एषा सा कृतकबुद्धि मानवबुद्धे सहकरी — NCERT Solutions

पाठे आर्यः यशिका च विद्यालये कृतकबुद्धेः उपयोगं कुरुत इति न उक्तम्। अतः वाक्यं अशुद्धम्।

पाठे स्पष्टम् अस्ति — कृतकबुद्धिः गुरुमित्रम् अस्ति, गुरुविकल्पः नास्ति। अतः “केवलं विनोदानुकूलम् उपकरणम् अस्ति” इति वाक्यं अशुद्धम्।

पाठे अथर्वः अपि शिक्षायां कृतकबुद्धेः प्रयोगं करोति इति भावः स्पष्टः अस्ति; दीक्षा, स्वयम्, पी.एम्.-ईविद्या, चैटबोट् इत्यादीनां उल्लेखः तत्र कृतः। अतः वाक्यं शुद्धम्।

पाठे अक्षतः उपन्यासलेखनं करोति इति न उक्तम्। तस्य सम्बद्धं वाक्यं पाठे नास्ति। अतः वाक्यं अशुद्धम्।

पाठे स्पष्टम् — डीप्-फेक् कृतकबुद्ध्या निर्मितं मिथ्याचित्रं, दृश्यं, ध्वनिः वा अस्ति; अतः ए.आइ. डीप्-फेक् इत्यपि कश्चन दुरुपयोगः अस्ति इति वाक्यं शुद्धम्।

पाठे आर्यः चित्रनिर्माणाय कृतकबुद्धेः साहाय्यं प्राप्नोति इति न उक्तम्। अतः वाक्यं अशुद्धम्।

पाठे शिक्षकः गम्भीरतया चैटबोट वाक्यानां मूल्याङ्कनं करोति इति वाक्यं न दृश्यते। अतः एतत् वाक्यं अशुद्धम्।

एतत् प्रश्नम् चित्राधारितम् अस्ति, किन्तु चित्रस्य विवरणम् अत्र न दत्तम्। अतः केवलं पाठाधारेण निश्चितं उत्तरं दातुं न शक्यते।

वाक्ये आर्यः इति कर्ता अस्ति। मुख्यक्रिया आसीत् इति पदेन दर्शिता; उपयोगंकुर्वन् इति कृदन्तरूपेण सहायकभावं बोधयति।

वाक्ये यशिका इति कर्ता। क्रिया वर्णयति इति पदम्।

वाक्ये शिक्षकः इति कर्ता। क्रिया सूचयति इति पदम्।

वाक्ये अथर्वः इति कर्ता। क्रिया दत्तवान् इति पदम्।

वाक्ये वेदः इति कर्ता। क्रिया विवेचयति इति पदम्।

वाक्ये अद्यतनं इति विशेषणम्। तत् संगणकयन्त्रम् इति विशेष्यं विशिनष्टि।

वाक्ये गम्भीरम् इति विशेषणम्। तत् गवेषणम् इति विशेष्यं विशेषयति।

वाक्ये सुबोधा इति विशेषणम्। तत् प्रस्तुतिः इति विशेष्यं विशिनष्टि।

वाक्ये सुस्पष्टः इति विशेषणम्। तत् सन्देशः इति विशेष्यं विशिनष्टि।

वाक्ये आधुनिकः इति विशेषणम्। तत् दृष्टिकोणः इति विशेष्यं विशिनष्टि।

पाठे प्रदत्तानुसारं यथोचितमेलनम् एतत् —

• चैट-जीपीटी — संवादयन्त्रम्
• डीप्-फेक् — मिथ्याचित्रस्य निर्माणम्
• शिक्षकः — नैतिकतायाः शिक्षां करोति
• एलेक्सा — गीतं गायति, दीपं प्रकाशितं करोति च
• डेटासेट् — यन्त्रपाठशालायाः नाम
• दीक्षा (DIKSHA) — ए.आई. आधारित-शिक्षाप्रणाली
• अपूर्वानुमेय-नियन्त्रणम् — अपराधशमनाय प्रयोगः
• गूगल मानचित्रं — पथनिर्देशनं करोति
• पूर्वग्रहः — पक्षपातयुक्तं प्रशिक्षणफलम्
• DALL-E — चित्रोत्पादनाय ए.आई. अनुप्रयोगः

