वर्ण विचार (Part 3) — Chapter Summary

भाषायाः सबसे छोटी इकाई को वर्ण

भाषायाः सबसे छोटी इकाई को वर्ण कहते हैं। वर्णेभ्यः एव शब्दरचना भवति।

पाणिनिना वर्णमाला चतुर्दशसूत्रेषु प्रस्तुताः। एतेषां आधारेण

पाणिनिना वर्णमाला चतुर्दशसूत्रेषु प्रस्तुताः। एतेषां आधारेण प्रत्याहाराः निर्मीयन्ते।

प्रत्याहारः द्वाभ्यां वर्णाभ्यां निर्मितः संक्षिप्तः रूपः।

प्रत्याहारः द्वाभ्यां वर्णाभ्यां निर्मितः संक्षिप्तः रूपः। अत्र आदि वर्णः गण्यते, अन्तिमः हल्-वर्णः त्यज्यते।

अन्यवर्णसहाय्यं विना उच्चार्यमाणाः वर्णाः स्वराः इति

अन्यवर्णसहाय्यं विना उच्चार्यमाणाः वर्णाः स्वराः इति कथ्यन्ते। ते ह्रस्व, दीर्घ, प्लुत इति त्रिधा विभक्ताः।

स्वरवर्णसहाय्यं विना न उच्चार्यन्ते इति व्यञ्जनानि

स्वरवर्णसहाय्यं विना न उच्चार्यन्ते इति व्यञ्जनानि वा हल् इति कथ्यन्ते। स्वररहितव्यञ्जनस्य लेखनाय हल्चिह्नं प्रयुज्यते।