प्रत्यय (Part 3) — Flashcards

Answer

किसी भी धातु या शब्द के पश्चात् जुड़ने वाले शब्दांशों को प्रत्यय कहा जाता है। प्रत्ययाः शब्दनिर्माणे अर्थपरिवर्तने च महत्त्वपूर्णाः सन्ति।…

Answer

धातुषु योज्यमानाः प्रत्ययाः कृत् प्रत्ययाः भवन्ति। एतेभ्यः संज्ञा, विशेषणम्, अव्ययम् च निर्मीयन्ते। तिङ् प्रत्ययेभ्यः एते भिन्नाः सन्ति।…

Answer

संज्ञाशब्देषु, विशेषणेषु, कृदन्तादिषु च लग्नाः प्रत्ययाः तद्धित प्रत्ययाः कथ्यन्ते। एते अर्थं परिवर्तयन्ति, तथा तद्धित प्रत्ययान्तशब्देषु कारकविभक्तयः अपि लगन्ति।…

Answer

पुल्लिङ्गशब्देभ्यः स्त्रीलिङ्गशब्दनिर्माणाय प्रयुक्ताः प्रत्ययाः स्त्री प्रत्ययाः भवन्ति। आ तथा ई इत्येते प्रमुखौ स्त्रीप्रत्ययौ स्तः।…

Answer

वाक्ये मुख्यक्रियातः पूर्वं सम्पन्नं कार्यं सूचयितुं धातोः क्त्वा प्रत्ययः युज्यते। एषः पूर्वकालिकक्रियाम् व्यक्तयति। यथा— कृत्वा, गत्वा, दृष्ट्वा।…

Answer

यदा धातोः पूर्वं उपसर्गः भवति, तदा पूर्वकालिकक्रियार्थे क्त्वा-स्थानें ल्यप् प्रत्ययः प्रयुज्यते। एषः अपि अव्ययः एव, तस्य रूपपरिवर्तनं न भवति।…

Answer

तुमुन् प्रत्ययः निमित्तार्थके, अर्थे ‘के लिए’ इति भावे प्रयुज्यते। यदा द्वयोः क्रिययोः कर्ता एकः भवति तथा एका क्रिया अपरस्य प्रयोजनं भवति, तदा निमित्तार्थकक्रियापदे तुमुन् प्रत्ययः भवति।…

Answer

परस्मैपदी धातुषु शत् प्रत्ययः, आत्मनेपदी धातुषु शानच् प्रत्ययः च प्रयुज्यते। एतेभ्यः जाताः शब्दाः विशेषणरूपेण प्रयुज्यन्ते, अतः तेषां रूपाणि त्रिषु लिङ्गेषु चलन्ति।…