वाच्य परिवर्तन (Part 2) — Chapter Summary

अभिव्यक्तेः अथवा कथनस्य प्रकटीकरणस्य विधा वाच्यम्

अभिव्यक्तेः अथवा कथनस्य प्रकटीकरणस्य विधा वाच्यम् इति कथ्यते। एतत् वाक्ये कर्तृकर्मक्रियाणां सम्बन्धं दर्शयति।

अस्मिन् वाच्ये कर्ता प्रधानः भवति। कर्ता

अस्मिन् वाच्ये कर्ता प्रधानः भवति। कर्ता प्रथमा विभक्तौ भवति, कर्म द्वितीया विभक्तौ भवति, क्रिया च कर्तुः अनुसारं प्रयुज्यते।

अस्मिन् वाच्ये कर्म प्रधानं भवति। कर्म

अस्मिन् वाच्ये कर्म प्रधानं भवति। कर्म प्रथमा विभक्तौ भवति, कर्ता तृतीया विभक्तौ भवति, क्रिया च कर्मणः लिङ्ग-पुरुष-वचनानुसारं प्रयुज्यते।

अस्मिन् वाच्ये क्रियायाः अर्थः अथवा भावः

अस्मिन् वाच्ये क्रियायाः अर्थः अथवा भावः प्रधानः भवति। कर्ता तृतीया विभक्तौ भवति, क्रिया च सदैव प्रथमपुरुषएकवचने प्रयुज्यते, चाहे कर्ता एकवचनं भवतु बह

कर्तृवाच्यस्य वर्तमानकालक्रिया यदि कर्मवाच्ये अथवा भाववाच्ये

कर्तृवाच्यस्य वर्तमानकालक्रिया यदि कर्मवाच्ये अथवा भाववाच्ये परिवर्त्यते, तदा निश्चिन्तः रूपपरिवर्तननियमः अस्ति—पठति—पठ्यते, लिखति—लिख्यते, खादति—खाद्