अहं च त्वं च — NCERT Solutions
CBSE · Class 6 · Sanskrit
NCERT Solutions for अहं च त्वं च, CBSE Class 6 Sanskrit: 9 textbook questions solved step by step. Part of the CBSE Class 6 Sanskrit syllabus.
Interactive on Super Tutor
Studying अहं च त्वं च? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.
Free trial, no card needed.
The first 5 solutions are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account.
अभ्यास १ — उच्चै: पठन्तु अवगच्छन्तु च
1निम्नलिखित श्लोकं उच्चै: पठन्तु अवगच्छन्तु च —
त्वमेव माता च पिता त्वमेव, त्वमेव बन्धुश्च सखा त्वमेव।
त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव, त्वमेव सर्वं मम देवदेव॥Show solution
श्लोकस्य अर्थ: (हिन्दी में):
हे देवों के देव! तुम ही मेरी माता हो, तुम ही पिता हो, तुम ही बन्धु हो, तुम ही मित्र हो। तुम ही विद्या हो, तुम ही धन हो — हे देवदेव! तुम ही मेरा सब कुछ हो।
पद-विभाजन:
मुख्य शब्दार्थाः:
- = तुम ही
- = माँ
- = पिता
- = भाई/सम्बन्धी
- = मित्र
- = ज्ञान
- = धन
- = देवों के देव
- = मेरा सब कुछ
अभ्यास २ — रिक्तस्थानपूर्तिः
2उदाहरणानुगुणम् अधोलिखितेषु वाक्येषु पट्टिकात: उचितै: पदै: रिक्तस्थानानि पूर्यन्तु —
पट्टिका: त्वं / युवां / यूयं / अहम् / आवां / वयं
यथा – त्वं छात्र: असि।
(क) ... शिक्षकौ स्व:।
(ख) मञ्चे ... नर्तक्य: स्थ।
(ग) अत्र ... अस्मि।
(घ) सभायां ... गायिके स्थ:।
(ङ) विद्यालये ... स्म:।
(च) वैद्यालये ... चिकित्सिका असि।Show solution
दिया गया: पट्टिका के पद —
नियम:
- = एकवचन, उत्तमपुरुष (मैं) → क्रिया:
- = द्विवचन, उत्तमपुरुष (हम दोनों) → क्रिया:
- = बहुवचन, उत्तमपुरुष (हम सब) → क्रिया:
- = एकवचन, मध्यमपुरुष (तुम) → क्रिया:
- = द्विवचन, मध्यमपुरुष (तुम दोनों) → क्रिया:
- = बहुवचन, मध्यमपुरुष (तुम सब) → क्रिया:
उत्तराणि:
(क) शिक्षकौ स्व:।
(शिक्षकौ = द्विवचन, उत्तमपुरुष → आवां)
(ख) मञ्चे नर्तक्य: स्थ।
(नर्तक्य: = बहुवचन, मध्यमपुरुष → यूयं)
(ग) अत्र अस्मि।
(अस्मि = एकवचन, उत्तमपुरुष → अहम्)
(घ) सभायां गायिके स्थ:।
(गायिके = द्विवचन, मध्यमपुरुष → युवां)
(ङ) विद्यालये स्म:।
(स्म: = बहुवचन, उत्तमपुरुष → वयं)
(च) वैद्यालये चिकित्सिका असि।
(असि = एकवचन, मध्यमपुरुष → त्वं)
अभ्यास ३ — चित्रं दृष्ट्वा वाक्यलेखनम् (उत्तमपुरुष — पुल्लिङ्ग)
3चित्रं दृष्ट्वा उदाहरणस्य अनुगुणं वाक्यानि लिखन्तु —
यथा – अहं शिक्षक: अस्मि। / आवां शिक्षकौ स्व:। / वयं शिक्षका: स्म:।
(क) अहं तन्त्रज्ञ: अस्मि। [दो व्यक्ति] स्व:। [अनेक व्यक्ति] स्म:।
(ख) अहं नर्तक: अस्मि। [दो व्यक्ति] स्व:। [अनेक व्यक्ति] स्म:।
(ग) अहं चालक: अस्मि। [दो व्यक्ति] स्व:। [अनेक व्यक्ति] स्म:।Show solution
नियम: उत्तमपुरुष में —
- एकवचन: + क्रिया
- द्विवचन: + क्रिया
- बहुवचन: + क्रिया
द्विवचन में संज्ञा का रूप: तन्त्रज्ञ: → तन्त्रज्ञौ; नर्तक: → नर्तकौ; चालक: → चालकौ
बहुवचन में संज्ञा का रूप: तन्त्रज्ञ: → तन्त्रज्ञा:; नर्तक: → नर्तका:; चालक: → चालका:
(क)
(ख)
(ग)
अभ्यास ३ (क्रमशः) — चित्रं दृष्ट्वा वाक्यलेखनम् (उत्तमपुरुष — स्त्रीलिङ्ग)
3(स्त्रीलिङ्ग)यथा – अहम् आरक्षिका अस्मि। / आवाम् आरक्षिके स्व:। / वयम् आरक्षिका: स्म:।
