Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 27 of 36
Chapter Summary

समास परिचय (Part 3) — Chapter Summary

CBSE · Class 10 · Sanskrit

Summary of समास परिचय (Part 3) for CBSE Class 10 Sanskrit. Part of the CBSE Class 10 Sanskrit syllabus. समासः पदानां संक्षेपणरूपः प्रयोगः अस्ति। अत्र द्वौ.

107 questions36 flashcards12 formulas & key relations5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying समास परिचय? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

Overview

समासः पदानां संक्षेपणरूपः प्रयोगः अस्ति। अत्र द्वौ वा अधिकौ पदौ विभक्तिलोपेन, समुच्चयबोधकपदलोपेन वा एकपदत्वेन संयुक्तौ भवन्ति। तेन अर्थः संक्षेपेण प्रतीयते, किन्तु मूलभावः सुरक्षितः तिष्ठति। समासस्य ज्ञानं पदविचाराय, विग्रहवाक्यनिर्माणाय, तथा समासभेदपरीक्षणाय अत्यन्तं उपयोगि भवति।

Key Concepts

समसनम् इति समासः। समासशब्दस्य अर्थः संक्षेपणम्

समसनम् इति समासः। समासशब्दस्य अर्थः संक्षेपणम् अस्ति। विभक्तीनां, समुच्चयबोधकस्य च, अन्येषां पदानां च लोपेन एकं पदं निर्मीयते।

किञ्चित् समासेषु पदानां मध्ये विभक्तिलोपः न

किञ्चित् समासेषु पदानां मध्ये विभक्तिलोपः न भवति। खेचरः, युधिष्ठिरः, वनेचरः इत्यादयः तादृशाः।

अस्मिन् समासे प्रथमपदं अव्ययं भवति तथा

अस्मिन् समासे प्रथमपदं अव्ययं भवति तथा प्रधानं च भवति। समस्तपदं अव्ययवत् नपुंसकलिङ्गे प्रयुज्यते।

अस्मिन् समासे प्रायेण उत्तरपदस्य प्रधानता भवति।

अस्मिन् समासे प्रायेण उत्तरपदस्य प्रधानता भवति। द्वितीयादिभिः सप्तमीपर्यन्तैः विभक्तिभिः संबद्धानां पदानां विभक्तिलोपेन समस्तपदं निर्मीयते।

एषः तत्पुरुषस्य उपभेदः। उभयपदयोः विभक्तिः समानैव

एषः तत्पुरुषस्य उपभेदः। उभयपदयोः विभक्तिः समानैव भवति। अस्य त्रयः स्वरूपाः सन्ति— विशेषणविशेष्यः, उपमानोपमेयः, उभयपदविशेषणः।

Learning Objectives

  • समासस्य अर्थं संक्षेपणरूपेण अवगन्तुम्
  • समासस्य मुख्यभेदान् ज्ञातुम्
  • अव्ययीभाव, तत्पुरुष, द्वन्द्व, बहुव्रीहि च भेदान् परस्परं विवेचितुम्
  • कर्मधारय, द्विगु, इतरेतरद्वन्द्व, समाहारद्वन्द्व, अलुकसमास, एकशेष इत्येतान् भेदान् वा वृत्तीन् वा पृथक्कर्तुम्
  • दत्तानां उदाहरणानां विग्रहं कृत्वा समासप्रकारं निश्चितुम्

Frequently Asked Questions

What are the important topics in समास परिचय for CBSE Class 10 Sanskrit?
Key topics in समास परिचय include समासः — मूलस्वरूपम्, समासस्य मुख्यभेदाः, अव्ययीभावः, तत्पुरुषः तथा तस्य भेदाः. Study these first, then practise questions on each for the CBSE Class 10 board exam.
How should I revise समास परिचय for the CBSE Class 10 board exam?
Learn the core ideas first, then work through the 107 practice questions on समास परिचय. Revise definitions regularly and use flashcards for quick recall before the exam.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for समास परिचय

All CBSE Class 10 Sanskrit Chapter Summary

For serious students

Get the full समास परिचय chapter — start free.

Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 10 Sanskrit. Free to start, no card needed.

Try Super Tutor Free
Try this chapter free