द्वीपेषु रम्य द्वीपोऽण्डमान

पदानां मेलनम् —

| क | ख |
|---|---|
| हान्दुमान् | अण्डमानः |
| कालापानी | सेल्यूलरकारागारः |
| जारवा | जनजातिः |
| स्वराजद्वीपः | एलीफेण्टा |
| राधानगरतटः | श्वेतरेणुः |
| स्वातन्त्र्यवीरः | सावरकरः |

उत्तरम् — रामायणकाले अण्डमानद्वीपस्य नाम 'हान्दुमान्' इति आसीत्। (हनुमतः नाम्ना अयं द्वीपः प्रसिद्धः आसीत्।)

उत्तरम् — स्वातन्त्र्यवीरः सावरकरः सेल्यूलरकारागारे एकादश (११) वर्षाणि कष्टं सोढवान्।

उत्तरम् — अण्डमानद्वीपे जारवा, ओंगी, सेण्टिनली, अण्डमानी इत्यादयः जनजातयः निवसन्ति।

उत्तरम् — अण्डमानद्वीपे जनाः आजीविकार्थं कृषिकार्यं मत्स्यग्रहणं च कुर्वन्ति। पर्यटनसम्बद्धकार्याणि अपि कुर्वन्ति।

उत्तरम् — अन्ते सर्वे मिलित्वा 'द्वीपेषु रम्यः द्वीपोऽण्डमानः' इति श्लोकं गायन्ति।

रिक्तस्थानपूर्तिः —

(क) अण्डमानद्वीपस्य राजधानी पोर्टब्लेयर अस्ति।

(ख) सूर्यांशः गृहं गत्वा अन्तर्जालमाध्यमेन अण्डमानस्य अन्वेषणम् अकरोत्।

(ग) प्रथमशताब्द्याम् अस्य नाम हान्दुमान् इति आसीत्।

(घ) अस्मिन् द्वीपे सेल्यूलर इति कारागारम् अस्ति।

(ङ) वयं स्वातन्त्र्यवीराणां बलिदानेन सुखेन जीवामः।

(च) कालापानी यूनेस्को संस्थायाः वैश्विकसम्पदः सूच्यां संरक्षितम्।

(छ) कृषिकार्येण मत्स्यग्रहणेन च जीविकां निर्वहन्ति।

विशेषण-विशेष्यमेलनम् —

(क) नीलम् → नीलं समुद्रम् (नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया)

(ख) सुन्दरतमेषु → सुन्दरतमेषु आपणेषु (पुल्लिङ्गम्, सप्तमी बहुवचनम्)

(ग) स्वीयाः → स्वीयाः रीतिपरम्पराः (स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा बहुवचनम्)

(घ) विविधवर्णाः → विविधवर्णाः मत्स्याः (पुल्लिङ्गम्, प्रथमा बहुवचनम्)

(ङ) स्थानीये → स्थानीये आपणे (पुल्लिङ्गम्, सप्तमी एकवचनम्)

(च) प्रथमम् → प्रथमं स्थानम् (नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया एकवचनम्)

विशेषणानुसारं विशेष्यपदानि —

(क) नूतने → नूतने गृहे (सप्तमी, नपुंसकलिङ्गम्)

(ख) पवित्रं → पवित्रं गुरुकुलम् (प्रथमा/द्वितीया, नपुंसकलिङ्गम्)

(ग) रक्तायां → रक्तायां शाटिकायां (सप्तमी, स्त्रीलिङ्गम्)

(घ) उत्तमानि → उत्तमानि पुस्तकानि (प्रथमा/द्वितीया, नपुंसकलिङ्गम् बहुवचनम्)

(ङ) सुदीर्घः → सुदीर्घः मार्गः (प्रथमा, पुल्लिङ्गम्)

(च) सुन्दरी → सुन्दरी युवती (प्रथमा, स्त्रीलिङ्गम्)

(छ) उन्नतान् → उन्नतान् वृक्षान् (द्वितीया, पुल्लिङ्गम् बहुवचनम्)

(ज) विशालां → विशालां पाठशालां (द्वितीया, स्त्रीलिङ्गम्)

(झ) स्थूलाय → स्थूलाय गजाय (चतुर्थी, पुल्लिङ्गम्)

(ञ) तस्य → तस्य तटस्य (षष्ठी, पुल्लिङ्गम्)

