सन्धि

Answer

व्याकरणे सन्धिः वर्णविकारः। दो पदयोः वा एकस्मिन् पदे द्वयोः वर्णयोः परस्परव्यवधानरहितसामीप्ये यः परिवर्तनः भवति, सः सन्धिः उच्यते। उदाहरणम् — विद्या + आलयः = विद्यालयः।…

Answer

सन्धेः मुख्यतया त्रयः भेदाः सन्ति — स्वरसन्धिः, व्यञ्जनसन्धिः, विसर्गसन्धिः।…

Answer

दो स्वरवर्णयोः अत्यन्तसामीप्ये यः यथाप्राप्तवर्णविकारः भवति, सः स्वरसन्धिः। अस्य अन्तर्गताः दीर्घसन्धिः, गुणसन्धिः, वृद्धि-सन्धिः, यण्-सन्धिः, अयादि-सन्धिः, पूर्वरूपसन्धिः, पररूपसन्धिः, तथा प्रकृतिभाव…

Answer

दीर्घसन्धौ ह्रस्वदीर्घयोः अ, इ, उ, ऋ स्वराणां पश्चात् स्वसवर्णः आगच्छति चेत् क्रमशः आ, ई, ऊ, ऋ इति दीर्घैकादेशः भवति। सूत्ररूपम् — अ/आ + आ/अ = आ; इ/ई + ई/इ = ई; उ/ऊ + ऊ/उ = ऊ; ऋ/ऋ + ऋ/ऋ = ऋ।…

Answer

विद्या + आलयः = विद्यालयः। अत्र आ + आ इति समीपत्वात् एकः दीर्घः आ-वर्णः एकादेशरूपेण स्थितः। अन्ये उदाहरणे — देव + आशीषः = देवाशीषः, गिरी + इन्द्रः = गिरीन्द्रः।…

Answer

अथवा आ के पश्चात् इ वा ई आगच्छति चेत् ए एकादेशः भवति। अ वा आ के पश्चात् उ वा ऊ आगच्छति चेत् ओ एकादेशः भवति। अ वा आ के पश्चात् ऋ आगच्छति चेत् अर् एकादेशः भवति। गुणवर्णाः अ, ए, ओ इति स्मर्यन्ते।…

Answer

गुणसन्धि सूत्रम् — अ/आ + इ/ई = ए; अ/आ + उ/ऊ = ओ; अ/आ + ऋ/ऋ = अर्। उदाहरणम् — उप + इन्द्रः = उपेन्द्रः, नर + ईशः = नरेशः, महा + उत्सवः = महोत्सवः, देव + ऋषिः = देवर्षिः।…

Answer

अ वा आ के पश्चात् ए वा ऐ आगच्छति चेत् ऐ एकादेशः भवति। अ वा आ के पश्चात् ओ वा औ आगच्छति चेत् औ एकादेशः भवति। वृद्धि-वर्णाः आ, ऐ, औ इति ज्ञेयाः।…