chapter Summary
Understand each chapter at a glance
Concept Maps
Diagrams showing how topics connect
Study Plan
Week-by-week preparation schedule
Flashcards
Quick-fire cards for active recall practice
Syllabus
Chapter list and the topics in each