Chapter 4 of 13

Questions Notes Flashcards Summary Formulas Quiz Concepts Syllabus Plan

Updated 6 August 2026

NCERT Solutions

न खलु वयस्तेजसो हेतु

CBSE · Class 9 · Sanskrit

NCERT Solutions for न खलु वयस्तेजसो हेतु — CBSE Class 9 Sanskrit.

117 questions30 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying न खलु वयस्तेजसो हेतु? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 9 students started this chapter today

84 Questions Solved · 2 Sections

42 worked solutions below. Unlock all 84 free in Super Tutor

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

1(क)खुदीरामस्य जन्म कुत्र अभवत् ?Show solution

खुदीरामस्य जन्म बङ्गप्रान्ते मेदिनीपुरनामके जनपदे स्थिते मोहोबनी-ग्रामे अभवत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)खुदीरामः किमर्थं व्यथितः भवति स्म ?Show solution

खुदीरामः देशवासिषु जायमानान् अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)सत्येन्द्रनाथः किम् उपदिष्टवान् ?Show solution

सत्येन्द्रनाथः उपादिशत्— “क्रान्तिकार्यं कर्तुं शरीरं वज्रसदृशं दृढं, बुद्धिः असिधारा इव तीक्ष्णा, मनः गङ्गाजलमिव निर्मलं च भवेत्” इति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)खुदीरामः कदा पर्यन्तं पादत्राणं न धरिष्यामि इति प्रतिज्ञातवान् ?Show solution

खुदीरामः प्रतिज्ञातवान् यत् “यावत् भारतम् आङ्ग्लशासनात् मुक्तं न भविष्यति तावत् पादत्राणं न धरिष्यामि” इति। अतः उत्तरम्— भारतस्य आङ्ग्लशासनात् मुक्तिं यावत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ङ)किमर्थं न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः ?Show solution

न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः अभवन्, यतः मृत्युदण्डं श्रुत्वा अपि खुदीरामस्य मुखे भयं दुःखं वा नासीत्, प्रत्युत प्रसन्नता, शान्तिः, तृप्तिः, तेजः च आसीत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(क)देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति ।Show solution

पाठे स्पष्टम् उक्तम्— “देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति।” अतः वाक्यं सत्यम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)निर्दयः किङ्गजफोर्ड बालान् अपि दण्डयति स्म ।Show solution

पाठे किङ्गजफोर्डः “निर्दयः” इति वर्णितः, अतः सः बालान् अपि दण्डयति स्म इति वाक्यं सत्यम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)खुदीरामस्य आक्रमणेन किङ्गजफोर्ड मृतः ।Show solution

पाठानुसारं किङ्गजफोर्डः न हतः; तस्य रथे विस्फोटकं क्षिप्तम्, परन्तु केनेडीनामकस्य अधिकारिणः पत्नी पुत्री च तत्र मृते, किङ्गजफोर्डः रक्षितः। अतः वाक्यं असत्यम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)खुदीरामः किङ्गजफोर्डमहोदयस्य रथस्य उपरि विस्फोटकं क्षिप्तवान् ।Show solution

पाठे उक्तम्— “किङ्गजफोर्ड इत्यस्य रथविशेषे प्रफुल्ल-खुदीरामाभ्यां विस्फोटकं प्रक्षिप्तम्”। अतः वाक्यं सत्यम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)खुदीरामः बालानां सङ्घटनं कृत्वा पदयात्राम् आयोजयति स्म ।Show solution

पाठे स्पष्टम्— “बालानां संघटनं कृत्वा सः पदयात्राम् आयोजयति स्म।” अतः वाक्यं सत्यम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(क)सप्तचत्वारिंशदधिक-नवदशशततमं वर्षम्Show solution

सप्तचत्वारिंशदधिक-नवदशशततमं वर्षम् = 1900 + 47 = 1947।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)अष्टाधिक-नवदशशततमं वर्षम्Show solution

अष्टाधिक-नवदशशततमं वर्षम् = 1900 + 8 = 1908।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)पञ्चाशदुत्तर-नवदशशततमं वर्षम्Show solution

पञ्चाशदुत्तर-नवदशशततमं वर्षम् = 1900 + 50 = 1950।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(घ)पञ्चाधिक-नवदशशततमं वर्षम्Show solution

पञ्चाधिक-नवदशशततमं वर्षम् = 1900 + 5 = 1905।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ङ)नवाशीत्यधिक-अष्टादशशततमं वर्षम्Show solution

नवाशीत्यधिक-अष्टादशशततमं वर्षम् = 1800 + 89 = 1889।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

4अधः प्रदत्तानि पदानि आधृत्य चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि लिखत —Show solution