अत्र चित्राधारित-शब्दजालं दत्तम् अस्ति, अतः पाठे उल्लिखितानां शब्दानां साहाय्येन केवलं सामान्यतया चिन्हितुं शक्यते; परन्तु प्रश्नरूपेण स्पष्टः एकः उत्तरः नास्ति।

पाठानुसारं क्षेत्रानुसार-उदाहरणानि एतानि सन्ति —

• शिक्षाक्षेत्रे — दीक्षा, स्वयम्, पी.एम्.-ईविद्या, संशयनिराकरणार्थं चैटबोट्, भाषानुवादोपकरणानि
• चिकित्साक्षेत्रे — रोबोटिक्-सर्जरी, रोग-पूर्वज्ञानं, रश्मिपरीक्षणविद्या, चैट-कृतकबुद्धिः, औषधशुश्रूषा
• वाणिज्ये — पाठे प्रत्यक्षं उदाहरणं न पृथक् दत्तम्, किन्तु वित्तक्षेत्रस्य उल्लेखः अस्ति
• सैन्यक्षेत्रे — पाठे प्रत्यक्षं उदाहरणं न दत्तम्
• कृषिक्षेत्रे — ड्रोनमाध्यमेन बीज-वपनं, कीटनिरीक्षणं, भूमिक्षमता-चेत्यादीनां परीक्षणम्
• मनोरञ्जनक्षेत्रे — गीतगायनम्, वचनसहायता, अनुप्रयुक्ततन्त्राणि
• वास्तुकलाक्षेत्रे — पाठे प्रत्यक्षं उदाहरणं न दत्तम्
• विधिक्षेत्रे — मुखपरिचयप्रणाली, पूर्वानुमेय-नियन्त्रणम्
• सामान्यजीवनक्षेत्रे — एलेक्सा, सिरि, गूगल-सहायकः, चैट-जीपीटी, गूगल-मानचित्रम्

यन्त्राणां शिक्षणाय डेटासेट् नामकः दत्तांशसमूहः उपयुज्यते, इति पाठे स्पष्टम् अस्ति।

दत्ते वर्गचित्रजाले अध्यायस्थशब्दाः एव नूतनपदानि। वामतः दक्षिणं वा उपरितः अधः वा रेखाङ्कनीयानि पदानि सन्ति — कृतकबुद्धिः, गूगलमानचित्रः, डीप्-फेक्, ए.आइ., चैटबोट्, यन्त्राधिगमः, चैट-जीपीटी, एलेक्सा, डिजिटल्।

अतः उदाहरणानुसारं रेखाङ्कनीयानि पदानि एतानि भवन्ति।

पाठानुसारं —

• (क) “आर्यः यशिका च विद्यालये कृतकबुद्धेः उपयोगं कुरुत।” — शुद्धम्; आर्यः यशिका च विद्यालये कृतकबुद्धेः उपयोगं कुर्वतः इत्यर्थः।
• (ख) “कृतकबुद्धिः केवलं विनोदानुकूलम् उपकरणम् अस्ति।” — अशुद्धम्; पाठे कृतकबुद्धिः शिक्षायां, चिकित्सायां, कृषिक्षेत्रे, न्यायालये इत्यादिषु बहुषु स्थलेषु उपयोगिनी उक्ता।
• (ग) “अथर्वः अपि शिक्षायां कृतकबुद्धेः प्रयोगं करोति।” — शुद्धम्; पाठे अथर्वः चैट-जीपीटी, एलेक्सा इत्यादीनां उल्लेखं करोति, शिक्षायां च कृतकबुद्धेः उपयोगः दर्शितः।
• (घ) “अक्षतः चैटबोट इत्यस्य साहाय्येन उपन्यासलेखनं करोति।” — पाठे एतत् स्पष्टतया न दीयते, अतः शुद्धत्वं न सिद्धम्; परन्तु वाक्यं पाठानुसारं नास्ति।
• (ङ) “ए.आइ. डीप्-फेक् इत्यपि कश्चन दुरुपयोगः अस्ति।” — पाठे डीप्-फेक् कृतकबुद्ध्या निर्मितं मिथ्याचित्रादि इति उक्तम्, दुरुपयोगरूपेण अपि विवक्षितम्।
• (च) “आर्यः चित्रनिर्माणाय कृतकबुद्धेः साहाय्यं प्राप्नोति।” — पाठे चित्रनिर्माणाय एतस्य स्पष्टं उदाहरणं न दीयते; अतः वाक्यं पाठानुसारं न सिद्धम्।
• (छ) “शिक्षकः गम्भीरतया चैटबोट वाक्यानां मूल्याङ्कनं करोति।” — पाठे न उल्लिखितम्।

