Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 3 of 15
NCERT Solutions

मित्राय नमः — NCERT Solutions

CBSE · Class 7 · Sanskrit

NCERT Solutions for मित्राय नमः, CBSE Class 7 Sanskrit: 9 textbook questions solved step by step. Covers वयम् अभ्यासं कुर्मः.

94 questions36 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying मित्राय नमः? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

9 Questions Solved · 1 Section

The first 5 solutions are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account.

वयम् अभ्यासं कुर्मः

1अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु —
(क) शुभं भवतु इति कः वदति?
(ख) योगिता आचार्यां 'किं शिक्षयतु' इति वदति?
(ग) सूर्यनमस्कारः कतीनाम् आसनानां समाहारः अस्ति?
(घ) केषु सूर्यनमस्कारः श्रेष्ठः?
(ङ) सूर्यनमस्कारेण जनाः कीदृशं शरीरं प्राप्नुवन्ति?Show solution

(क) शुभं भवतु इति आचार्या वदति।

(ख) योगिता आचार्यां सूर्यनमस्कारं शिक्षयतु इति वदति।

(ग) सूर्यनमस्कारः द्वादशानाम् आसनानां समाहारः अस्ति।

(घ) व्यायामेषु सूर्यनमस्कारः श्रेष्ठः।

(ङ) सूर्यनमस्कारेण जनाः स्वस्थं शरीरं प्राप्नुवन्ति।

2अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु —
(क) सर्वे छात्राः आचार्यां किं पृच्छन्ति?
(ख) सूर्यनमस्कारः इत्यनेन कः आशयः?
(ग) आचार्या कं श्लोकं पाठयति?
(घ) सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः कः?
(ङ) सूर्यनमस्कारेण कीदृशं बलं वर्धते?Show solution

(क) सर्वे छात्राः आचार्यां सूर्यनमस्कारं शिक्षयतु इति पृच्छन्ति।

(ख) सूर्यनमस्कारः इत्यनेन आशयः अस्ति यत् प्रत्येकस्मात् आसनात् पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति येन सूर्यस्य नमस्कारः क्रियते — अतः अयं सूर्यनमस्कारः इति कथ्यते।

(ग) आचार्या निम्नलिखितं श्लोकं पाठयति —
"आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने।
आयुः प्रज्ञां बलं वीर्यं तेजस्तेषां च जायते॥"

(घ) सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः अस्ति — "ॐ मित्राय नमः"।

(ङ) सूर्यनमस्कारेण आध्यात्मिकं बलं वर्धते।

3पाठात् समुचितं पदं चित्वा अधः रिक्तस्थानानि पूर्यन्तु —
(क) प्रत्येकस्मात् ... पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति।
(ख) वयं प्रतिदिनं ... करवाम।
(ग) स्वस्थं ... स्वस्थं ... च प्राप्नवाम।
(घ) एकेन ... सूर्यनमस्कारस्य बहूनि प्रयोजनानि वदामि।
(ङ) आदित्यस्य ... ये कुर्वन्ति दिने दिने।Show solution

(क) प्रत्येकस्मात् आसनात् पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति।

(ख) वयं प्रतिदिनं सूर्यनमस्कारं करवाम।

(ग) स्वस्थं शरीरं स्वस्थं मनः च प्राप्नवाम।

(घ) एकेन श्वासेन सूर्यनमस्कारस्य बहूनि प्रयोजनानि वदामि।

(ङ) आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने।

4पाठे विद्यमानानां 'नमः' युक्तशब्दानां सङ्ग्रहं कृत्वा लिखन्तु —
यथा – मित्राय नमः।Show solution

'नमः' शब्दस्य योगे चतुर्थी विभक्तिः भवति। पाठे विद्यमानाः 'नमः' युक्ताः शब्दाः —

यथा – मित्राय नमः।

(क) रवये नमः।

(ख) सूर्याय नमः।

(ग) भानवे नमः।

(घ) खगाय नमः।

(ङ) पूष्णे नमः।

(च) हिरण्यगर्भाय नमः।

(छ) मरीचये नमः।

(ज) आदित्याय नमः।

(झ) सवित्रे नमः।

(ञ) अर्काय नमः।

(ट) भास्कराय नमः।

5उदाहरणानुसारं कोष्ठकात् पदानि स्वीकृत्य वाक्यानि रचयन्तु —
अग्निः, आचार्या, त्रिवर्णध्वजः, जनकः, वृक्षः, देवी, भगिनी, मातामही, जननी, पृथिवी, नदी
यथा – अग्नये नमः।Show solution

