अव्यय (Part 3) — Chapter Summary

संस्कृतस्य सः शब्दः अव्ययः

संस्कृतस्य सः शब्दः अव्ययः, यः विभक्त्या, वचनेन, लिङ्गेन च न परिवर्तते। श्लोकः अपि एतदेव दर्शयति— सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु, सर्वासु च विभक्तिषु । वचनेषु

श्वः

श्वः, ह्यः, इदानीम्, अद्य, पुरा, नक्तम्, प्रातः, सायम्, अधुना, चिरम्, अचिरम्, यावत्, तावत् इत्यादयः कालं सूचयन्ति।

शनैः शनैः

शनैः शनैः, सहसा, उच्चैः, एवम्, स्वयम्, मुहुर्मुहुः, बहुधा, वृथा, ईषत् इत्यादयः क्रियायाः प्रकारं बोधयन्ति।

अत्र

अत्र, तत्र, कुत्र, क्व, क्वचित्, इतः, ततः, इतस्ततः, अभितः, परितः, सर्वतः, उभयतः, पुरः, पुरस्तात्, पुरतः इत्यादयः स्थानं दिक् च सूचयन्ति।

यद्यपि

यद्यपि-तथापि, यथा-तथा, यदि-तर्हि, यत्र-तत्र, यावत्-तावत्, यदा-तदा इत्यादीनां प्रयोगः प्रायः युग्मेन एव करणीयः; अन्यथा वाक्यं अपूर्णं भवति।