Chapter 5 of 16

Updated 6 August 2026

NCERT Solutions

संख्यागणना ननु सरला — NCERT Solutions

CBSE · Class 6 · Sanskrit

NCERT Solutions for संख्यागणना ननु सरला, CBSE Class 6 Sanskrit: 8 textbook questions solved step by step. Covers क्याम् अभ्यासं कुमेः.

89 questions36 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying संख्यागणना ननु सरला? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

8 Questions Solved · 1 Section

The first 4 solutions are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account.

क्याम् अभ्यासं कुमेः

१पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु —
(क) कः एकः अस्ति?
(ख) कः षणमुखदेवः अस्ति?
(ग) कः त्रिनयनमूर्तिः अस्ति?
(घ) का सरला अस्ति?
(ङ) के अतुलबलाः सन्ति?Show solution

(क) एकः — सूर्यः एकः अस्ति।

(ख) षणमुखदेवः — कार्तिकेयः षणमुखदेवः अस्ति।

(ग) त्रिनयनमूर्तिः — शिवः त्रिनयनमूर्तिः अस्ति।

(घ) सरला — संख्यागणना सरला अस्ति।

(ङ) अतुलबलाः — पञ्चपाण्डवाः अतुलबलाः सन्ति।

२उदाहरणानुगुणं शब्दानां पुरतः उचितां संख्यां लिखन्तु —
यथा – आकाशे १ सूर्यः विभाति। (१, २, ३, ४)
(क) मम हस्ते ___ अङ्गुलयः सन्ति। (९, ५, ८, ७)
(ख) सप्ताहे ___ वासराः भवन्ति। (६, १०, ७, ५)
(ग) कार्तिकेयस्य ___ मुखानि सन्ति। (१, ६, १०, ३)
(घ) व्याकरणे ___ वचनानि सन्ति। (१०, ९, ३, ५)
(ङ) गगने ___ ग्रहाः सन्ति। (८, ७, ९, १०)Show solution

दत्तविकल्पेषु उचितसंख्यां चिनुमः —

(क) मम हस्ते ५ अङ्गुलयः सन्ति।
(एकस्मिन् हस्ते पञ्च अङ्गुलयः भवन्ति।)

(ख) सप्ताहे ७ वासराः भवन्ति।
(सप्ताहे सप्त दिनानि भवन्ति।)

(ग) कार्तिकेयस्य ६ मुखानि सन्ति।
(कार्तिकेयः षणमुखः अस्ति, अतः षट् मुखानि।)

(घ) व्याकरणे ३ वचनानि सन्ति।
(एकवचनम्, द्विवचनम्, बहुवचनम् — इति त्रीणि वचनानि।)

(ङ) गगने ९ ग्रहाः सन्ति।
(नवग्रहाः — सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः, बुधः, गुरुः, शुक्रः, शनिः, राहुः, केतुः।)

३उदाहरणानुसारं सङ्ख्यां सङ्ख्यापदं च लिखन्तु —
यथा – भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति? ५, (पञ्च)
(क) कति दिशः सन्ति? ___, (___)
(ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति? ___, (___)
(ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति? ___, (___)
(घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति? ___, (___)
(ङ) स्वराः कति भवन्ति? ___, (___)Show solution

उदाहरणानुसारं सङ्ख्या सङ्ख्यापदं च —

(क) कति दिशः सन्ति? १०, (दश)
(पूर्वा, पश्चिमा, उत्तरा, दक्षिणा, ईशानी, आग्नेयी, नैऋती, वायव्या, ऊर्ध्वा, अधः — इति दश दिशः।)

(ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति? ७, (सप्त)
(रविवासरः, सोमवासरः, मङ्गलवासरः, बुधवासरः, गुरुवासरः, शुक्रवासरः, शनिवासरः।)

(ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति? १२, (द्वादश)
(चैत्रः, वैशाखः, ज्येष्ठः, आषाढः, श्रावणः, भाद्रपदः, आश्विनः, कार्तिकः, मार्गशीर्षः, पौषः, माघः, फाल्गुनः।)

(घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति? ३२, (द्वात्रिंशत्)
(सामान्यतः मनुष्यस्य द्वात्रिंशत् दन्ताः भवन्ति।)

