Skip to main content
Chapter 15 of 36
NCERT Solutions

धातुरूप सामान्य परिचय

CBSE · Class 10 · Sanskrit

NCERT Solutions for धातुरूप सामान्य परिचय — CBSE Class 10 Sanskrit.

99 questions40 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying धातुरूप सामान्य परिचय? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

1,000+ Class 10 students started this chapter today

2 Questions Solved · 1 Section

1 worked solution below. Unlock all 2 free in Super Tutor

अभ्यासकार्यम्

1कोष्ठके प्रदत्तधातो: निर्दिष्टलकारे समुचितप्रयोगेण वाक्यानि पूर्यत—
(i) बालका: पुस्तकानि ... । (पठ्-लट्)
(ii) पुस्तकानि पठित्वा ते विद्वांस: ... । (भू-लूट्)
(iii) यूयम् उद्याने कदा ... । (क्रीड्-लङ्)
(iv) किम् आवाम् अद्य ... । (भ्रम्-लोट्)
(v) त्वम् ध्यानेन पाठं ... । (पठ्-विधिलिङ्)
(vi) साधव: तप: ... । (तप्-लट्)
(vii) वयम् उत्तमान् अङ्कान् ... । (लभ्-लूट्)
(viii) नाटकं दृष्ट्वा सर्वे ... । (मुद्-लङ्)
(ix) पितरं वार्धक्ये पुत्र: अवश्यं ... । (सेव्-लोट्)
(x) हे प्रभो ! संसारे कोऽपि भिक्षां न ... । (याच्-विधिलिङ्)
Show solution
प्रयुक्त अवधारणा: प्रत्येक वाक्य में कर्ता के पुरुष एवं वचन के अनुसार निर्दिष्ट लकार में धातु का उचित रूप भरना है।

(i) बालका: पुस्तकानि पठन्ति । (पठ्-लट्)

विश्लेषण: 'बालका:' — प्रथमपुरुष, बहुवचन। पठ्-धातु, लट्लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन → पठन्ति

(ii) पुस्तकानि पठित्वा ते विद्वांस: भविष्यन्ति । (भू-लूट्)

विश्लेषण: 'ते' — प्रथमपुरुष, बहुवचन। भू-धातु, लूट्लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन → भविष्यन्ति

(iii) यूयम् उद्याने कदा अक्रीडत । (क्रीड्-लङ्)

विश्लेषण: 'यूयम्' — मध्यमपुरुष, बहुवचन। क्रीड्-धातु, लङ्लकार, मध्यमपुरुष, बहुवचन → अक्रीडत

(iv) किम् आवाम् अद्य भ्रमाव । (भ्रम्-लोट्)

विश्लेषण: 'आवाम्' — उत्तमपुरुष, द्विवचन। भ्रम्-धातु, लोट्लकार, उत्तमपुरुष, द्विवचन → भ्रमाव

(v) त्वम् ध्यानेन पाठं पठेः । (पठ्-विधिलिङ्)

विश्लेषण: 'त्वम्' — मध्यमपुरुष, एकवचन। पठ्-धातु, विधिलिङ्लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन → पठेः

(vi) साधव: तप: तपन्ति । (तप्-लट्)

विश्लेषण: 'साधव:' — प्रथमपुरुष, बहुवचन। तप्-धातु, लट्लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन → तपन्ति

(vii) वयम् उत्तमान् अङ्कान् लप्स्यामहे । (लभ्-लूट्)

विश्लेषण: 'वयम्' — उत्तमपुरुष, बहुवचन। लभ्-धातु (आत्मनेपदी), लूट्लकार, उत्तमपुरुष, बहुवचन → लप्स्यामहे

(viii) नाटकं दृष्ट्वा सर्वे अमोदन्त । (मुद्-लङ्)

विश्लेषण: 'सर्वे' — प्रथमपुरुष, बहुवचन। मुद्-धातु (आत्मनेपदी), लङ्लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन → अमोदन्त

(ix) पितरं वार्धक्ये पुत्र: अवश्यं सेवेत । (सेव्-लोट्)

विश्लेषण: 'पुत्र:' — प्रथमपुरुष, एकवचन। सेव्-धातु (आत्मनेपदी), लोट्लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन → सेवेत

