हितं मनोहारि च दुर्लभं वच

(क) आम् — वयं पृथिव्याः पुत्राः पुण्याः च स्मः।
(ख) न — रत्नम् अन्विष्यति इति न; गुणाः एव रत्नम् अन्विष्यन्ति (गुणिनः रत्नम् अन्विष्यन्ति)।
(ग) आम् — शीलं श्रेष्ठम् आभूषणम् अस्ति।
(घ) आम् — शरीरम् आद्यं धर्मसाधनम् अस्ति।
(ङ) आम् — गुणानां सर्वदा एव आदरः भवति।
(च) न — केवलं क्रियाशीलः एव विद्वान् न भवति; यः विद्याम् अर्जयति सः विद्वान् भवति।
(छ) न — अस्माभिः केवलं मनोरञ्जकानि वाक्यानि न वक्तव्यानि; हितकारकं च मनोहारि च वचः वक्तव्यम्।
(ज) न — यः सदा सुखम् इच्छति सः विद्यां न प्राप्नोति।

(क) आद्यं धर्मसाधनं शरीरम्।
(ख) अप्रियम् (अहितकारकं) वचः मा ब्रूहि।
(ग) श्रेष्ठम् आभूषणं शीलम्।
(घ) सर्वेषां मनुष्याणां माता भूमिः (पृथिवी) अस्ति।
(ङ) रत्नानाम् अन्वेषणं गुणिनः कुर्वन्ति।

(क) यः क्रियाशीलः अस्ति, यः विद्याम् अर्जयति, सः विद्वान् अस्ति।
(ख) गुणिषु पूजास्थानं गुणाः सन्ति; न लिङ्गं, न च वयः पूजास्थानम् अस्ति।
(ग) यः सुखार्थी (सदा सुखम् इच्छति) सः विद्यां न प्राप्नोति।
(घ) मनुष्यः क्षणशः क्षणशः (क्षण-क्षणेन) विद्याम्, कणशः कणशः (कण-कणेन) च अर्थं साधयेत्।
(ङ) यत् वचनं हितकारकं च मनोहारि च (प्रियं च) भवति, तादृशं वचनं दुर्लभम् अस्ति।

(क) रेखाङ्कितपदम् — परं भूषणम्
प्रश्नः — किं परं भूषणम् अस्ति ?

(ख) रेखाङ्कितपदम् — पृथिव्याः
प्रश्नः — मनुष्यः कस्याः सन्तानः अस्ति ?

(ग) रेखाङ्कितपदम् — गुणिषु
प्रश्नः — केषु लिङ्गं वयः च न महत्त्वपूर्णम् ?

(घ) रेखाङ्कितपदम् — दुर्लभम्
प्रश्नः — हितकारकं मनोहारि च वचः कीदृशं भवति ?

मेलनम् —

(क) क्षणशः कणशः साधयेत् → विद्याम् अर्थं च
(ख) सर्वश्रेष्ठम् आभूषणम् → शीलम्
(ग) रत्नं न अन्विष्यति, तत् → म्रियते
(घ) आद्यं धर्मसाधनम् → शरीरम्
(ङ) हितकारकं मनोहारि च वचः → दुर्लभम्
(च) पूजास्थानम् → गुणाः

(क) सुतः = पुत्रः (उदाहरणम् — दत्तम्)
(ख) प्रथमम् = आद्यम्
(ग) धनम् = अर्थः
(घ) अवस्था = वयः
(ङ) वचनम् = वचः
(च) आचरणम् = शीलम्

(क) पृथिव्याः — षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम् (पृथिवी शब्दः)।
(ख) गुणिषु — सप्तमी विभक्तिः, बहुवचनम् (गुणिन् शब्दः)।
(ग) शीलं — प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् (शील शब्दः)।
(घ) विद्याम् — द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम् (विद्या शब्दः)।
(ङ) सुखार्थिनः — षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम् (सुखार्थिन् शब्दः)।
(च) वचः — प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् (वचस् शब्दः)।

नियमः — यदा अनुस्वारात् (ं) परं स्वरवर्णः भवति, तदा अनुस्वारस्य स्थाने 'म्' लेखनीयः।

(क) न रत्नं अन्विष्यति → न रत्नम् अन्विष्यति।
(ख) शरीरं आद्यं खलु धर्मसाधनम् → शरीरम् आद्यं खलु धर्मसाधनम्।
('आद्यं' इत्यत्र परं व्यञ्जनः 'ख' अस्ति, अतः 'आद्यं' यथावत् तिष्ठति।)
(ग) वयं अद्यतनं पाठं पठामः → वयम् अद्यतनं पाठं पठामः।
(घ) त्वं अस्माकं गृहं आगच्छ → त्वम् अस्माकं गृहम् आगच्छ।
(ङ) अहं एकं प्रश्नं प्रष्टुम् इच्छामि → अहम् एकं प्रश्नं प्रष्टुम् इच्छामि।
(च) गुणं अर्जयितुम् अधिकं प्रयत्नं करोतु → गुणम् अर्जयितुम् अधिकं प्रयत्नं करोतु।