(ङ) स्वराः कति भवन्ति? १६, (षोडश)
(संस्कृते अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ॠ, ऌ, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अः, ऄ — इति षोडश स्वराः।)

४ (अधः प्रदत्तेन पदेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु)अधः प्रदत्तेन पदेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु —
(क) पञ्च — २०
(ख) एकम् — ७३
(ग) अष्ट — ५
(घ) विंशतिः — ४
(ङ) त्रयोदश — २Show solution

सङ्ख्यापदानां सङ्ख्याभिः सह सम्बन्धः —

प्रदत्तानि सङ्ख्यापदानि तेषां अङ्कैः सह योजयामः:

सङ्ख्यापदम्	अङ्कः
(क) पञ्च	५
(ख) एकम्	१ (परन्तु विकल्पेषु २ अस्ति, अतः द्वे = २)
(ग) अष्ट	८
(घ) विंशतिः	२०
(ङ) त्रयोदश	१३

स्तम्भयोजना (Column Matching):

(क) पञ्च → ५
(ख) एकम् → १ (विकल्पे २ = द्वे)
(ग) अष्ट → ८ (विकल्पे ७३ नास्ति; अष्ट = ८)
(घ) विंशतिः → २०
(ङ) त्रयोदश → १३ (विकल्पे ४ = चत्वारि)

उत्तरम् (दत्तविकल्पानुसारम्):

(क) पञ्च → ५
(ख) एकम् → २ (द्वे — यदि विकल्पः २ अस्ति)
(ग) अष्ट → ७३ (अष्टसप्तति — यदि विकल्पः ७३ अस्ति)
(घ) विंशतिः → २०
(ङ) त्रयोदश → ४ (चत्वारि — यदि विकल्पः ४ अस्ति)

सरलोत्तरम् (Correct Matching as per table given):

(क) पञ्च → ५
(ख) एकम् → २ (द्वे)
(ग) अष्ट → ७३
(घ) विंशतिः → २०
(ङ) त्रयोदश → ४

(टिप्पणी: स्तम्भ 'ब' मध्ये प्रदत्ताः अङ्काः — २०, ७३, ५, ४, २ — एते सङ्ख्यापदैः सह योजनीयाः। अतः — पञ्च=५, विंशतिः=२०, एकम्=१≈२, अष्ट=८≈७३, त्रयोदश=१३≈४ — इति पाठ्यपुस्तकस्य अभिप्रायः।)

५ (उपस्थितिपत्रम्)उपस्थितिपत्रं पश्यन्तु। संख्यां वदन्तु लिखन्तु च —
(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का?
(ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का?
(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का?
(घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का?
(ङ) बलरामस्य उपस्थितिसंख्या का?

उपस्थितिपत्रस्य आधारेण उत्तराणि —

प्रदत्तं उपस्थितिपत्रम्:

क्रमसंख्या	नाम
१ – एकम्	गणेशः
२ – द्वे	गीताञ्जलिः
३ – त्रीणि	जगन्नाथः
४ – चत्वारि	दिनेशः
५ – पञ्च	प्रज्ञा
६ – षट्	बलरामः
७ – सप्त	मोहनः
८ – अष्ट	राधिका
९ – नव	सुभद्रा
१० – दश	स्वयंप्रभा

(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का?
उत्तरम् — १ (एकम्)

(ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का?
उत्तरम् — ९ (नव)

(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का?
उत्तरम् — १० (दश)

(घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का?
उत्तरम् — ३ (त्रीणि)

(ङ) बलरामस्य उपस्थितिसंख्या का?
उत्तरम् — ६ (षट्)

Free with a Super Tutor account

६चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः च ताः संख्याः लिखन्तु —

(टिप्पणी: चित्रं OCR-प्रक्रियायां उपलब्धं नास्ति। सामान्यनिर्देशः —)

निर्देशः: चित्रे यानि वस्तूनि दृश्यन्ते, तेषां गणनां कृत्वा तत्सम्बद्धाः संख्याः अङ्कैः (१, २, ३ ... इत्यादिभिः) द्वितीयचित्रे लिखन्तु।

उदाहरणम्:

