Skip to main content
Chapter 8 of 15
NCERT Solutions

हितं मनोहारि च दुर्लभं वच

CBSE · Class 7 · Sanskrit

NCERT Solutions for हितं मनोहारि च दुर्लभं वच — CBSE Class 7 Sanskrit.

86 questions34 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying हितं मनोहारि च दुर्लभं वच? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

1,000+ Class 7 students started this chapter today

8 Questions Solved · 1 Section

4 worked solutions below. Unlock all 8 free in Super Tutor

वयम् अभ्यासं कुर्मः

1अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा 'आम्' अथवा 'न' इति वदन्तु लिखन्तु च—
(क) किं वयं पृथिव्याः पुत्राः पुण्याः च स्मः ?
(ख) किं रत्नम् अन्विष्यति ?
(ग) किं शीलं श्रेष्ठम् आभूषणम् अस्ति ?
(घ) किं शरीरम् आद्यं धर्मसाधनम् ?
(ङ) किं गुणानां सर्वदा एव आदरः भवति ?
(च) किं क्रियाशीलः एव विद्वान् भवति ?
(छ) किम् अस्माभिः केवलं मनोरञ्जकानि वाक्यानि वक्तव्यानि ?
(ज) यः सदा सुखम् इच्छति, किं सः विद्यां प्राप्नोति ?
Show solution
(क) आम् — वयं पृथिव्याः पुत्राः पुण्याः च स्मः।
(ख) न — रत्नम् अन्विष्यति इति न; गुणाः एव रत्नम् अन्विष्यन्ति (गुणिनः रत्नम् अन्विष्यन्ति)।
(ग) आम् — शीलं श्रेष्ठम् आभूषणम् अस्ति।
(घ) आम् — शरीरम् आद्यं धर्मसाधनम् अस्ति।
(ङ) आम् — गुणानां सर्वदा एव आदरः भवति।
(च) न — केवलं क्रियाशीलः एव विद्वान् न भवति; यः विद्याम् अर्जयति सः विद्वान् भवति।
(छ) न — अस्माभिः केवलं मनोरञ्जकानि वाक्यानि न वक्तव्यानि; हितकारकं च मनोहारि च वचः वक्तव्यम्।
(ज) न — यः सदा सुखम् इच्छति सः विद्यां न प्राप्नोति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु—
(क) आद्यं धर्मसाधनं किम् ?
(ख) कीदृशं वचः मा ब्रूहि ?
(ग) श्रेष्ठम् आभूषणं किम् अस्ति ?
(घ) सर्वेषां मनुष्याणां माता का अस्ति ?
(ङ) रत्नानाम् अन्वेषणं के कुर्वन्ति ?
Show solution
(क) आद्यं धर्मसाधनं शरीरम्
(ख) अप्रियम् (अहितकारकं) वचः मा ब्रूहि।
(ग) श्रेष्ठम् आभूषणं शीलम्
(घ) सर्वेषां मनुष्याणां माता भूमिः (पृथिवी) अस्ति।
(ङ) रत्नानाम् अन्वेषणं गुणिनः कुर्वन्ति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु—
(क) कः विद्वान् अस्ति ?
(ख) गुणिषु पूजास्थानं किम् ?
(ग) कः विद्यां न प्राप्नोति ?
(घ) मनुष्यः विद्याम् अर्थं च कथं साधयेत् ?
(ङ) कीदृशं वचनं दुर्लभम् ?
Show solution
(क) यः क्रियाशीलः अस्ति, यः विद्याम् अर्जयति, सः विद्वान् अस्ति।
(ख) गुणिषु पूजास्थानं गुणाः सन्ति; न लिङ्गं, न च वयः पूजास्थानम् अस्ति।
(ग) यः सुखार्थी (सदा सुखम् इच्छति) सः विद्यां न प्राप्नोति।
(घ) मनुष्यः क्षणशः क्षणशः (क्षण-क्षणेन) विद्याम्, कणशः कणशः (कण-कणेन) च अर्थं साधयेत्।
(ङ) यत् वचनं हितकारकं च मनोहारि च (प्रियं च) भवति, तादृशं वचनं दुर्लभम् अस्ति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

4रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु—
(क) शीलं परं भूषणम्।
(ख) मनुष्यः पृथिव्याः सन्तानः अस्ति।
(ग) गुणिषु लिङ्गं वयः च न महत्त्वपूर्णम्।
(घ) हितकारकं मनोहारि च वचः दुर्लभं भवति।
Show solution
(क) रेखाङ्कितपदम् — परं भूषणम्
प्रश्नः — किं परं भूषणम् अस्ति ?

(ख) रेखाङ्कितपदम् — पृथिव्याः
प्रश्नः — मनुष्यः कस्याः सन्तानः अस्ति ?

(ग) रेखाङ्कितपदम् — गुणिषु
प्रश्नः — केषु लिङ्गं वयः च न महत्त्वपूर्णम् ?

(घ) रेखाङ्कितपदम् — दुर्लभम्
प्रश्नः — हितकारकं मनोहारि च वचः कीदृशं भवति ?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5पाठस्य आधारेण उदाहरणानुसारं समुचितं मेलनं कुर्वन्तु—
(क) क्षणशः कणशः साधयेत्
(ख) सर्वश्रेष्ठम् आभूषणम्
(ग) रत्नं न अन्विष्यति, तत्
(घ) आद्यं धर्मसाधनम्
(ङ) हितकारकं मनोहारि च वचः
(च) पूजास्थानम्

शरीरम् / गुणाः / दुर्लभम् / शीलम् / विद्याम् अर्थं च / म्रियते
6(क)पाठात् अधोलिखितानां पदानां समानार्थकपदानि चित्वा लिखन्तु—
(क) सुतः = पुत्रः (उदाहरणम्)
(ख) प्रथमम्
(ग) धनम्
(घ) अवस्था
(ङ) वचनम्
(च) आचरणम्
6(ख) — विभक्तिनिर्देशःउदाहरणानुसारम् अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां विभक्तिं निर्दिशन्तु—
(क) माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः।
(ख) गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः।
(ग) शीलं परं भूषणम्।
(घ) क्षणशः कणशश्चैव विद्याम् अर्थं च साधयेत्।
(ङ) सुखार्थिनः कुतो विद्या कुतो विद्यार्थिनः सुखम्।
(च) हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः।
6(ग) — अनुस्वारस्य स्थाने 'म्' लेखनम्यत्र अग्रे स्वरः अस्ति तत्र अनुस्वारस्य स्थाने 'म्' लिखित्वा वाक्यानि पुनः लिखन्तु—
(क) न रत्नं अन्विष्यति।
(ख) शरीरं आद्यं खलु धर्मसाधनम्।
(ग) वयं अद्यतनं पाठं पठामः।
(घ) त्वं अस्माकं गृहं आगच्छ।
(ङ) अहं एकं प्रश्नं प्रष्टुम् इच्छामि।
(च) गुणं अर्जयितुम् अधिकं प्रयत्नं करोतु।

4 more solved questions in हितं मनोहारि च दुर्लभं वच

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in हितं मनोहारि च दुर्लभं वच for CBSE Class 7 Sanskrit?
हितं मनोहारि च दुर्लभं वच covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 7 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in हितं मनोहारि च दुर्लभं वच — CBSE Class 7 Sanskrit?
Understand the core concepts first, then work through the 86 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for हितं मनोहारि च दुर्लभं वच Class 7 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in हितं मनोहारि च दुर्लभं वच (CBSE Class 7 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full हितं मनोहारि च दुर्लभं वच chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 7 Sanskrit.