अतः पाठेन निश्चितरूपेण शुद्धानि वाक्यानि: (क), (ग), (च) इति पाठ्यप्रयोगानुसारं उत्तरम् गृह्यते।

चित्रस्य आधारं स्वीकृत्य संस्कृतभाषायां पञ्च वाक्यानि एतेषां प्रकारेण रचयितुं शक्यन्ते —

(क) कक्षायां छात्राः अध्यापकं नमन्ति।
(ख) अध्यापकः छात्रेभ्यः कृतकबुद्धेः विषये वदति।
(ग) छात्राः ध्यानपूर्वकं पाठम् शृण्वन्ति।
(घ) पटुकारयानम् कृतकबुद्ध्या चलति।
(ङ) विद्यालये सर्वे छात्राः प्रसन्नाः सन्ति।

प्रत्येकवाक्ये कर्तृपदम् कः कार्यं करोति इति शब्दः, क्रियापदम् तु क्रियायाः पदम् —

• (क) “आर्यः संगणकस्य उपयोगंकुर्वन् आसीत्।”
• कर्तृपदम् — आर्यः
• क्रियापदम् — उपयोगंकुर्वन् आसीत्
• (ख) “यशिका कृतकबुद्धेः उपयुक्तानाम् उपयोगान् वर्णयति।”
• कर्तृपदम् — यशिका
• क्रियापदम् — वर्णयति
• (ग) “शिक्षकः बालेभ्यः सतर्कतायाः आवश्यकतां सूचयति।”
• कर्तृपदम् — शिक्षकः
• क्रियापदम् — सूचयति
• (घ) “अथर्वः अपि कस्यचित् रोबोटिक्-यन्त्रस्य ज्ञानं दत्तवान्।”
• कर्तृपदम् — अथर्वः
• क्रियापदम् — दत्तवान्
• (ङ) “वेदः अपि कृतकबुद्धेः दोषान् विवेचयति।”
• कर्तृपदम् — वेदः
• क्रियापदम् — विवेचयति

प्रत्येकवाक्ये विशेषणम् गुणं सूचयति, विशेष्यम् तु तेन विशेषितः शब्दः —

• (क) “अद्यतनं संगणकयन्त्रम् अतिसक्रियम् अस्ति।”
• विशेषणम् — अतिसक्रियम्
• विशेष्यम् — संगणकयन्त्रम्
• (ख) “वेदस्य गवेषणं गम्भीरम् आसीत्।”
• विशेषणम् — गम्भीरम्
• विशेष्यम् — गवेषणम्
• (ग) “यशिकायाः प्रस्तुतिः सुबोधा आसीत्।”
• विशेषणम् — सुबोधा
• विशेष्यम् — प्रस्तुतिः
• (घ) “शिक्षकस्य सन्देशः सुस्पष्टः आसीत्।”
• विशेषणम् — सुस्पष्टः
• विशेष्यम् — सन्देशः
• (ङ) “आर्यस्य दृष्टिकोणः आधुनिकः आसीत्।”
• विशेषणम् — आधुनिकः
• विशेष्यम् — दृष्टिकोणः