भारतीवसन्तगीति
CBSE · Class 9 · Sanskrit
NCERT Solutions for भारतीवसन्तगीति — CBSE Class 9 Sanskrit.
Interactive on Super Tutor
Studying भारतीवसन्तगीति? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.
1,000+ Class 9 students started this chapter today
भारतीवसन्तगीति — अभ्यास:
1(क)कवि: कां सम्भोधयति?Show solution
1(ख)कवि: कां वादयितुं वाणीं प्रार्थयति?Show solution
1(ग)कौटुर्शी वीणां निनादयितुं प्रार्थयति?Show solution
1(घ)गीतिं कथं गातुं कथयति?Show solution
1(ङ)सरसा: रसाला: कदा लसन्ति?Show solution
2(क)कवि: वाणीं किं कथयति?Show solution
2(ख)वसन्ते किं भवति?Show solution
2(ग)सलिलं तव वीणामाकर्ण्य कथम् उच्चलेत्।Show solution
2(घ)कवि: कस्या: तीरे मधुमाधवीनां नतां पञ्जिम् अवलोक्य वीणां वादयितुं भगवतीं भारतीं कथयति?Show solution
3'क' स्तम्भे पदानि, 'ख' स्तम्भे तेषां पर्यायपदानि दत्तानि। तानि चित्वा पदानां समक्षे लिखत।Show solution
| 'क' स्तम्भ: | 'ख' स्तम्भ: (पर्यायपदम्) |
|---|---|
| (क) सरस्वती | (4) वाणी |
| (ख) आम्रम् | (5) रसाल: |
| (ग) पवन: | (3) समीर: |
| (घ) तटे | (1) तीरे |
| (ङ) भ्रमराणाम् | (2) अलीनाम् |
4अधोलिखितानि पदानि प्रयुज्य संस्कृतभाषया वाक्यरचनां कुरुत — (क) निनादय (ख) मन्दमन्दम् (ग) मारुत: (घ) सलिलम् (ङ) सुमन:Show solution
(क) निनादय —
हे वाणि! नवीनां वीणां निनादय।
(हे सरस्वती! नवीन वीणा को बजाओ।)
(ख) मन्दमन्दम् —
वसन्ते मारुत: मन्दमन्दम् वाति।
(वसन्त ऋतु में वायु धीरे-धीरे बहती है।)
(ग) मारुत: —
शीतल: मारुत: वनं सुगन्धितं करोति।
(शीतल वायु वन को सुगन्धित करती है।)
(घ) सलिलम् —
नद्या: सलिलम् अतिशीतलं स्वच्छं च अस्ति।
(नदी का जल अत्यन्त शीतल और स्वच्छ है।)
(ङ) सुमन: —
उद्याने विविधानि सुमनांसि विकसन्ति।
(उद्यान में विविध प्रकार के फूल खिलते हैं।)
5प्रथमश्लोकस्य आशयं हिन्दीभाषया आङ्गलभाषया वा लिखत।Show solution
प्रथम श्लोक का आशय —
कवि सरस्वती (वाणी) को सम्बोधित करते हुए कहता है — "हे वाणी! नवीन वीणा को बजाओ और सुन्दर नीतियों से परिपूर्ण गीत का मधुर गान करो।" इस वसन्त ऋतु में मधुर मञ्जरियों से पीले हो गए आम के वृक्षों की पंक्तियाँ शोभायमान हो रही हैं। कोयल की मनोहर कूजन के समूह चारों ओर गूँज रहे हैं। हे वाणी! ऐसे मनोरम वातावरण में अपनी नवीन वीणा को बजाओ।
कवि का भाव यह है कि वसन्त ऋतु की प्राकृतिक सुन्दरता के बीच सरस्वती की वीणा का नाद और भी मधुर एवं प्रेरणादायक हो उठेगा। स्वाधीनता संग्राम की पृष्ठभूमि में यह गीत जन-जन में नवीन चेतना जागृत करने की कामना करता है।
6अधोलिखितपदानां विलोमपदानि लिखत — (क) कठोरम् (ख) कटु (ग) शीघ्रम् (घ) प्राचीनम् (ङ) नीरस:Show solution
| पदम् | विलोमपदम् |
|---|---|
| (क) कठोरम् | मृदुम् / कोमलम् |
| (ख) कटु | मधुरम् |
| (ग) शीघ्रम् | मन्दम् / विलम्बेन |
| (घ) प्राचीनम् | नवीनम् |
| (ङ) नीरस: | सरस: |
परियोजनाकार्यम्पाठेऽस्मिन् वीणाया: चर्चा अस्ति। अन्येषां पञ्चवाद्ययन्त्राणां चित्रं रचयित्वा संकलव्य वा तेषां नामानि लिखत।Show solution
वीणा के अतिरिक्त पाँच अन्य वाद्ययन्त्रों के नाम निम्नलिखित हैं —
1. मृदङ्गम् (मृदंग) — यह एक तालवाद्य है जिसे हाथों से बजाया जाता है।
2. वंशी / मुरली (बाँसुरी) — यह एक सुषिरवाद्य है जिसे फूँककर बजाया जाता है।
3. सितार: (सितार) — यह एक तंतुवाद्य है।
4. तबला (तबला) — यह एक प्रसिद्ध तालवाद्य है।
5. शङ्ख: (शंख) — यह एक सुषिरवाद्य है जिसे मंगल अवसरों पर बजाया जाता है।
*(छात्र इन वाद्ययन्त्रों के चित्र अपनी परियोजना पुस्तिका में बनाएँ अथवा चित्र संकलित करके चिपकाएँ और नाम लिखें।)*
Stuck on a step?
Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.
Ask a Doubt FreeFrequently Asked Questions
What are the important topics in भारतीवसन्तगीति for CBSE Class 9 Sanskrit?
How to score full marks in भारतीवसन्तगीति — CBSE Class 9 Sanskrit?
Where can I get free NCERT Solutions for भारतीवसन्तगीति Class 9 Sanskrit?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for भारतीवसन्तगीति
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Syllabus
What topics to cover
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Formula Sheet
All formulas in one place
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Concept Maps
See how topics connect visually
For serious students
Get the full भारतीवसन्तगीति chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 9 Sanskrit.