चित्रानुसारं पञ्च वाक्यानि—

1. उद्यानं स्वच्छं सुन्दरं च अस्ति।
2. उद्यानमध्ये बहवः वृक्षाः सन्ति।
3. वृक्षेषु पक्षिणः कूजन्ति।
4. तत्र पुष्पाणि शोभन्ते।
5. उद्यानस्य पार्श्वे गृहाणि दृश्यन्ते।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(क)इत्यादयःShow solution

इति + आदयः = इत्यादयः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ख)सर्वेऽपिShow solution

सर्वेऽपि = सर्वे + अपि।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ग)कश्चित्Show solution

कश्चित् = कः + चित्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(घ)प्रत्येकम्Show solution

प्रत्येकम् = प्रति + एकम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ङ)वयस्तेजसःShow solution

वयस्तेजसः = वयः + तेजसः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(च)अचिरादेवShow solution

अचिरादेव = अचिरात् + एव।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(क)देशस्य भक्ताःShow solution

विग्रहवाक्यं देशस्य भक्ताः = देशभक्ताः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(ख)बालः च क्रान्तिवीरः चShow solution

विग्रहवाक्यं बालः च क्रान्तिवीरः च = बालक्रान्तिवीरः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(ग)वज्रेण सदृशम्Show solution

विग्रहवाक्यं वज्रेण सदृशम् = वज्रसदृशम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(घ)असेः धाराShow solution

असेः धारा का समस्त पद असिधारा होता है। पाठ में भी सत्येन्द्रनाथः ने कहा है — “बुद्धिः असिधारा इव तीक्ष्णा”।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(ङ)मृत्युः एव दण्डःShow solution

मृत्युः एव दण्डः का समस्त पद मृत्युदण्डः होता है। पाठ में खुदीराम के लिए “मृत्युदण्डः उद्घोषितः” आया है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(च)न साधारणःShow solution

न साधारणः का समस्त पद असाधारणः होता है। पाठ की शब्दावली में इसका अर्थ भी दिया है — असाधारणः = न साधारणः।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(छ)निर्गता दया यस्मात् सःShow solution

निर्गता दया यस्मात् सः का समस्त पद निर्दयः होता है। पाठ में किङ्गजफोर्ड के लिए भी निर्दयः शब्द प्रयुक्त हुआ है।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

7(क)वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः भवन्ति स्म।Show solution

लङ्लकारे वाक्यं होगा — वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः अभवन्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

7(ख)सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपादिशत्।Show solution

कतवतु-प्रत्ययेन रूपम् — सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपादिष्टवान्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

7(ग)सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न शक्तवान्।Show solution

लङ्लकारे — सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न अशक्नोत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

7(घ)क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयन्।Show solution

स्म प्रयोगे — क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयन् स्म।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

7(ङ)प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं कृतवान्।Show solution

लङ्लकारे — प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं अकरोत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

8(क)बालकः गच्छति।Show solution

कश्चित् का प्रयोग करके वाक्य होगा — कश्चित् बालकः गच्छति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

8(ख)बालिका गच्छति।Show solution

काचित् का प्रयोग करके वाक्य होगा — काचित् बालिका गच्छति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

8(ग)फलं खादतु।Show solution

किञ्चित् का प्रयोग करके वाक्य होगा — किञ्चित् फलं खादतु।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

8(घ)लेखनी लुप्ता।Show solution

काचित् का प्रयोग करके वाक्य होगा — काचित् लेखनी लुप्ता।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

8(ङ)सः आगच्छेत्।Show solution

कदाचित् का प्रयोग करके वाक्य होगा — कदाचित् सः आगच्छेत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत —Show solution

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2अधः प्रदत्तेषु वाक्येषु किं वाक्यं सत्यं किं च असत्यम् इति सूचयत —Show solution

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3अधः प्रदत्तानां संवत्सराणां शब्दानाम् अङ्कैः सह मेलनं कुरुत —Show solution

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5सन्धिच्छेदं कुरुत —

6विग्रहवाक्यं दृष्ट्वा पाठ्यपुस्तकात् समस्तपदानि चित्वा पूरयत —

7लङ्लकारः, कतवतु-प्रत्ययः, स्म, कतप्रत्ययः – एते सर्वेऽपि भूतकालं सूचयन्ति। अधः दत्तानि वाक्यानि सूचनानुसारं परिवर्तयत —

8पाठे कदाचित्, कस्यचित्, इति एवं विधानि पदानि सन्ति। एतानि 'चित्' प्रत्यययुक्तानि अव्ययानि भवन्ति। एतानि पदानि विशेषणानि भवन्ति। चित् प्रत्ययस्य योजनेन अर्थे अनिश्चयस्य भावः सूच्यते। यथा —

