रचनानुवाद — Chapter Summary

यः क्रियां सम्पादयति सः कर्ता। ‘राजा’

यः क्रियां सम्पादयति सः कर्ता। ‘राजा’ इति पदं कर्तृपदम् अस्ति, अतः प्रथमा विभक्तिः प्रयुज्यते।

क्रियायाः फलं यस्मिन् पतति तत् कर्मकारकम्।

क्रियायाः फलं यस्मिन् पतति तत् कर्मकारकम्। ‘पुत्रम्’ इति पदे द्वितीया विभक्तिः भवति। ‘कर्मणि द्वितीया’ इति सूत्रं स्मरणीयम्।

साधनरूपं कारकं करणम्। ‘रथेन’ इति पदे

साधनरूपं कारकं करणम्। ‘रथेन’ इति पदे तृतीया विभक्तिः भवति; ‘साधकतमं करणम्’ इति सूत्रं प्रयुज्यते।

यस्मै किमपि दीयते वा क्रियते वा

यस्मै किमपि दीयते वा क्रियते वा तत् सम्प्रदानम्। ‘याचकेभ्यः’ इति पदे चतुर्थी विभक्तिः भवति।

यस्मात् पृथक्करणं वा आरम्भः वा भवति

यस्मात् पृथक्करणं वा आरम्भः वा भवति तत् अपादानम्। ‘आचार्यात्’ इति पदे पञ्चमी विभक्तिः प्रयुज्यते।