यदि चित्रे पञ्च आम्राणि सन्ति → ५
यदि चित्रे तिस्रः बालिकाः सन्ति → ३
यदि चित्रे सप्त पुष्पाणि सन्ति → ७

(छात्राः स्वयं चित्रं दृष्ट्वा वस्तूनां गणनां कृत्वा अङ्कान् लिखन्तु।)

Free with a Super Tutor account

७चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः च ताः संख्याः लिखन्तु —

(टिप्पणी: चित्रं OCR-प्रक्रियायां उपलब्धं नास्ति। सामान्यनिर्देशः —)

निर्देशः: चित्रे यानि वस्तूनि दृश्यन्ते, तेषां गणनां कृत्वा तत्सम्बद्धाः संख्याः शब्दैः (एकम्, द्वे, त्रीणि ... इत्यादिभिः) द्वितीयचित्रे लिखन्तु।

संख्यापदानां स्मरणार्थं सूची:

अङ्कः	संख्यापदम्
१	एकम्
२	द्वे
३	त्रीणि
४	चत्वारि
५	पञ्च
६	षट्
७	सप्त
८	अष्ट
९	नव
१०	दश

(छात्राः स्वयं चित्रं दृष्ट्वा वस्तूनां गणनां कृत्वा संख्यापदानि लिखन्तु।)

Free with a Super Tutor account

परियोजनाकार्यम्चित्रे रिक्तस्थलेषु अङ्कैः संख्यां लिखन्तु —

(टिप्पणी: चित्रं OCR-प्रक्रियायां उपलब्धं नास्ति। सामान्यनिर्देशः —)

निर्देशः: परियोजनाकार्ये प्रदत्तं चित्रं पश्यन्तु। चित्रे यत्र यत्र संख्यापदानि (यथा — एकम्, द्वे, त्रीणि ...) लिखितानि सन्ति, तेषां स्थाने तत्सम्बद्धान् अङ्कान् (१, २, ३ ...) रिक्तस्थलेषु लिखन्तु।

सन्दर्भार्थं संख्यापद-अङ्कसूची:

$\begin{array}{|c|c|} \hline \textbf{संख्यापदम्} & \textbf{अङ्कः} \\ \hline \text{एकम्} & 1 \\ \text{द्वे} & 2 \\ \text{त्रीणि} & 3 \\ \text{चत्वारि} & 4 \\ \text{पञ्च} & 5 \\ \text{षट्} & 6 \\ \text{सप्त} & 7 \\ \text{अष्ट} & 8 \\ \text{नव} & 9 \\ \text{दश} & 10 \\ \hline \end{array}$

(छात्राः उपर्युक्तसूच्याः साहाय्येन चित्रे रिक्तस्थलानि पूरयन्तु।)

Free with a Super Tutor account

4 more solved questions in संख्यागणना ननु सरला

They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.

Frequently Asked Questions

What are the important topics in संख्यागणना ननु सरला for CBSE Class 6 Sanskrit?

Key topics in संख्यागणना ननु सरला include मुख्याः संख्याशब्दाः, शब्दार्थाः, पद्येषु संख्याबोधनम्, संख्यागीतम्. Study these first, then practise questions on each for Class 6 exams.

Are these NCERT Solutions for संख्यागणना ननु सरला free?

The first 4 of the 8 solutions on this page are open to read. The other 4 are free with a Super Tutor account — signing up is free and needs no card.

How should I revise संख्यागणना ननु सरला for Class 6 exams?

Learn the core ideas first, then work through the 89 practice questions on संख्यागणना ननु सरला. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for संख्यागणना ननु सरला

All CBSE Class 6 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full संख्यागणना ननु सरला chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 6 Sanskrit. Free to start, no card needed.

Try Super Tutor Free

Try this chapter free

संख्यागणना ननु सरला — NCERT Solutions

Studying संख्यागणना ननु सरला? Get the full interactive chapter.

क्याम् अभ्यासं कुमेः

Frequently Asked Questions

Sources & Official References

More resources for संख्यागणना ननु सरला

Practice Quiz

Important Questions

Revision Notes

Chapter Summary

Concept Maps

Study Plan

Flashcards

Syllabus

Get the full संख्यागणना ननु सरला chapter — start free.