(घ) अहं छात्रा अस्मि। स्व:। स्म:।
(ङ) अहं गायिका अस्मि। स्व:। स्म:।
(च) अहम् अनुवैद्या अस्मि। स्व:। स्म:।Show solution
नियम: स्त्रीलिङ्ग में —
- एकवचन: + क्रिया
- द्विवचन: + क्रिया (संज्ञा द्विवचन रूप: आ-अन्त → ए-अन्त)
- बहुवचन: + क्रिया (संज्ञा बहुवचन रूप: आ-अन्त → आ:-अन्त)
(घ)
(ङ)
(च)
अभ्यास ३ (क्रमशः) — चित्रं दृष्ट्वा वाक्यलेखनम् (मध्यमपुरुष — पुल्लिङ्ग)
3(मध्यमपुरुष-पुल्लिङ्ग)यथा – त्वं चिकित्सक: असि। / युवां चिकित्सकौ स्थ:। / यूयं चिकित्सका: स्थ।
(क) त्वं लेखक: असि। स्थ:। स्थ।
(ख) त्वं सैनिक: असि। स्थ:। स्थ।
(ग) त्वं क्रीडक: असि। स्थ:। स्थ।Show solution
नियम: मध्यमपुरुष में —
- एकवचन: + क्रिया
- द्विवचन: + क्रिया (संज्ञा द्विवचन: लेखक: → लेखकौ)
- बहुवचन: + क्रिया (संज्ञा बहुवचन: लेखक: → लेखका:)
(क)
(ख)
(ग)
अभ्यास ३ (क्रमशः) — चित्रं दृष्ट्वा वाक्यलेखनम् (मध्यमपुरुष — स्त्रीलिङ्ग)
(ज) त्वम् अधिवक्त्री असि। स्व:। स्थ:। स्थ।
(ट) त्वं छात्रा असि। स्थ:। स्थ:। स्थ।
(ठ) त्वं धाविका असि। स्थ:। स्थ:। स्थ।
Free with a Super Tutor account
अभ्यास ८ — वाक्यानि परस्परं योजयन्तु
यथा – त्वं बालिका असि। → युवं बालिके स्थ:। → यूयं बालिका: स्थ।
(क) त्वं बालिका असि।
(ख) अहं गायक: अस्मि।
(ग) त्वं छात्र: असि।
(घ) अहं शिक्षक: अस्मि।
(ङ) अहं नर्तकी अस्मि।
(च) त्वं गृहिणी असि।
(छ) अहम् आरक्षक: अस्मि।
(ज) त्वं सैनिक: असि।
(झ) त्वं चिकित्सक: असि।
(ञ) अहं तन्त्रज्ञ: अस्मि।
दी गई पट्टिका:
आवां शिक्षकौ स्व: / युवं चिकित्सकौ स्थ: / आवां तन्त्रज्ञौ स्व: / युवं बालिके स्थ: / आवां गायकौ स्व: / युवं सैनिकौ स्व: / युवं छात्रौ स्थ: / आवाम् आरक्षकौ स्व: / आवां नर्तक्यौ स्व: / युवं गृहिण्यौ स्थ:
तथा:
व्यम् आरक्षका: स्म: / यूयं बालिका: स्थ / यूयं गृहिण्य: स्थ / यूयं चिकित्सका: स्थ / यूयं छात्र: स्थ / व्यं शिक्षका: स्म: / व्यं नर्तक्य: स्म: / व्यं तन्त्रज्ञा: स्म: / यूयं सैनिका: स्थ / व्यं गायका: स्म:
Free with a Super Tutor account
अभ्यास ९ — प्रश्ननिर्माणम्
यथा – त्वं चिकित्सक:। → क: चिकित्सक: ? / त्वं क: ?
(क) त्वं तन्त्रज्ञ:।
(ख) युवं बालकौ।
(ग) यूयं छात्रा:।
(घ) अहं न्यायाधीश:।
(ङ) आवां गायिके।
(च) वयं शिक्षिका:।
Free with a Super Tutor account
परियोजनाकार्यम् — अस्मद्-युष्मद्-शब्दरूपाणि
Free with a Super Tutor account
4 more solved questions in अहं च त्वं च
They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.
Frequently Asked Questions
What are the important topics in अहं च त्वं च for CBSE Class 6 Sanskrit?
Are these NCERT Solutions for अहं च त्वं च free?
How should I revise अहं च त्वं च for Class 6 exams?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for अहं च त्वं च
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Formula Sheet
The chapter's formulas in one place
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
For serious students
Get the full अहं च त्वं च chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 6 Sanskrit. Free to start, no card needed.