समासा
CBSE · Class 10 · Sanskrit
Summary of समासा for CBSE Class 10 Sanskrit. Key concepts, important points, and chapter overview.
Interactive on Super Tutor
Studying समासा? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for chapter summary and more.
1,000+ Class 10 students started this chapter today
Overview
शब्दानां पृथक्-पृथक् लेखनं विग्रहः, समस्तरूपेण संक्षिप्तरूपेण लेखनं च समासः। संस्कृतभाषायां समासेन पदानि संक्षिप्यन्ते, अर्थः स्पष्टः भवति, भाषा च लघ्वी प्रभावी च भवति। समासाः चतुर्धा भवन्ति — अव्ययीभावः, तत्पुरुषः, द्वन्द्वः, बहुव्रीहिः। तत्पुरुषसमासस्य एव कर्मधारयः, द्विगुः, नञ्-तत्पुरुषः इत्यादयः
Key Concepts
शब्दानां पृथक्
शब्दानां पृथक्-पृथक् लेखनं विग्रहः कथ्यते। यत्र पदानि पृथग्भूतानि सन्ति, तत्र तेषां मूलसम्बन्धः स्फुटः दृश्यते।
पदानां समस्तरूपेण संक्षिप्तरूपेण लेखनं समासः कथ्यते।
पदानां समस्तरूपेण संक्षिप्तरूपेण लेखनं समासः कथ्यते। अनेन पदसंख्या लघ्वी भवति, अर्थः च एकत्र संगृह्यते।
अव्ययीभावसमासः पूर्वपदप्रधानः भवति
अव्ययीभावसमासः पूर्वपदप्रधानः भवति, सर्वदा नपुंसकलिङ्गे तिष्ठति, प्रयोगः अव्ययवत् भवति। अस्मिन् प्रथमपदम् अव्ययम् अथवा उपसर्गः भवति। यथामति, प्रतिदिनम
यस्मिन् समासे प्रथमपदे द्वितीया
यस्मिन् समासे प्रथमपदे द्वितीया-देखि-सप्तमीपर्यन्ताः विभक्तयः प्रयुज्यन्ते, स तत्पुरुषः। अस्मिन् क्रियापदस्य अर्थः द्वितीयपदस्य अनुसारं प्रतीयते। गृहप
कर्मधारयसमासे विशेष्यपदं वा उपमेयपदं वा प्रधानं
कर्मधारयसमासे विशेष्यपदं वा उपमेयपदं वा प्रधानं भवति। उपमानोपमेयकर्मधारये उपमानपदस्य पश्चात् इव इति अव्ययेन विग्रहः भवति। कृष्णसर्पः, महावृक्षः, सिंहप
Learning Objectives
- विग्रहसमासयोः भेदं ज्ञातुम्
- समासस्य चतुर्विधान् मुख्यभेदान् स्मर्तुम्
- अव्ययीभावस्य पूर्वपदप्रधानतां, नपुंसकलिङ्गतां च अवगन्तुम्
- तत्पुरुषसमासस्य विभक्त्याधारं स्वरूपं च ज्ञातुम्
- कर्मधारयस्य, द्विगोः, नञ्-तत्पुरुषस्य च विशेषताः अवगन्तुम्
Frequently Asked Questions
What are the important topics in समासा for CBSE Class 10 Sanskrit?
How to score full marks in समासा — CBSE Class 10 Sanskrit?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for समासा
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Formula Sheet
All formulas in one place
Concept Maps
See how topics connect visually
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
NCERT Solutions
Every textbook question solved step by step
For serious students
Get the full समासा chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.