सर्वनामविशेषणपूर्तिः —

(क) तेषां पुष्पाणाम् उद्यानम् अस्ति। (षष्ठी बहुवचनम्)

(ख) एषा वृद्धा आपणं गच्छति। (प्रथमा, स्त्रीलिङ्गम्)

(ग) तस्मिन् चित्रे चन्द्रयानम् अस्ति। (सप्तमी, नपुंसकलिङ्गम्)

(घ) सः शिक्षकः संस्कृतं पाठयति। (प्रथमा, पुल्लिङ्गम्)

(ङ) ते बालकाः जलं पिबन्ति। (प्रथमा, पुल्लिङ्गम् बहुवचनम्)

(च) तत् पुष्पम् आकर्षकम् अस्ति। (प्रथमा, नपुंसकलिङ्गम्)

(छ) तौ कन्दुकेन क्रीडन्ति। (प्रथमा, द्विवचनम्)

(ज) ताः शिक्षिकाः गीतं शिक्षयन्ति। (प्रथमा, स्त्रीलिङ्गम् बहुवचनम्)

(झ) तौ मयूरी नृत्यतः। (प्रथमा, द्विवचनम् — द्वौ मयूरौ नृत्यतः)

(ञ) तस्यै बालिकायै पुस्तकानि यच्छ। (चतुर्थी, स्त्रीलिङ्गम्)

अव्ययपदानि (पाठे प्रयुक्तानि) —

$$\text{अपि, एव, तु, च, अत्र, तत्र, यत्र, कदा, सदा, पुनः, अधुना, तदा, परन्तु, इति, अतः}$$

क्रियापदानि (पाठे प्रयुक्तानि) —

$$\text{अस्ति, सन्ति, आसीत्, गच्छति, पठति, वदति, करोति, निवसन्ति, विराजते, गायन्ति, अकरोत्, सोढवान्}$$

*(पाठस्य मूलपाठं दृष्ट्वा अधिकानि पदानि योजयितुं शक्यन्ते।)*

षष्ठीतत्पुरुषसमासः (उदाहरणानुसारम्) —

यथा: समुद्रस्य मध्ये = समुद्रमध्ये

(क) द्वीपानां समूहः = द्वीपसमूहः

(ख) रामायणस्य काले = रामायणकाले

(ग) भारतस्य भूमिः = भारतभूमिः

(घ) उद्योगस्य विषयः = उद्योगविषयः

(ङ) देशस्य भक्तः = देशभक्तः

(च) समुद्रस्य तलम् = समुद्रतलम्

निर्देशः —

छात्राः अन्तर्जालतः / पत्रिकातः / पुस्तकतः अण्डमानस्य निम्नलिखितानां स्थानानां चित्राणि सङ्गृह्णन्तु —

१. राधानगरतटः — श्वेतरेणुयुक्तः सुन्दरः समुद्रतटः।
२. सेल्यूलरकारागारः — ऐतिहासिकं स्थानम्।
३. हैवलॉकद्वीपः — पर्यटकप्रियं स्थानम्।
४. नीलद्वीपः — प्रवालभित्तिभिः प्रसिद्धः।
५. रॉस द्वीपः — ब्रिटिशकालीनं स्थानम्।

प्रत्येकं चित्रस्य अधः संस्कृते / हिन्दीभाषायां शीर्षकं लिखन्तु। सङ्ग्रहपुस्तिकां सुन्दरं सज्जयन्तु।

नमूनावर्णनम् (तटीयप्रदेशस्य) —

गते ग्रीष्मावकाशे अहं मम परिवारेण सह गोवाराज्यस्य समुद्रतटं गतवान्। तत्र नीलवर्णः विशालः समुद्रः आसीत्। तरङ्गाः उच्चैः आगच्छन्ति स्म। बालुका श्वेता मृदुला च आसीत्। अनेके पर्यटकाः तत्र क्रीडन्ति स्म। सूर्यास्तसमये आकाशः रक्तवर्णः अभवत्। तत् दृश्यं मनोहरम् आसीत्। अहं तत्र बहु प्रसन्नः अभवम्। एतत् भ्रमणं मम जीवने अविस्मरणीयम् अस्ति।

*(छात्राः स्वस्य वास्तविकानुभवम् आधारीकृत्य लिखन्तु।)*