वाच्यम् — Chapter Summary

कथनस्य विशिष्टा विधा वाच्यम् इति कथ्यते।

कथनस्य विशिष्टा विधा वाच्यम् इति कथ्यते। वाच्यं त्रिविधं भवति—कर्तृवाच्यं, कर्मवाच्यं, भाववाच्यम्।

कर्तृवाच्ये कर्तरि प्रथमाविभक्तिः प्रयुज्यते

कर्तृवाच्ये कर्तरि प्रथमाविभक्तिः प्रयुज्यते, कर्मणि द्वितीया विभक्तिः भवति, क्रियारूपं च कर्तृपदानुसारं प्रचलति। उदाहरणम्—बालकः पाठं पठति।

कर्मवाच्ये कर्मणि प्रथमा विभक्तिः भवति

कर्मवाच्ये कर्मणि प्रथमा विभक्तिः भवति, कर्तरि तृतीया विभक्तिः भवति, क्रियारूपं च कर्मपदानुसारं भवति। उदाहरणम्—बालकेन पाठः पठ्यते।

यस्मिन् वाक्ये कर्म न भवति

यस्मिन् वाक्ये कर्म न भवति, तेषु अकर्मकधातुषु भाववाच्ये परिवर्तनं भवति। भाववाच्ये क्रिया प्रथमपुरुषे एकवचने भवति। उदाहरणम्—पिता आपणं गम्यते। मया गृहं

लज्ज

लज्ज, ही, भू, अस्, विद्, स्था, जागृ, वृध्, एध्, शी, क्षि, भी, जीव, मृ, स्वप्, क्रीड्, खेल्, रम्, रुच्, दीप्, ज्वल इत्यादयः अकर्मकधातवः सन्ति।