अव्यय (Part 3) — Flashcards

Answer

अव्ययाः संस्कृतभाषायां ते शब्दाः सन्ति ये सर्वदा एकरूपाः एव तिष्ठन्ति। तेषु विभक्ति, वचन, लिङ्ग इत्येतेषां कारणात् परिवर्तनं न भवति। उदाहरणार्थं शनैः शनैः, अचिरम्, अद्य इत्यादयः।…

Answer

सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु, सर्वासु च विभक्तिषु । वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम् ॥ अत्र अर्थः—यः शब्दः त्रिषु लिङ्गेषु, सर्वासु विभक्तिषु, सर्वेषु वचनेषु च न व्येति, सः अव्ययः।…

Answer

अव्ययाः वाक्ये भावं, कालं, स्थानं, प्रकारं, निश्चयम्, निषेधं, प्रश्नम् इत्यादीन् सूचयन्ति। तेषां रूपपरिवर्तनं न भवति, किन्तु अर्थे सूक्ष्मता भवति।…

Answer

कच्छपः शनैः शनैः चलति इत्यनेन धीरे-धीरे गमनस्य उदाहरणं दर्श्यते। शनैः शनैः इति पदं अव्ययम् अस्ति, यत् क्रियायाः मन्दतां प्रकाशयति।…

Answer

अचिरम् इत्यस्य अर्थः शीघ्र ही। उदाहरणम्—अचिरं गृहं गच्छ। अत्र अचिरम् क्रियायाः त्वरिततां सूचयति।…

Answer

श्वः इत्यस्य अर्थः आने वाला कल। उदाहरणम्—अहं श्वः वाराणसीं गमिष्यामि। अत्र श्वः भविष्यत्कालं दर्शयति।…

Answer

ह्यः इत्यस्य अर्थः बीता हुआ कल। उदाहरणम्—ह्यः मम गृहे उत्सवः आसीत्। अत्र ह्यः अतीतकालं सूचयति।…

Answer

सहसा इत्यस्य अर्थः अचानक। उदाहरणम्—सहसा निर्णयः न करणीयः। अत्र असावधानीपूर्वकं शीघ्रनिर्णयस्य निषेधः दर्श्यते।…