धातुरूप सामान्य परिचय

Answer

जिस शब्द द्वारा किसी कार्य के करने या होने का बोध हो, उसे क्रिया कहते हैं। क्रियापद के मूलरूप को धातु कहा जाता है। उदाहरणम्— रामः पुस्तकं पठति। अत्र ‘पठ’ धातोः ‘पठति’ इति रूपं जायते।…

Answer

अत्र मूलधातुः ‘पठ्’ इति। ‘रामः पुस्तकं पठति।’ इत्यस्मिन् वाक्ये ‘पठ’ धातुः पढ़ने की क्रिया का बोध कराती है, तथा तस्मात् ‘पठति’ रूपं निर्मीयते।…

Answer

धातूनां विभाजनं दश गणेषु कृतम्। संस्कृतसाहित्ये विभिन्नार्थप्रकाशनाय बहवः धातवः सन्ति, ते दश गणेषु विन्यस्ताः।…

Answer

गणनामकरणस्य आधारः तस्मिन् गणे सर्वप्रथमं प्रविष्टा धातुः। यथा भ्वादिगणस्य आधारः ‘भू’ धातुः, चुरादिगणस्य आधारः ‘चुर’ धातुः।…

Answer

भ्वादिगणः धातूनां दश गणेषु प्रथमगणः। अस्य आधारधातुः ‘भू’ इति। ‘भू + आदि’ इति भावेन अस्य नामकरणं भवति।…

Answer

चुरादिगणः धातूनां दश गणेषु दशमगणः। अस्य आधारधातुः ‘चुर’ इति।…

Answer

प्रत्येकस्मिन् गणे त्रयः धातुप्रकाराः भवन्ति— परस्मैपदी, आत्मनेपदी, उभयपदी।…

Answer

परस्मैपदी क्रियासु लट्लकारे प्रथमपुरुषे ति, तः, अन्ति; मध्यमपुरुषे सि, थः, थ; उत्तमपुरुषे मि, वः, मः इति प्रत्ययाः भवन्ति। उदाहरणम्— पठति, पठतः, पठन्ति।…