(x) हे प्रभो ! संसारे कोऽपि भिक्षां न याचेत । (याच्-विधिलिङ्)

विश्लेषण: 'कोऽपि' — प्रथमपुरुष, एकवचन। याच्-धातु (आत्मनेपदी), विधिलिङ्लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन → याचेत

---
पूर्ण वाक्यानि:
(i) बालका: पुस्तकानि पठन्ति ।\text{(i) बालका: पुस्तकानि } \textbf{पठन्ति} \text{ ।}
(ii) पुस्तकानि पठित्वा ते विद्वांस: भविष्यन्ति ।\text{(ii) पुस्तकानि पठित्वा ते विद्वांस: } \textbf{भविष्यन्ति} \text{ ।}
(iii) यूयम् उद्याने कदा अक्रीडत ।\text{(iii) यूयम् उद्याने कदा } \textbf{अक्रीडत} \text{ ।}
(iv) किम् आवाम् अद्य भ्रमाव ।\text{(iv) किम् आवाम् अद्य } \textbf{भ्रमाव} \text{ ।}
(v) त्वम् ध्यानेन पाठं पठेः ।\text{(v) त्वम् ध्यानेन पाठं } \textbf{पठेः} \text{ ।}
(vi) साधव: तप: तपन्ति ।\text{(vi) साधव: तप: } \textbf{तपन्ति} \text{ ।}
(vii) वयम् उत्तमान् अङ्कान् लप्स्यामहे ।\text{(vii) वयम् उत्तमान् अङ्कान् } \textbf{लप्स्यामहे} \text{ ।}
(viii) नाटकं दृष्ट्वा सर्वे अमोदन्त ।\text{(viii) नाटकं दृष्ट्वा सर्वे } \textbf{अमोदन्त} \text{ ।}
(ix) पितरं वार्धक्ये पुत्र: अवश्यं सेवेत ।\text{(ix) पितरं वार्धक्ये पुत्र: अवश्यं } \textbf{सेवेत} \text{ ।}
(x) हे प्रभो ! संसारे कोऽपि भिक्षां न याचेत ।\text{(x) हे प्रभो ! संसारे कोऽपि भिक्षां न } \textbf{याचेत} \text{ ।}

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2कोष्ठकात् समुचितं क्रियापदं चित्वा वाक्यानि पूर्यत—
(i) अद्य युवाम् विद्यालयं किमर्थं न ... ? (अगच्छताम्/ अगच्छतम्/अगच्छत)
(ii) पुरा जनाः संस्कृतभाषया ... । (भाषन्ते/भाषामहे/ अभाषन्त)
(iii) यूयम् कं पाठम् ... ? (अपठत/ अपठत्/ अपठन्)
(iv) जीवा: सर्वेऽत्र ... भावयन्त: परस्परम् । (मोदताम्/ मोदेताम्/ मोदन्ताम्)
(v) कक्षायाम् सर्वे ध्यानेन ... । (पठतु/ पठताम्/ पठन्तु)
(vi) प्रभो मह्यम् बुद्धिम् ... । (यच्छ/ यच्छतम्/ यच्छत)
(vii) वयं सदैव सुधीरा: सुवीरा: च ... । (भवेव/ भवेम/ भवेयम्)
(viii) त्वं सायं कुत्र ... ? (गमिष्यसि/ गमिष्यथ:/ गमिष्यथ)
(ix) विद्वान् सर्वत्र ... । (पूज्यन्ते/ पूज्येते/ पूज्यते)
(x) अद्यत्वे समाचारपत्रस्य महत्वं सर्वे ... । (जानाति/ जानन्ति/ जानासि)

1 more solved question in धातुरूप सामान्य परिचय

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in धातुरूप सामान्य परिचय for CBSE Class 10 Sanskrit?
धातुरूप सामान्य परिचय covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 10 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in धातुरूप सामान्य परिचय — CBSE Class 10 Sanskrit?
Understand the core concepts first, then work through the 99 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for धातुरूप सामान्य परिचय Class 10 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in धातुरूप सामान्य परिचय (CBSE Class 10 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

For serious students

Get the full धातुरूप सामान्य परिचय chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.