'नमः' के साथ चतुर्थी विभक्ति का प्रयोग होता है। दिए गए पदों की चतुर्थी विभक्ति बनाकर वाक्य रचना —

यथा – अग्नये नमः।

(क) आचार्यायै नमः।

(ख) त्रिवर्णध्वजाय नमः।

(ग) जनकाय नमः।

(घ) वृक्षाय नमः।

(ङ) देव्यै नमः।

(च) भगिन्यै नमः।

(छ) मातामह्यै नमः।

(ज) जनन्यै नमः।

(झ) पृथिव्यै नमः।

(ञ) नद्यै नमः।

6(क)कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां चतुर्थी-विभक्तेः रूपाणि प्रयुज्य वाक्यानि पुनः लिखन्तु —
यथा – सैनिकः (देश) जीवनं प्रयच्छति। → सैनिकः देशाय जीवनं प्रयच्छति।
(क) माता (याचक) वस्त्रं ददाति।
(ख) पौत्रः (पितामही) औषधं ददाति।
(ग) अहं (भगिनी) उपायनं ददामि।
(घ) पिता (सेविका) वेतनं ददाति।
(ङ) त्वं (मित्र) पुष्पं ददासि।
(च) देवः (भक्त) आशीर्वादं ददाति।
(छ) आरक्षकः (चोर) दण्डं ददाति।

Free with a Super Tutor account

6(ख)उदाहरणानुसारं माता कस्मै/कस्यै धनं ददाति इति कोष्ठके विद्यमानानि पदानि उपयुज्य लिखन्तु —
(क) – माता पुत्र्यै धनं ददाति।
(ख) –
(ग) –
(घ) –
(ङ) –
(च) –

Free with a Super Tutor account

7उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूर्यन्तु —
यथा – गणेश – गणेशाय – गणेशाभ्याम् – गणेशेभ्यः
(क) भक्त – भक्ताय – ________ – भक्तेभ्यः
(ख) सेविका – ________ – सेविकाभ्याम् – ________
(ग) अनुजा – अनुजायै – ________ – ________
(घ) गृहिणी – ________ – गृहिणीभ्याम् – ________
(ङ) कुमारी – कुमार्यै – कुमारीभ्याम् – ________
(च) वन – वनाय – ________ – ________
(छ) मित्र – ________ – ________ – मित्रेभ्यः

Free with a Super Tutor account

परियोजनाकार्यम् 3विद्या विवादाय धनं मदाय शक्तिः परेषां परिपीडनाय।
खलस्य साधोर्विपरीतमेतत् ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय॥
अस्मिन् श्लोके विद्यमानानि चतुर्थी-विभक्त्यन्तरूपाणि चित्वा लिखन्तु।

Free with a Super Tutor account

4 more solved questions in मित्राय नमः

They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.

Frequently Asked Questions

What are the important topics in मित्राय नमः for CBSE Class 7 Sanskrit?
Key topics in मित्राय नमः include पाठस्य मुख्यविषयः, सूर्यनमस्कारस्य द्वादश मन्त्राः, सूर्यनमस्कारस्य फलानि, योगसूत्रम् तथा हठयोगप्रदीपिका. Study these first, then practise questions on each for Class 7 exams.
Are these NCERT Solutions for मित्राय नमः free?
The first 5 of the 9 solutions on this page are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.
How should I revise मित्राय नमः for Class 7 exams?
Learn the core ideas first, then work through the 94 practice questions on मित्राय नमः. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for मित्राय नमः

All CBSE Class 7 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full मित्राय नमः chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 7 Sanskrit. Free to start, no card needed.

Try Super Tutor Free
Try this chapter free