नित्यं पिबाम सुभाषितरसम्

(क) नर: पञ्चभि: वकारै: पूजित: भवति ।

(ख) पुरुषेण षट् दोषा: हातव्या: ।

(ग) बुद्धि: ज्ञानेन शुध्यति ।

(घ) जलबिन्दुनिपातेन क्रमश: घट: पूर्यते ।

(ङ) आलस्यं मनुष्याणां महान् रिपु: अस्ति ।

(क) नर: विद्यया, वपुषा, वाचा, वस्त्रेण, विनयेन च — एभि: पञ्चभि: वकारै: युक्त: पूजित: भवति ।

(ख) पुरुषेण निद्रा, तन्द्रा, भयम्, क्रोध:, आलस्यम्, दीर्घसूत्रता — एते षट् दोषा: हातव्या: ।

(ग) य: पठति, लिखति, पृच्छति, पण्डितान् उपाश्रयति — तस्य बुद्धि: विस्तारिता भवति ।

(घ) उद्यमं कृत्वा (परिश्रमं कृत्वा) मनुष्य: नावसीदति, यतः उद्यमेन समान: बान्धव: न अस्ति ।

(ङ) व्यासस्य वचनद्वयम् — (१) परोपकार: पुण्याय, पापाय परपीडनम् । (२) उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्, वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्तति: ।

(क) विद्यया वपुषा वाचा वस्त्रेण विनयेन च ।
वकारैः पञ्चभिर्युक्तो नरो भवति पूजितः ॥

(ख) षड् दोषाः पुरुषेणेह हातव्याः भूतिमिच्छता ।
निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता ॥

(ग) अद्विगार्त्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति ।
विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिज्ञानेन शुध्यति ॥

(घ) उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् ।
वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्ततिः ॥

(ङ) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः ।
स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च ॥

(क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः ।

(ख) मधुरे वचने का दरिद्रता ।

(ग) य: पठति लिखति पृच्छति पण्डितान् उपाश्रयति ।

(घ) स हेतु: सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च ।

(ङ) विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिज्ञानेन शुध्यति ।

तृतीयाविभक्तेः नियमः — एकवचने पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्गे '-एन', स्त्रीलिङ्गे '-या'; द्विवचने '-आभ्याम्'; बहुवचने पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्गे '-ैः', स्त्रीलिङ्गे '-भिः' प्रत्ययाः भवन्ति ।

| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|
| सुधाखण्डेन | सुधाखण्डाभ्याम् | सुधाखण्डैः |
| वृक्षेण | वृक्षाभ्याम् | वृक्षैः |
| लतया | लताभ्याम् | लताभिः |
| देशेन | देशाभ्याम् | देशैः |
| पुण्येन | पुण्याभ्याम् | पुण्यैः |
| विनयेन | विनयाभ्याम् | विनयैः |