2(क)देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति । (सत्यम् / असत्यम्)

2(ख)निर्दयः किङ्गजफोर्ड बालान् अपि दण्डयति स्म । (सत्यम् / असत्यम्)

2(ग)खुदीरामस्य आक्रमणेन किङ्गजफोर्ड मृतः । (सत्यम् / असत्यम्)

2(घ)खुदीरामः किङ्गजफोर्डमहोदयस्य रथस्य उपरि विस्फोटकं क्षिप्तवान् । (सत्यम् / असत्यम्)

2(ङ)खुदीरामः बालानां सङ्घटनं कृत्वा पदयात्राम् आयोजयति स्म । (सत्यम् / असत्यम्)

7(क)वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः भवन्ति स्म। (लङ्-लकारः)

7(ख)सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपादिशत्। (कतवतु-प्रत्ययः)

7(ग)सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न शक्तवान्। (लङ्-लकारः)

7(घ)क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयन्। (स्म)

7(ङ)प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं कृतवान्। (लङ्-लकारः)

8(क)बालकः गच्छति। ...कश्चित् बालकः गच्छति....

8(ख)बालिका गच्छति। ...

8(ग)फलं खादतु। ...

8(घ)लेखनी लुप्ता। ...

8(ङ)सः आगच्छेत्। ...

4(क)...

8(क)कश्चित् बालकः गच्छति।

8(क)बालकः गच्छति। ...कश्चित् बालकः गच्छति।...

स्वाध्यायान्मा प्रमदः

1(क)सुभाषचन्द्रः वदति

1(ख)... अर्जुनः भीष्मद्रोणादीन् अपश्यत्

1(ग)श्रीरामः भरतम् उक्तवान्

1(घ)... भरतः अयोध्यां प्राप्तवान्

1(ङ)... खुदीरामाय मृत्युदण्डः उद्घोषितः

1(च)... वृष्टिः भवति

1(छ)... खुदीरामः बालः

1(ज)... कार्यं करोति

1(झ)प्रफुल्ल-खुदीरामाभ्यां

1(ञ)... अध्ययनं सुदृढं भवति

1(ट)... खुदीरामः आङ्ग्लानां हस्तगतः

2भगतसिंहः, मङ्गलपाण्डे, चन्द्रशेखरः, लक्ष्मीबाई,
बालगङ्गाधरतिलकः इत्येतेषां क्रान्तिवीराणां जीवनचरितं संगृह्य
ततः एकां घटनां कक्षायां वदत।

3पाठे विद्यमानानि अव्ययपदानि संगृह्य दश (१०) वाक्यानि रचयत।

4(क)मम जन्म

4(ख)पितुः जन्म

4(ग)मातुः जन्म

4(घ)भ्रातुः जन्म

4(ङ)भगिन्याः जन्म

5पारा-अलम्पिकस् स्पर्धायां कस्यापि एकस्य यशस्विप्रतिभागिनः
विषये शिक्षकस्य पुरतः कथां श्रावयत।

6नृत्यसङ्गीतादिक्षेत्रेषु कस्यापि एकस्य जनप्रियस्य कलाकारस्य
विषये पञ्चवाक्यानि लिखित्वा शिक्षकान् दर्शयत ?

42 more solved questions in न खलु वयस्तेजसो हेतु

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in न खलु वयस्तेजसो हेतु for CBSE Class 9 Sanskrit?

न खलु वयस्तेजसो हेतु covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 9 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.

How to score full marks in न खलु वयस्तेजसो हेतु — CBSE Class 9 Sanskrit?

Understand the core concepts first, then work through the 117 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.

Where can I get free NCERT Solutions for न खलु वयस्तेजसो हेतु Class 9 Sanskrit?

This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in न खलु वयस्तेजसो हेतु (CBSE Class 9 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for न खलु वयस्तेजसो हेतु

All 13 chapters — CBSE Class 9 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full न खलु वयस्तेजसो हेतु chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 9 Sanskrit.

Try Super Tutor Free

Try the full chapter — Free

न खलु वयस्तेजसो हेतु

Studying न खलु वयस्तेजसो हेतु? Get the full interactive chapter.

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

स्वाध्यायान्मा प्रमदः

Frequently Asked Questions

Sources & Official References

More resources for न खलु वयस्तेजसो हेतु

Practice Quiz

Important Questions

Revision Notes

Formula Sheet

Chapter Summary

Concept Maps

Study Plan

Flashcards

Syllabus

Get the full न खलु वयस्तेजसो हेतु chapter — for free.